Naar een scherper en selectiever #corona-beleid

maart 28, 2020 by  

De cijfers over corona blijven heftig. Aantallen besmettingen, aantal doden. In Nederland en overal elders in de wereld. De maatregelen zijn ook heftig. Ik leef met mijn vrouw bijna in quarantaine. Onze boodschappen worden door lieve vrienden gedaan. Maar toch is het belangrijk kritisch te blijven. Op de cijfers en op het beleid. En op allerlei cijfers die op internet opduiken. Toch springen twee zaken steeds weer in het oog. 

Ten eerste: elke griep telt vele doden. In het seizoen 2017/2018 stierven in Nederland 9.000 patiënten aan griep. Dat waren er 3.000 meer dan het jaar ervoor. Dat relativeert. Er is wel één praktisch verschil: corona vraagt veel meer intensive care-bedden dan een ‘normale’ griep. Omdat veel patiënten ademhalingsproblemen hebben. En omdat een situatie dreigt waarin de zorg het niet meer aan kan, is een krachtig beleid onvermijdelijk. 

Ten tweede: corona richt zijn pijlen nog meer dan andere virussen op kwetsbare ouderen. Ik kom indrukwekkende cijfers tegen uit Italië (elders zijn ze niet fundamenteel anders). De patiënten die in Italië zijn overleden aan corona waren gemiddeld 81 jaar. 90% was ouder dan 70 jaar. 80% van hen leed chronisch aan twee ziektes als hart- en vaatziekten, kanker, longziekten of diabetes. 99% leed chronisch aan minimaal één van deze ziektes. Daar staat tegenover dat besmetting onder de gezonde bevolking gepaard gaat met milde of zelfs hele milde klachten. Om die reden zijn veel wetenschappers onzeker over het aantal mensen dat inmiddels al besmet is geraakt. In China zou meer dan 80% van de besmettingen niet terug te vinden zijn in de officiële cijfers omdat de klachten van velen zo gering waren dat zij niet eens waren getest. Zelfs niet in China. 

De conclusie blijft luiden dat een krachtig beleid nodig is. Zonder krachtig beleid worden de ziekenhuizen overlopen en moet aan velen de noodzakelijke zorg worden onthouden. Maar moeten we daarvoor alle scholen dicht doen, alle kroegen, veel winkels? Moeten we daarvoor allemaal de hele dag beeldbellen? Als de grootste groep slechts ‘getroffen’ wordt door milde klachten als ze al besmet raken, moet dan de hele samenleving ‘intelligent op slot’, zoals Mark Rutte het noemt? Of moeten we vooral voorkomen dat de kwetsbaren besmet raken?

Dat laatste kan je inderdaad bereiken door elk contact tussen mensen in de ban te doen. Maar je kan het misschien ook bereiken door alle kwetsbaren van de rest af te zonderen. 

Stel: we zetten alle ouderen boven de 70 en alle overige kwetsbaren (lijdend aan één van vier de genoemde chronische ziektes) in quarantaine.De overigen krijgen hun vrijheid weer terug en de samenleving komt weer op gang. Inderdaad al die gezonde mensen zullen dan spoedig besmet raken. Maar ze krijgen daardoor hooguit milde klachten. En natuurlijk zal er een enkele gezonde jongere komen te overlijden, zoals dat dagelijks ook in het verkeer gebeurt, of in de bouw of bij ondeskundig gebruik van de keukentrap. Ik vermoed dat we na relatief korte tijd (een maand?) kunnen vaststellen dat alle niet-kwetsbaren besmet zijn geraakt en inmiddels anti-stoffen hebben. Vervolgens kunnen we de kwetsbaren gedoseerd besmetten of hen in quarantaine op nieuwe medicijnen laten wachten. En inmiddels is de economie wel gered. 

En dan meteen de disclaimer: ik ben geen viroloog. Het zijn maar hypotheses. Maar ik kan me niet voorstellen dat het RIVM zo’n scenario niet serieus zou nemen.

Na corona – versie 2

maart 27, 2020 by  

[zoals beloofd scherp ik mijn ‘voorspellingen’ voor na de coronacrisis steeds aan]

De corona is nog in volle gang. We zitten er midden in. Of zitten we nog maar aan het begin. We weten het niet. Maar ooit zal het over zijn. En dat roept bij velen de vraag op wat er dan anders zal zijn. Wat gaan we anders doen, wat gaan we niet meer doen. Het is koffiedik-kijken, het is speculatie. Maar daarom niet minder boeiend. 

