Het centrum van Amsterdam

november 1, 2013 by  
Filed under De Stad

De overheid staat vaak met de neus vooraan en wekt nogal eens de indruk dat er niets kan zonder dat zij dat heeft gewild. Gelukkig is het anders. Zelfs op het terrein van de ruimtelijke ordening, een beleidsterrein met van oudsher een hoog ambitieniveau. Laat ik op dit laatste terrein een mooi en interessant voorbeeld noemen: de Zuidas. Daar heeft zich in een paar decennia een economisch zeer aantrekkelijk gebied ontwikkeld. In de directe nabijheid van Schiphol én toch Amsterdam, met uitstekende verbindingen, wordt de snelweg inmiddels omzoomd door hoge en soms zeer fraaie gebouwen. Een nieuw economisch hart  klopt tegenwoordig  aan de Zuidas. Het opvallende is dat de kredietcrisis dat niet heeft veranderd. De financiële sector mag klappen hebben gekregen, de Zuid-As heeft zich geheel staande gehouden. Terwijl overal kantoren leeg staan, is de leegstand aan de Zuidas gering. Het zijn vooral kleinere internationale bedrijven die de plek van de terugvallende financiële sector hebben ingenomen.

Toch was die hele Zuidas nooit ontstaan als het aan het gemeentebestuur van Amsterdam had gelegen. Dat bestuur zetten alles op de IJ-oevers. Met een indrukwekkend ontwerp van Rem Koolhaas schetste de gemeente Amsterdam in de jaren 80 haar nieuwe toekomst aan het IJ. Daar zouden de nieuwe bedrijven moeten komen. Het bedrijfsleven beschikte echter anders. ABN AMRO, dat indertijd zijn hoofdvestiging nog had aan de Vijzelstraat, koos voor nieuwbouw aan de A10, later Zuidas geheten. Het gemeentebestuur stribbelde fors tegen. Pas onder het dreigende vertrek van ABN AMRO naar Rotterdam ging het gemeentebestuur overstag. Snel volgden andere bedrijven naar de Zuidas, dat voor het bedrijfsleven veel attractiever was dan de IJ-oevers met hun slechte verbindingen. Niet het gemeentebestuur bepaalde de ruimtelijke ontwikkelingen; nee, die werden bepaald door maatschappelijke trends.

Wat er in Amsterdam gebeurde met de Zuidas, is niet uniek. In alle wereldsteden zien we vergelijkbare ontwikkelingen. Geografen spreken in dit verband zo mooi over de overgang van de monocentrische naar de polycentrische stad. Waar vroeger alle belangrijke functies, ook de economische, zich concentreerden in de binnenstad, heeft tegenwoordig bijna elke functie haar eigen ‘centrum’. Funshoppen in de binnenstad, runshoppen aan de rand van de stad, zakelijke dienstverlening in het economische hart, terwijl cultuur zich weer op andere plekken concentreert. De gedachte van een economisch hart langs de IJ-oevers, in de directe nabijheid van het oude centrum, was dus al achterhaald op het moment dat zij werd verwoord. Kijk naar La Defense in Parijs en naar de Docklands in Londen. Kijk naar Alexandrium bij Rotterdam (dat momenteel overigens moeilijke tijden doormaakt), de nieuwe bedrijven rondom de Brieneroordbrug en de wegblijvende bedrijven op de Kop van Zuid. Steden fragmenteren, er ontstaan meerdere centra.

Het gemeentebestuur van Amsterdam heeft er goed aan gedaan om deze ‘deconcentratie van functies’ niet tegen te gaan. Ze heeft er ook goed aan gedaan om de verdere ontwikkeling van de Zuidas met enthousiasme te begeleiden. Al kan men misschien ook te enthousiast zijn. De overheid heeft immers grootse plannen om de Zuidas een enorme impuls te geven door de snelweg (en wellicht later ook de trein en de metro) onder de grond te brengen. Daarmee zou een nieuw stadshart moeten ontstaan. Woningen, winkels, theaters; er werd een aantal jaren geleden zelfs al over een nieuw museum voor hedendaagse kunst gesproken. Maar dreigt de lokale overheid daarmee niet dezelfde fout te maken van weleer door van het nieuwe economische centrum meteen een compleet nieuw stadshart te willen maken? Vanuit die achterhaalde gedachte dat een centrum alleen een centrum is als alle functies samenkomen? Bovendien gaan de ruimtelijke ontwikkelingen door. Het is heel goed denkbaar dat Schiphol City in de toekomst voor veel bedrijven nog aantrekkelijker zal worden, en misschien wel aantrekkelijker dan de Zuidas. Of gaat rondom Schiphol weer een cluster van andersoortige bedrijven ontstaan? Naast die andere clusters van bedrijven, op verschillende plekken in de stad.

Comments

One Comment on "Het centrum van Amsterdam"

  1. André Rodenburg on vr, 1st nov 2013 12:15 

    (schematische voorstelling van Amsterdam)

    Y-as ———
    X
    X
    X
    Z-as ———

Tell us what you're thinking...
and oh, if you want a pic to show with your comment, go get a gravatar!