Kan je burgers leren om niet in de file te staan?

juni 5, 2014 by  
Filed under artikel

De krant meldt dat onderzoek heeft aangetoond dat het echt helpt! Je moet mensen belonen als ze niet in de file gaan staan. Voor een respectabel bedrag van € 80 per maand zijn mensen bereid om de file te mijden. En dat kan grote voordelen hebben: er hoeven maar een paar mensen niet in de file te gaan staan, om die hele file te voorkomen. En het onderzoek toonde nog iets  interessanters aan: ook als de beloning stopt, mijden mensen de file. De tijdelijke beloning zou hun gedrag definitief hebben veranderd. Het onderzoek kent nog een kleine omissie: er is niet aangetoond dat er minder files waren.

Het lijkt zo mooi: belonen helpt en mensen kunnen leren. Door ze te belonen om op andere tijden naar het werk te gaan, leren ze hoe groot de voordelen zijn om niet in de file te staan. Toch heb ik mijn bedenkingen, bij het beleid en bij het onderzoek.

Ik begin met het beleid. Het fileprobleem is een probleem van ‘collectieve actie’. Wat individueel rationeel is, is collectief niet rationeel. Voor iedereen, voor het collectief,  is het fijn als er minder files zijn, maar voor mij persoonlijk is het altijd rationeel om in de spits op weg te gaan. Ik heb namelijk al lang bedacht dat voor mij de voordelen van de spits (niet vroeg opstaan, ontbijten met het gezin) opwegen tegen de nadelen van de file (iets langere reistijd).  Als die afweging anders zou uitvallen, had ik allang besloten om de file te mijden. En mochten anderen de spits gaan mijden, wordt het voor mij alleen maar rationeler om in de spits te reizen.  Dat geldt in feite voor alle mensen in de file. De enige oplossing is de overheid: ofwel de overheid verbiedt sommige mensen in de spits te rijden, ofwel de overheid verandert de individuele afweging door ofwel kosten in rekening te brengen van de spits (rekeningrijden) ofwel buiten de spits rijden te belonen.

Inderdaad, die € 80 per maand zou me net over de streep kunnen trekken: de voordelen van het mijden van de spits  worden groter dan de nadelen. Als dat betekent dat de files afnemen, wordt het voor mij weer aantrekkelijker om in de spits te reizen en verder van die € 80 af te zien. Ik kan dus geloven dat er minder mensen in de spits gaan reizen als je daarvoor wordt beloond. Maar waarom zouden mensen na afloop van het experiment nog de spits blijven mijden, als ze daarvoor geen € 80 meer ontvangen??

Ik geloof dus wel dat mensen vanwege dat zakcentje bereid zijn om de spits te mijden, maar ik geloof helemaal niet dat ze dat blijven doen als de afweging weer is zoals hij was, zonder die € 80. Het is ook een paternalistische gedachte dat mensen aan den lijve moeten ervaren hoe fijn het is om de spits te mijden. Alsof ze zelf geen verstandige afweging kunnen maken tussen later opstaan, krant lezen, ontbijten met het gezin enerzijds en wat reistijdverlies anderzijds. [Bovendien wat moet ik in dat conferentieoord doen, twee uur voordat de eerste cursist binnenkomt?]

Ook zonder beloning de spits mijden is alleen  fijn voor de beleidsmakers die geen oplossing weten te bedenken voor de files! En als ze een oplossing hebben (rekeningrijden) er niet in slagen om die door te voeren. Mensen weten heus wel wat ze doen. Ze staan in de file omdat reizen op andere tijdstippen meer nadelen heeft.

En dat onderzoek dan? Oh dat klopt, maar het bewijst niets. Iemand van RWS heeft me het omstandig uitgelegd. In zijn dorp waren veel mensen erop uit om in aanmerking te komen voor die € 80 per maand. Daarvoor moesten ze in de ‘testmaand’ bewijzen vaak in de file te staan. Dat deden ze massaal. Allemaal mensen die normaal buiten de spits reisden. Na de testmaand keerden ze terug naar hun normale gedrag en ontvingen zondere enige extra prestatie € 80 per maand van de overheid. Leuk meegenomen. Toen het experiment eindigde, en de beloning stopte, reisden ze nog steeds buiten de spits. Ze hadden dus niets ‘geleerd’ van het experiment, ze waren de overheid gewoon te slim afgeweest.

Ik vertelde dit verhaal aan een vriendin. Die had ook aan het experiment willen meedoen. Maar ze meed al een maand de spits toen de testmaand nog moest komen. Zij kwam niet in aanmerking voor een beloning. Dat gold alleen voor mensen die in de testmaand vaak in de file hadden gestaan. Dus ook voor de mensen die in de testmaand vaker in de file stonden dan ze ooit hadden gedaan. Dat hadden ze wel over voor dat leuke zakcentje.

Ik heb geen onderzoek gedaan. Ik weet niet of mijn hypothese door alle feiten wordt bevestigd. Maar dat mensen vaak slimmer zijn dan de overheid veronderstelt, is algemeen bekend. Misschien kan de overheid nog wat van de burgers leren.

Comments

Tell us what you're thinking...
and oh, if you want a pic to show with your comment, go get a gravatar!