Er zijn meer mensen die op dit moment aan het speculeren slaan. Ik zie veel wensdenken. Mensen die denken dat na corona (NC) eindelijk duidelijk wordt dat ze altijd al gelijk hadden. Dat de ongelijkheid in de wereld eindelijk zal verdwijnen, dat het milieu eindelijk zal worden beschermd. Vergeet het. Ook NC leven we in een kapitalistische samenleving met licht democratische trekjes. 

Als er NC veranderingen optreden, dan zijn het veranderingen die zich voor corona (VC) al aandienden. Veranderingen die door de crisis een extra impuls hebben gekregen. Bijvoorbeeld omdat in de crisis eindelijk het broodnodige draagvlak ontstaat voor fundamentele veranderingen. 

Ik formuleer voorzichtig enkele hypothesen voor economie, samenleving en overheid (voorzover dat onderscheid valt te maken). 

Economie

2020 zal onvergelijkbaar zijn met 2008. De economische klap van de corona zal veel groter zijn dan de klap van de kredietcrisis van 2008. Let wel, de economie stond al op omvallen. De hoogconjunctuur had al (veel) te lang geduurd. Brexit was uiteindelijk nog geen goede aanleiding, de handelsoorlog tussen de VS en China werd net op tijd getemperd, maar met corona duiken we een hele diepe recessie in. Besef wel dat tijdens de kredietcrisis iedereen doorwerkte, zij het dat veel mensen werden ontslagen. Nu sluiten kroegen, restaurants, winkels, ligt Schiphol bijna stil, hebben de NS een verlies van 85% in de spits, zijn er geen files meer, en sluiten veel bedrijven tijdelijk of definitief hun poorten. Conclusie: het duurt jaren voordat we weer het welvaartsniveau van VC hebben bereikt. 

We doen nu nog rustig boodschappen op basis van ons huidige uitgavenpatroon. Maar dat zal  ongetwijfeld snel veranderen als onze inkomens, onze uitkeringen, onze pensioenen drastisch naar beneden gaan. 

Daarbij ontstaat een vicieuze cirkel. Omdat wij minder verdienen, moet de overheid bezuinigen en daarom komen straks allerlei voorzieningen onder druk te staan. Tenzij we anders tegenover de overheid gaan staan. Daarover straks meer.  

Er is meer: de economische structuur zal veranderen. Veel winkels hadden het al moeilijk. Na corona zullen hele winkelstraten zijn verdwenen. De Kempenaerstraat in Oegstgeest, waar ik vlakbij woon, zal nog bestaan uit één AH. En het e-shoppen zal een sprong maken. We zullen in de komende maanden massaal op het internet gaan shoppen. En dat zullen we niet meer verleren. 

Ook de manier van werken zal veranderen. Het is bijna komisch om te zien hoe iedereen nu (eindelijk) uitvindt hoe je het beste op afstand kan vergaderen. Het blijkt dat we het nooit goed hebben geprobeerd. Er bestaan fantastische app’s die al die reizen straks echt overbodig maken. Thuiswerken en beeldbellen worden het echte nieuwe werken. Er zijn dus straks veel te veel kantoren. Op de Zuidas gaan we wonen. 

Misschien gebeurt er nog iets veel fundamentelers. Het is duidelijk dat er nog maar weinig mensen zijn die de corona afdoen als gedoe en gezeur en massapsychologie. Veel mensen maken zich oprechte zorgen. Veel mensen voelen de angst voor de eigen gezondheid. Om het dramatisch te verwoorden: wordt al dat hollen om geld en carrière straks minder belangrijk in het aangezicht van de dood? 

Samenleving

Het is nog zeer onduidelijk hoeveel mensen corona niet zullen overleven. Laten we beseffen dat het wereldwijd op dit moment (27 maart) nog steeds ‘maar’ gaat om 25.000 doden. Maar het hoeft ook niet te verbazen als uiteindelijk in Nederland 100.000 mensen aan corona zullen sterven. Dat zullen vooral ouderen zijn. Natuurlijk: ook veel ouderen die anders in 2021 overleden waren. Maar de vergrijzing krijgt toch NC een andere kleur. 

Nog interessanter is of de mensen die het hebben overleefd voor een nieuwe babyboom zullen zorgen. Ook dat zou me niet verbazen. Nadat Jaap van Dissel het einde van corona heeft afgekondigd, storten we ons massaal eerst op de terrassen om daarna in bed het nieuwe leven te vieren. 

