Flexplekken zijn niet het probleem, maar flexmensen

januari 1, 2014 by  
Filed under artikel

De werkvloer van de overheid wordt vertimmerd. Kasten worden leeggehaald. Nieuwe werkplekken worden gecreëerd. En iedereen is zijn vaste plek kwijt. Alles in het teken van het ‘nieuwe werken’. Een belangrijk argument: efficiënter. Veel managers gebruiken dat woord als ze bedoelen: goedkoper. Het nieuwe werken is zeker goedkoper: minder werkplekken, minder kantoren, minder huur. Maar om vast te stellen of iets efficiënter is zal je moeten weten of met minder middelen hetzelfde wordt bereikt.

Tegen lagere kosten kan niemand bezwaar hebben. Toch heb ik mijn twijfels bij dat ‘nieuwe werken’. En vooral bij de achterliggende filosofie. Of moet ik zeggen: ideologie? Al die identieke flexplekken lijken bedoeld voor identieke medewerkers. Medewerkers die geen kennis meer nodig hebben, omdat de baas ‘kennis’ met ‘onderzoek’ verwart. Medewerkers die vooral hetzelfde moeten doen. En dat is nu juist het grootste gevaar dat de overheid op dit moment bedreigt. Dat streven naar medewerkers die niet meer goed zijn in hun eigen specialisme, maar vooral goed zijn in het ‘proces’. Medewerkers die geen tijd meer hebben om een andere invalshoek te kiezen, maar vooral bezig zijn met het kopiëren van de gedachten van de buurman of, erger, de baas. Medewerkers die zo identiek zijn dat ze oppervlakkig worden. Terwijl goed beleid juist ontstaat door creativiteit, door afwijkende meningen en door kennis van zaken. En door de beste ideeën met elkaar te laten strijden. Ja, zo zou het nieuwe werken kunnen betekenen dat de overheid met minder middelen veel minder bereikt. Goedkoper maar niet efficiënter.

[verschenen in NRC 4 januari 2014]

Comments

7 Comments on "Flexplekken zijn niet het probleem, maar flexmensen"

  1. Thea Fierens on wo, 1st jan 2014 22:00 

    Yes, maar wat is nu jou alternatief of voorstel? Ik hou van de knarsende creativiteit, de kennis die moet strijden en dat die strijd kan leiden (niet perse) tot iets beters, maar ik mis in je collumm je voorstel. Daardoor is het met name tegen iets zijn en dat verzwakt. M.i. Is er nog steeds veel tijd binnen de overheid om te denken, te debatteren, te overleggen en met eigenzinnige voorstellen te komen. Er is nog steeds rijd en geld voor opleiding, congressen, studie, verdieping. procesdenken is toegenomen, gelukkig maar, maar inhoud blijft. Blijft de vraag: hoe moet de overheid terugtreden, en moet dat wel. Alle succes trouwens en dank voor het aanslingeren van het debat!

  2. Lucas Elting on wo, 1st jan 2014 22:25 

    Het nieuwe werken reduceert de medewerker tot een infokip die gehoorzaam A4-tjes produceert ter legitimering van de politieke leiding. Er zijn soortaanduidingen van de ‘infootjes’ gemaakt ter wille van de efficiency: HUK ( hogere uitlegkunde ) HIK ( hogere indekkunde ) HAK ( hogere aandachttrekkerijkunde ) HOK ( hogere onderduikkunde ) HEK ( hogere etiketteerkunde ). Iedere kunde wordt door gecertificeerde trainers in een cursus onderwezen en afgesloten met een examen voor een deelcertificaat in het drieletterwoord. Eenmaal in bezit van alle deelcertificaten kan men staatsexamen doen voor toelating tot de ABD ( Allerhoogste Butlers der Democratie )!

  3. hans konstapel on za, 4th jan 2014 19:36 

    Ik snap niet goed wat een werkplek te maken heeft met de wijze van werken van de medewerker. Ik neem aan dat men op die werkplekken wel het instrumentarium zal implementeren wat de werknemer nodig heeft. Dat is bij een kenniswerker vrijwel standaard en digitaal maar een bakker heeft nog steeds een oven nodig om zijn brood te bakken. Volgens mij kun je onafhankelijk van de werkplek met heel weinig geld, kritisch en creatief zijn. Nog sterker: Mijn ervaring is dat beperkingen aanbrengen de creativiteit enorm verhoogd.

  4. Willemieke on za, 4th jan 2014 20:49 

    Ik juich HNW van harte toe. Zou, met alle icm moderne communicatiemiddelen, kunnen leiden tot een andere overheid, aansluitend veranderingen in de samenleving. Helaas wordt HNW bij de bij mij bekende overheid gereduceerd tot flexwerken, gericht op alleen kostenbesparing ipv een organisatie/cultuurverandering. Komt nog eens bij dat die organisatie zich in een spagaat bevindt; aan de ene kant moeten medewerkers flexibeler worden, ondernemend, netwerker, van buiten naar binnen werken etc., terwijl aan de andere kant er een grotere behoefte is aan controle en risicobeheersing, als reflex op diezelfde maatschappelijke ontwikkelingen (en mediatisering). HNW vs. Weber?! Ik vrees dat het het halfslachtige HNW (cq. alleen flexwerken) een schijnbeweging is, en we eigenlijk lekker veilig oud moeten blijven werken.

