Door onzekerheden uit te bannen worden scenario’s niet bruikbaarder

december 16, 2015 by  
Filed under artikel

De nieuwe WLO is uit. De planbureaus hebben nieuwe scenario’s geschetst voor de ‘welvaart en de leefomgeving’ van de toekomst. De vorige scenario’s dateerden van 2006. Al in 2008 bleken de aannamen van de vorige WLO niet te kloppen. De gedachte dat meer marktwerking en meer globalisering zouden leiden tot de hoogste economische groei, werd in de kredietcrisis hard onderuit gehaald. Te geringe regulering van banken en de toegenomen vervlechting van de banken op wereldschaal, leidden tot een onbekende financiële crisis. De economie werd voor jaren op achterstand gezet.

Tegelijkertijd hadden de vier WLO-scenario’s uit 2006 grote betekenis voor het beleid in de afgelopen negen jaar. Elke maatschappelijke kosten- en batenanalyse werd voor deze vier scenario’s doorgerekend. Veel erger: veel besluiten werden op deze mkba’s gebaseerd. Harde besluiten op basis van drijfzand.

De vier scenario’s waren gebaseerd op twee fundamentele onzekerheden: zou de wereld verder globaliseren of zouden de natiestaten een revival maken én zouden marktwerking en privatisering doorzetten of zou de overheid zijn greep op het maatschappelijk verkeer weer versterken? ‘Meer’ en ‘minder’ globalisering en ‘meer’ en ‘minder’ marktwerking gaven vier combinaties, en dus vier scenario’s. Het was aan de onderzoekers om verder slim invulling te geven aan die vier mogelijke toekomsten. Slim en eindeloos doordacht, maar toch gewoon een vermenigvuldiging van onzekerheden. Op zijn zachtst gezegd: nogal kwetsbaar om daar je grote infra-beslissingen op te baseren.

Dit probleem kan je op twee manieren oplossen. Of je accepteert de onzekerheden en je gebruikt scenario’s op de manier waarop ze eigenlijk gebruikt moeten worden: doordenk het overheidsbeleid in het licht van een bepaald scenario. Hoe zou het beleid eruit zou moeten zien als dit scenario zich onverhoopt zou voordoen? Dus doordenking van vier mogelijke toekomsten, zonder ervan uit te gaan dat de toekomst zich ook binnen de bandbreedtes van deze vier toevallige scenario’s zal voordoen. Inderdaad: die mkba’s moet je voortaan maar baseren op de prognoses (puntschattingen) van het CBS.

Deze manier van werken opent tal van andere mogelijkheden. Want waarom niet eens het beleid te doordenken in minder waarschijnlijke of zelfs onwaarschijnlijke scenario’s? Bijvoorbeeld: welk beleid hebben we nodig als de fossiele energie na 2050 moet zijn uitgebannen? [Onwaarschijnlijk?]

De planbureaus kiezen voor een andere oplossing. Ze stampen het drijfzand aan door zoveel mogelijk onzekerheden uit te bannen. Ze gaan in hun nieuwe scenariostudie uit van twee scenario’s: een Laag en een Hoog. In het eerste scenario wordt een economische groei van 1% per jaar gecombineerd met een relatief lage bevolkingsgroei. In het hoge scenario gaat men uit van een economische groei van 2% en een relatief hoge bevolkingsgroei. Bovendien gaan ze ervan uit er geen grote beleidswijzigingen zullen plaatsvinden. En dat allemaal om de toekomst in 2050 te voorspellen. Inderdaad, zo vindt je wel een bandbreedte die veel beter is onderbouwd dan de zogenaamde bandbreedte van de vier vorige WLO-scenario’s. Er is ook weinig op tegen om deze twee scenario’s te gebruiken voor alle mkba’s in de komende anderhalf jaar.

Maar wat zijn ze dodelijk saai! Het gaat over een Nederland dat blijkbaar een eiland is een roerige wereld. Het gaat om scenario’s die op geen enkele manier refereren aan Parijs. Noch het terrorisme, noch de klimaattop krijgen een plaats. Dit zijn geen scenario’s om de toekomst te doordenken, maar dit zijn scenario’s om mkba’s een zekere plausibiliteit te geven. Hier worden onzekerheden uitgebannen door zo dicht mogelijk bij het heden te blijven. Maar daarmee bereid je je niet voor op een ongewisse toekomst.

Comments

One Comment on "Door onzekerheden uit te bannen worden scenario’s niet bruikbaarder"

  1. Roland Smit on wo, 18th mei 2016 12:14 

    Beste Wim,

    Jouw verhaal sluit volledig aan bij de gedachtegoed van Nicholas Taleb (bekend van the Black Swan en Antifragile). Voor mijn bachelorstudie heb ik al eens een MKBA gedaan en ik had ook mijn vraagtekens bij de WLO scenario’s, maar hier ben ik nooit verder op ingegaan. Ik denk dat we naar ‘Antifragile’ ontwerpen toe moeten gaan in de infrastructuur, zoals jij het noemt: “Hoe zou het beleid eruit zou moeten zien als dit scenario zich onverhoopt zou voordoen?” (ipv een willekeurig, maar hoogst onwaarschijnlijk, scenario te pakken en hier het ontwerp / beleid op aan te passen). Hoe denk jij hierover?

Tell us what you're thinking...
and oh, if you want a pic to show with your comment, go get a gravatar!