Voor veel echtparen zal deze corona-tijd de druppel zijn. Niet alleen zal het aantal geboortes NC stijgen, maar ook het aantal echtscheidingen. 

Nee, ik geloof niet dat we kroegen en restaurants zullen overslaan NC. Er zullen inmiddels wel veel kroegen en restaurants failliet zijn gegaan. Maar dat is een probleem van de markt. 

Maar gaan we wel weer massaal in het vliegtuig? Ook als er nog reële angst is dat het virus elders nog niet is uitgedoofd? En als het wel is uitgedoofd, gaan we dan weer op een strand in Thailand liggen, of zal de globalisering echt op zijn retour zijn? Angstige mensen gaan niet ver van huis. 

Ook in het algemeen zullen vragen gesteld worden bij de blijdschap waarmee de globalisering de laatste vijftig jaar is ontvangen. En dat is veel fundamenteler. Natuurlijk, er werden al veel vragen gesteld bij de globalisering. Dat we eindeloos rondvliegen om wereldwijd onderdelen te verzamelen van een auto die weer ergens anders moet worden verkocht. Een globalisering die bovendien vooral ten goede is gekomen aan de mensen die het al goed hadden. Voor mij is dat één van de grote vragen NC: komt er een stop op die onbeheersbare globalisering? 

Ik wil wel verder gaan. Krijgen grenzen weer een grotere betekenis, nu we zo op ons zelf zijn teruggeworpen. Het is in ieder geval opvallend dat Mark Rutte in de tijden van corona leiding geeft, en dat we nauwelijks geïnteresseerd zijn in wat Von der Leyen in Brussel te berde brengt. Nog iemand iets van Frans Timmermans gehoord? Corona is op zijn minst geen anti-stof tegen nationalisme. Grenzen en naties zullen weer belangrijker worden. En het zal de eerste crisis zijn waaruit Europa niet sterker maar zwakker te voorschijn komt. In de diepe crisis waarin onder andere Italië zal verdwijnen wordt het project van de euro definitief afgeblazen. Zonder politieke unie was de euro op termijn ten dode opgeschreven. En NC is die politieke unie naar verwachting geheel uit zicht. 

Met een nieuw accent op de eigen natie zal het debat over immigratie sterk veranderen. De eerste jaren mag nog niemand binnen omdat hij mogelijk drager van het virus is. Daarna zal een verder halt worden toegeroepen aan de instroom van migranten. Ook zal de discussie over de ‘Leitkultur’ worden beslecht. In ons land gelden onze normen. Integratie vraagt meer dan voorheen dat landen hun eigen cultuur woorden gaan geven. 

Nog twee boeiende vragen: gaan we wennen aan de rust? De stille straten, de stille treinen, het wegvallende vliegtuiglawaai. Geen Formule 5 in Zandvoort. Geen EK, geen Euro Songfestival. En zelfs AH is na het hamsteren stil gevallen, zeker aan het einde van de dag. Gaan we straks meteen weer door in de hurry en het lawaai, of willen we dat niet meer?

En slotte: de solidariteit is ontroerend. De zingende mensen in Italië, de klappende mensen in de steden in Nederland, als steunbetuiging voor alle dappere helpers in de zorg. Zijn we dat straks allemaal weer vergeten, of zou er iets blijven hangen? Of betrap ik mezelf hier op het wensdenken dat ik eerder nog had afgezworen?

Overheid

Zeven miljoen mensen schakelen in als Mark Rutte de natie toespreekt. Het was de eerste keer sinds Joop den Uyl in de oliecrisis dat de premier ons weer allen toesprak. Dat hoort bij een crisis, maar stond wel erg haaks op het geleuter in de bestuurskunde dat de overheid ‘maar één van de partijen is’ en het geleuter van Ronald Plasterk dat de representatieve democratie minder belangrijk is dan de ‘doe-democratie’ (hij bedoelde daarmee dat we het moeten toejuichen als burgers zelf maatschappelijke problemen gaan oplossen). Daarvoor hadden we al een decennium gediscussieerd over de vraag ‘overheid of markt’. Leidt corona tot een revitalisering van de overheid? Of is ook dat wishful thinking van mijzelf?

