Waarom zou je een #smartcity willen zijn

november 21, 2015 by  
Filed under artikel, De Stad

Er waart een nieuw geluksbegrip door stedenland: smart cities. Elke stad wil voortaan een smart city zijn. Elk onderzoeksbureau ziet kansen in smart cities en PBLQ wijdt er een hele bundel aan. Tijd om het begrip nader te fileren.

Smart cities verwijzen naar een fenomeen dat onmiskenbaar is. De informatietechnologie is inmiddels alom aanwezig. Daardoor kunnen heel veel data worden gegenereerd. En die data kunnen worden benut. In het verkeersmanagement maken we gebruik van informatie over verkeersstromen, over files, over ongelukken etc. Op het Stratumseind in Eindhoven koelen we de jongeren tijdig af door het licht bij te stellen en bij het opwekken van duurzame energie is informatietechnologie steeds belangrijker.

Maar veel gemeentebesturen gaan een stap verder. Ze onderkennen niet alleen de enorme betekenis van informatietechnologie, ze willen ook smart cities worden! Ze willen bij voorkeur de slimste stad worden van het land. En ze huren daarvoor met liefde dure bureaus in. Het lijkt zo slim. Wie wil nu niet ‘slim’ zijn? En toch gaat het daar mis.

Want het woord ‘slim’ is in dit verband erg misleidend. Slim is namelijk geen neutraal begrip. Denk aan ‘slim’ in combinatie met ‘gebruiken’. Slim gebruik maken van informatietechnologie. Maar dat doet Google ook als hij doorverwijst naar een restaurant bij ons in de buurt, op voorwaarde dat dat restaurant Google daarvoor goed betaalt. En dat doet Albert Heijn ook als ze de inhoud van hun filialen aanpassen op mijn voorkeuren en die van mijn buren.

Mijn stad mag best ‘slim’ zijn, als ik maar weet waartoe die slimheid wordt ingezet. Om boeven te vangen, om duurzaam te worden, om nog meer auto’s in nog meer parkeergarages te laten parkeren, om paspoorten sneller af te leveren? Het is dus onzinnig om (alleen maar) een smart city te willen zijn. Als burger weet ik nog niks als mijn gemeentebestuur zich ook tot deze mode bekeert. Het is de depolitisering van zaken die bij uitstek politiek zijn.

En het gaat hier niet alleen om ‘waartoe’, maar ook ‘om wie’. Wie wordt er beter van dat slimme gebruik van informatietechnologie? Ik noemde Google al, en Albert Heijn. Zij vergroten hun inkomsten door ‘slim gebruik’. Het is ook in mijn voordeel als mijn filiaal aan mijn smaak en mijn portemonnee is aangepast. Maar wat moeten we ervan denken dat AH ook weet dat ik speculaas nauwelijks kan weerstaan? En wat moeten we ervan vinden als AH mij heel subtiel verleid om speculaas te kopen? Dat lijkt me toch vooral in het belang van AH en niet in dat van mij.

Het vraagstuk is helaas nog een stuk groter dan die paar brokken speculaas in Sinterklaastijd. Hoe verandert bijvoorbeeld de verhouding tussen overheid en burger door informatietechnologie? Neemt de macht van de overheid toe door ‘slim gebruik’, of ben ik als burger in staat om de macht van de overheid verder in te tomen door zelf ‘slim gebruik’ te maken van informatietechnologie.

Het begrip ‘smart cities’ is overigens niet alleen verhullend, het is ook nog eens naïef. Er lijkt sprake van een onweerstaanbare logica: slim = rationeel = beter. Het gaat niet alleen om het vergaren van informatie. Het gaat ook om de naïeve gedachte dat het rationele gebruik van al die informatie automatisch leidt tot een beter beleid. Albert Meijer prikt die gedachte in zijn oratie feilloos door. Alsof beleid maken een kwestie is van logica. Alsof bij maximale informatie geen ingewikkelde afwegingen meer hoeven te worden gemaakt. Alsof informatie de strijd tussen belangen als vanzelfsprekend oplost. Maar informatie geeft nooit aan wat je moet doen, ook niet als alle informatie voor handen is (wat dat ook mag zijn). Een keuze is alleen rationeel in het licht van een bepaald doel.

Dus gemeentebestuurders, geef eerst eens richting aan. In welke richting moet uw stad zich ontwikkelen? Wilt u een duurzame stad worden? Heel goed. Maak bij voorkeur veel gebruik van informatietechnologie om dat doel te bereiken. Maar strooi ons nooit meer zand in de ogen door te melden dat uw stad een smart city moet worden.

Comments

Tell us what you're thinking...
and oh, if you want a pic to show with your comment, go get a gravatar!