  5. Hans van 't Zand on zo, 5th jan 2014 16:27 

    Altijd op je vaste plek zitten naast dezelfde collega geeft ook beperkingen. Het kan verfrissend zijn om eens bij anderen aan een blok te zitten, ook bij collega’s van andere teams of afdelingen.
    In mijn ervaring wel belangrijk is dat je als team dicht genoeg bij elkaar zit om veel informeel te kunnen overleggen. Voor creatieve processen, voor doorbraken als je in een project of probleem vast komt te zitten, is fysiek bij elkaar zitten om te overleggen, puzzelen, brainstormen, belangrijk. Ik geloof niet zo in HNW als dat betekent dat de helft van mijn team thuis of ergens anders zit te werken.
    Maar flexplekken ipv ieder zijn vaste plek heeft in mijn ogen niets te maken met reductie van werknemers tot ‘identieke werknemers’. Juist niet.

  6. Peters on do, 9th jan 2014 18:46 

    De spijker op zijn kop. Het Nieuwe Werken wordt vaak ingevoerd als gevolg van bezuinigingen, niet als manier om het werken voor zowel werkgever als werknemer flexibeler, efficiënter of goedkoper te maken. Werkplekken worden geschrapt, opslagruimte wordt geminimaliseerd. Maar men vergeet daarbij maar al te makkelijk de bovenliggende discussies te voeren. Wat is de houdbaarheid van digitale stukken en hoe gaan we ze ontsluiten? Wat spreken we met elkaar af over digitale standaards? HNW kan succesvol zijn, maar dan moet er tegelijkertijd ook worden geïnvesteerd in een goede infrastructuur en goede faciliteiten, en moeten werknemers het vertrouwen krijgen om thuis te werken, ook als dat in het weekend is of ‘s avonds. Dat kan veel opleveren in termen van besparing op reiskosten, reductie van files, besparing op kantoorruimte en aantallen werkplekken. Het geeft werknemers bovendien grotere flexibiliteit om thuissituatie en werksituatie beter te combineren, wat zich terugbetaalt in beter gemotiveerde werknemers en minder ziekteverzuim. Een niet te onderschatten secundaire arbeidsvoorwaarde in deze tijd van tweeverdieners die samen het inkomen moeten verdienen en die er tegelijkertijd voor moeten zorgen dat kinderen van- en naar school of crèche worden getransporteerd. Maar te vaak hanteren managers echter nog het prikklokprincipe, uitgaande van het kortzichtige idee dat alleen wie ingeklokt is ook aan het werk is. Alles moet natuurlijk wel meetbaar en controleerbaar blijven.

    En hoe zat het ook alweer met de gezondheid van die werknemers? Is er wel eens onderzocht of het voor mensen prettig is om iedere dag te moeten zoeken naar een werkplek, die werkplek niet te kunnen personaliseren en niet in de buurt te kunnen zitten van collega’s waar ze zich het prettigst bij voelen, of waarmee ze het efficiëntst kunnen samenwerken? Niet voor niets zitten de meeste mensen iedere dag op dezelfde plek in de bedrijfskantine, met dezelfde collega’s. De mens is nu eenmaal een gewoontedier, niet een robot die overal zijn kunstje wel doet. 5 jaar geleden nog kwam er een ARBO-medewerker langs om de werkplek af te stellen om lichamelijke klachten te voorkomen. Nu moet iedereen zijn eigen plek instellen, en is het maar afwachten welke stoel vandaag beschikbaar is. Hoe zit het daarmee? Is dat lichamelijk welzijn opeens niet meer belangrijk? Allemaal kwesties die onbelicht blijven, wat duidelijk maakt dat het niet om de werknemer gaat, maar alleen om de werkgever. HNW moet tweerichtingsverkeer zijn om optimaal te kunnen werken, maar wordt vaak halfslachtig ingevoerd. Van werknemers wordt verwacht dat ze positief meedenken en zich heel flexibel opstellen. Kritiek of commentaar is vaak niet gewenst. Maar andersom vergroot de werkgever de controle, en blijft het wantrouwen ten opzichte van thuiswerken groot. Dat vertrouwen geeft mensen echter motivatie en maakt dat ze zich gerespecteerd voelen. En juist dat komt creativiteit en productie, en dus de werkgever ten goede

  7. Robert Scheltens on zo, 12th jan 2014 16:59 

    Ik deel de mening van Hans, die niet begrijpt wat Wim voor verband ziet tussen flexplekken en identieke medewerkers. Naar mijn oordeel hebben deze zaken niets met elkaar te maken.

    Daarnaast wilde ik even stilstaan bij de uitgebreide reactie van Peter die zich afvraagt of er onderzoek is gedaan naar de effecten van HNW. Dat is het geval: Scientific American Mind citeert op 26 augustus 2010 in het artikel “Cubicle, Sweet Cubicle: The Best Ways to Make Office Spaces Not So Bad” onderzoek naar de relatie tussen effectief werken en de werkomgeving. Dit geeft een somber beeld over de kantoortuin: productiviteit ligt zo’n 30% lager dan in een omgeving die de medewerkers zelf kan bepalen.
    Managers promoten HNW door te wijzen op de vrijheid om te bepalen hoe je het werk doet. Maar daar staat wel sturing op dezelfde eindresultaten tegenover. Naar mijn oordeel is de medewerker hier het kind van de rekening: hij moet dezelfde output realiseren onder slechtere condities. Geen wonder dat managers hier zo enthousiast over zijn.

Tell us what you're thinking...
and oh, if you want a pic to show with your comment, go get a gravatar!