Terwijl een paar maanden geleden de boeren optrokken naar Bilthoven, om het RIVM een kopje kleiner te maken, volgen regering en parlement nu nauwgezet elk woord en elke beweging van het RIVM. Het lijkt soms alsof het RIVM de bestrijding van de uitbraak van corona van de regering heeft overgenomen. Natuurlijk herhaalt Jaap van Dissel van het RIVM steeds weer dat het slechts om adviezen gaan. Maar het ziet er anders uit. Bovenal is kennis (weer) heel belangrijk en onomstreden geworden voor het beleid. Als mensen angstig worden willen ze blijkbaar wel naar de feiten luisteren. De overheid heeft jaren zijn best gedaan om te bezuinigen op de interne kennis. Niet op de rijks kennisinstituten, maar op de kennis binnen de departementen. Ik vermoed dat velen binnen de overheid in deze maanden beseffen hoe belangrijk kennis is voor een overtuigend beleid. Ik verheug me op alle nieuwe kennisdirecties die in de komende jaren weer binnen departementen zullen ontstaan. Overigens wie wil in een zo complexe samenleving nu zonder kennis door het leven gaan? 

De populisten hebben er het laatste decennium een dagtaak aan gehad om alle kennis belachelijk te maken. Wordt corona daarmee hun val? Je ziet nu al de wanhoop bij Wilders en Baudet om nog een eigen geluid te laten horen. Maar of de populisten daadwerkelijk weer een echt randverschijnsel zullen worden (Baudet als Boer Koekoek), hangt af van die kwestie die ik eerder aanraakte: hoe gaan de andere partijen om met grenzen en Leitkultur? Ik vermoed dat VVD en CDA die ruk naar een duidelijk begrensde natie met liefde zullen maken. De toekomst van links zal sterk afhangen van de vraag of links voorop zal durven gaan in het verwoorden van de normen en waarden waarvoor links in dit land wil staan. Dat gaat over de democratische rechtsstaat, dat gaat over de gelijkheid tussen mensen, dat gaat over de vrijheid van meningsuiting, dat gaat over de voorrang van statelijke normen boven religieuze normen, dat gaat over solidariteit en kansengelijkheid, dat gaat over het landschap, dat gaat over het land waarin wij ons thuis voelen. En waarvoor we eeuwen hebben gestreden. 

Terug naar de ‘kleinere onderwerpen’. De kans is groot dat die zeurende discussie over ‘overheid of markt’ NC in de zorg een stille dood zal sterven. Terwijl we allemaal zo ongelofelijk afhankelijk zijn van de zorg, is het toch lachwekkend om je te beseffen dat de zorg ‘winst’ moet maken. In ziekenhuizen hoort het te gaan om intensive cares en niet om aandeelhouders. Stop ermee! De zorg gaat NC weer terug naar de publieke sector. Maar ook op andere terreinen zal dat geneuzel over ‘marktwerking’ in de publieke sector voorbij zijn. De NS zijn inmiddels weer efficiënt genoeg om weer terug te gaan naar de staat. Corporaties behoren niet te worden uitgemolken door de staat, maar een bloeiend onderdeel te zijn van de staat. In de energievoorziening behoort de overheid leidend te zijn. En ik verwacht dat de PvdA ook in dit debat leidend zal zijn. 

En natuurlijk zal het niets verbazen als de salarissen in zorg, politie en onderwijs NC meteen fors worden opgetrokken. Het kan toch niet waar zijn dat juist de mensen met ‘vitale’ beroepen het minste verdienen in een samenleving. De crisis heeft in ieder geval duidelijk gemaakt welke mensen dat zijn. 

Maar als we straks met onze vlaggetjes en onze toeters op de Dam en op de andere dorpspleinen staan om te vieren dat corona is overwonnen, dan zullen we blij zijn en veel drinken. Dan zullen we blij zijn dat de kroegen weer open zijn. Maar hoeveel aandacht zullen we dan nog hebben voor de andere grote maatschappelijke problemen die nu even zijn blijven liggen. Klimaat, stikstof, weet u nog wat dat is? 

Leven in tijden van corona (2)

maart 25, 2020 by  

Deze blog begint met een disclaimer. Ik ben gezond, ik heb pensioen. Daarna volgt een relativering: ik zit in de risicogroep en mijn bedrijf ligt op zijn gat. 

En dan is het tijd voor een heel blije blog. Voor iedereen die ook wil zien hoe mooi het leven in tijden van corona kan zijn. 

Het eerste wat bij het ontwaken in Oegstgeest opvalt is de totale afwezigheid van vliegtuigen. Ze zijn er niet om mij om 6 uur wakker te pesten, ze zijn er niet om mij te begeleiden bij het uitlaten van mijn hond, ze zijn er niet om de hele dag een licht onrustig gevoel te veroorzaken. Maar het is niet alleen de afwezigheid van vliegtuigen, het is de schijnbaar totale afwezigheid van vervoer. Het dorp ligt er doodstil bij. Soms wandelt er iemand voorbij. De apotheek is nog open, Albert Heijn ook. Maar de boekhandel is sinds gisteren ook al gesloten. 

Als ik er op uit trek voor een lange wandeling met Bas hoor ik vooral vogels. Ik die nooit een vogel heeft kunnen horen, laat staan onderscheiden. De lucht is helemaal blauw, omdat de luchtvervuiling eindelijk aan banden is gelegd en omdat de vliegtuigen niet meer hun irritante wolkenstrepen achterlaten aan het zwerk. Ik kom veel hardlopers tegen. Ze lopen vaak opvallend ongemakkelijk. Zoon die moeder meeneemt. Ze moet het toch echt weer eens gaan doen. Na de bocht valt ze stil. En alle bomen bloeien en alle struiken worden groen. Alsof de natuur de natuur eindelijk voor zichzelf heeft.

Als ik thuis kom zijn er slechts mails die wel kunnen wachten. Ik hoef vandaag geen cursus te geven, ik hoef vandaag niet ergens in het land met een beschaafd gezicht een voorzienbaar advies te geven. Ik hoef me vandaag niet te haasten voor de orkestrepetitie van vanavond. En ik hoef geen orkestcommissarissen te mailen dat ik zaterdagochtend bij drie orkesten of ensembles moet zijn en dat zijn orkest helaas een keertje afvalt. En ik hoef me niet af te vragen of mijn concertkleding niet per abuis in mijn andere huis ligt. 

Nee, ik ga vandaag fagot studeren wanneer ik zin heb, ik lees een boek van Pablo Cognetti wat hier al veel te lang naast me ligt en ik schrijf een blog. Boodschappen zijn al gebracht en de koffie en de wijn worden nog bezorgd. En misschien ga ik vanmiddag nog wel weer een lange wandeling maken. Met Bas. 

Leven in tijden van corona (1)

maart 23, 2020 by  

Ja, ik deed het dus helemaal verkeerd. De hele dag het nieuws volgen, eindeloos op internet rondstruinen op zoek naar nieuwe informatie, nieuwe duiding. En als ik weer iets had begrepen snel een blog schrijven en daarover dan weer met allerlei mensen communiceren. Ik kan niet beloven dat ik dit oude gedrag geheel achter me zal laten. Toch heb ik veel van die psycholoog geleerd die vorige weer in de Volkskrant verhaalde hoe we persoonlijk met deze crisis moeten om gaan. Ik heb vier adviezen onthouden, waarvan ik er drie navolg. Ze zijn allemaal even simpel als effectief.

Kijk niet elke vijf minuten of er nog nieuws is. Want er is altijd nieuws. Elke vijf minuten duikt wel ergens in de wereld een belangwekkend feitje op. Maar mij helpt het niets. Ik word er onrustig van, ik word er soms angstig van. Ik merk dat mijn neus verstopt zit. Of dat ik minder adem heb dan gisteren om deze tijd. Inderdaad, als je twee keer per dag alle nieuwssites leest, weet je echt genoeg. 

Breng structuur aan in je dag. Veel afspraken zijn weggevallen. Mijn werk komt snel tot stilstand. Het conservatorium is gesloten. Alle concerten waaraan ik zou bijdragen zijn gecanceld en dus ook alle repetities. Oftewel: een zee van ruimte. Verzuip niet, creëer structuur.  Welk boek lees ik vandaag, wanneer speel ik fagot en wanneer ga ik hardlopen? En schrijf ik nog een blogje? 

Maak je niet druk over zaken waar je geen invloed op hebt. De snelheid waarmee het virus in Italië om zich heen grijpt is voor de Italiaanse regering al nauwelijks te behappen. Dus waarom zou ik daarover iets moeten vinden? Dat geldt ook voor het aantal IC-bedden in Brabant of het aantal strandwandelaars in Noordwijk. Hoe druk ik me ook maak, er verandert daardoor niets aan de situatie. Ik kan er beter voor zorgen dat ik afstand bewaar van mensen, dat ik überhaupt zo weinig mogelijk mensen zie, dat ik regelmatig mijn handen was en dat ik bij voorkeur de AH mijd. En dat ik via whatsapp en telefoon veel contact onderhoud met al mijn dierbaren. Zo borrelden we gisteren voor het eerst digitaal met vrienden. Het was een mooie nieuwe ervaring.

En dat was meteen strijdig met het laatste advies dat ik heb onthouden: wees terughoudend met alcohol. Maar dat advies verbaast me ook: alcohol is toch heel reinigend?

Briljante Rutte liet belangrijkste vragen onbeantwoord

maart 17, 2020 by  

Het was een bepalend moment in zijn politieke loopbaan. Rutte’s indrukwekkende verhaal van gisteravond. In alles straalde hij de ernst uit die bij het moment hoorde. Dat was goed. Hij vertelde voor het eerst over de strategie van het kabinet. Dat was nog beter. En hij waarschuwde ons allen dat het lang kan duren. Dat was perfect. En toch liet zijn verhaal de  belangrijkste vragen onbeantwoord. 

Rutte legde uit dat drie scenario’s mogelijk zijn. 

  1. We laten het virus over ons komen. De zorg raakt volstrekt overbelast, er vallen veel onnodige doden en de gevolgen zijn zeer onoverzienbaar. Die weg kiest het kabinet terecht niet. 
  2. We kiezen voor een totale lock down, vergelijkbaar met het beleid van de Chinezen. Die weg kiest het kabinet terecht ook niet omdat een dergelijke aanpak niet past bij onze open samenleving en bovendien los je daarmee het echte probleem niet op. Je stelt immers de besmetting uit. Alle mensen die niet besmet zijn geraakt, zullen ooit weer in aanraking komen met het virus. 
  3. We kiezen voor een gecontroleerde vertraging van de uitbraak van het virus. De samenleving bouwt geleidelijk immuniteit op door geleidelijk te worden besmet. Daarbij wordt de snelheid van de besmetting bepaald door de capaciteit van de zorg, omdat iedereen de zorg moet krijgen die hij of zij verdient. 

De keuze van het kabinet voor het derde scenario is logisch. Toch zijn de gevolgen zeer ongewis. Het gecontroleerd vertragen van de uitbraak van het virus vraagt immers een nimmer vertoond sturingsvermogen van de overheid (en een nimmer vertoond geloof in de maakbaarheid van de samenleving). Ik heb gisteren (op deze plek) al zeer grofmazig berekend dat de zorg overbelast raakt als er meer dan 40.000 reële besmettingsgevallen bijkomen per week. Het kunnen er ook 30.000 zijn, of 50.000 of welk vergelijkbaar getal ook. Stel je voor: het kabinet gaat ervoor zorgen dat er per week niet meer dan X besmettingsgevallen bij komen. Terwijl je weet dat de uitbraak van zo’n virus niet lineair gaat maar exponentieel. Zeg maar: zonder ingrijpen verdubbelt het aantal zich steeds weer. Dat maakt het per definitie erg ingewikkeld om ervoor te zorgen dat we dat aantal van X nieuwe besmettingsgevallen per week niet overschrijden. Daar komt bij dat de effecten van de maatregelen van de regering ongeveer 2 weken later zichtbaar zullen zijn. Dus als je dan iets wilt bijstellen, ben je per definitie te laat. 

Maar ook politiek kan het onderwerp permanent ontvlammen. Want in feite zijn er maar twee opties: of de regering houdt de uitbraak in de hand en de zorg raakt niet overbelast of de regering houdt het niet in de hand. In het laatste geval zullen artsen moeten beslissen welke patiënten wel en welke patiënten niet worden behandeld (en voor de ogen van hun familie en vrienden zullen overlijden). De kritiek zal neerdalen op het hoofd van de premier. Maar in het eerste geval gaat het op termijn ook mis. Zoals ik gisteren al heb voorgerekend gaat het namelijk jaren duren voordat we allemaal op beheerste wijze onze immuniteit hebben opgebouwd. Dat overleeft de economie niet. Ook dan zal de kritiek neerdalen op het hoofd van de premier. 

Daarom lijkt me de kans het grootst dat de uitbraak op een gegeven moment onbeheersbaar wordt, met alle ellende van dien. Overigens helemaal geen nieuw verschijnsel in de geschiedenis. Alleen heel moeilijk te verkroppen voor een samenleving die ervan uitgaat dat alle risico’s zijn uit te bannen. 

Of het virus dooft onverwachts weer uit. Of wordt toch nog bestreden door een medicijn dat op dit moment nog gevonden moet worden. Wellicht kan een hele warme zomer helpen. 

Volgende pagina »