Meer lokale belastingen, grotere ongelijkheid

december 17, 2015 by  
Filed under artikel, De Stad

D66 heeft alsnog ingestemd met het Belastingplan. Op voorwaarde dat het lokale belastinggebied na 2017 wordt verruimd. Tegen dat plan lijkt weinig weerstand te bestaan. Dat laatste is verrassend. Want is dat wel zo verstandig om de gemeenten meer mogelijkheden te geven om zelf belasting te heffen? Ook als de rijksbelastingen tegelijkertijd worden verlaagd? Ik zie fundamentele bezwaren.

Maar eerst even een korte inleiding. De gemeenten hebben globaal genomen drie inkomstenbronnen. Ten eerste krijgt de gemeente uit het Gemeentefonds een fors bedrag van het Rijk. In principe is dat geld vrij te besteden (waarvan in de praktijk weinig terecht komt, omdat de gemeenten heel veel rijkstaken uitvoeren binnen de door het Rijk gestelde kaders). Ten tweede krijgt de gemeente een aantal ‘specifieke uitkeringen’: deze gelden zijn (wel) rechtstreeks gekoppeld aan rijkstaken die de gemeenten moeten uitvoeren. Ten derde haalt de gemeente geld op onder de eigen burgers. Denk aan de onroerendzaakbelasting. De eigen belastingen maken nog geen 10% uit van de gemeentelijke inkomsten.

Waarom heb ik nu bezwaar tegen de uitbreiding van het lokale belastinggebied? Ten eerste een praktisch bezwaar. De drie belangrijkste inkomstenbronnen zijn de laatste decennia steeds meer met elkaar verknoopt geraakt. Het Gemeentefonds, dat oorspronkelijk bedoeld was als ‘vrij te besteden’, is steeds meer gekoppeld aan de uitvoering van rijksbeleid. Veel erger: de hoogte van de uitkering uit het Gemeentefonds is inmiddels sterk gekoppeld aan de hoogte van de lokale belastingen. Die uitkering wordt bepaald op grond van een groot aantal maatstaven. Feitelijk is één daarvan: de hoogte van de lokale belastingen. Als de lokale belastingen te veel stijgen, wordt de betreffende gemeente gekort op haar inkomsten uit het Gemeentefonds. Dat betekent dat het Rijk uiteindelijk bepaalt hoe hoog de lokale belastingen mogen zijn. En vooral: dat de lokale belastingen ongeveer overal even hoog moeten zijn. Dan heeft het weinig zin om de gemeenten meer belastingen te laten heffen.

Ten tweede een principieel bezwaar. Stel dat de gemeenten voor hun inkomsten geheel afhankelijk zouden zijn van hun eigen inwoners, dan zouden zich twee onrechtvaardigheden voordoen. Ten eerste is het voor gemeenten met veel inwoners met hoge inkomens veel eenvoudiger om (veel) geld op te halen, dan voor gemeenten met veel inwoners met lage inkomens. Anders gezegd: het is in Wassenaar veel eenvoudiger om veel (lokale) belasting op te halen dan in Den Haag of in Spijkenisse. Ten tweede zijn de problemen niet gelijk over gemeenten verdeeld. Spijkenisse heeft veel meer geld nodig voor de bijstand dan Wassenaar. Arme gemeenten met arme inwoners en grote problemen zouden dus dubbel worden getroffen als de gemeenten hun geld onder de eigen bevolking zouden moeten ophalen. Dat is extra onrechtvaardig omdat gemeenten, zoals gezegd, vooral Rijksbeleid uitvoeren. De bijstand is overal even hoog en het Rijk bepaalt hoe hoog die is.

Wie het lokale belastinggebied verruimt en de gemeenten dus meer geld laat ophalen onder de eigen inwoners, vergroot dus de ongelijkheid tussen gemeenten. En zo zit het binnenlands bestuur gelukkig niet in elkaar. Daar moet D66 toch een opvatting over hebben.

 

[verschijnt in NRC van 21 december 2015: http://www.nrc.nl/next/2015/12/21/lokaal-innen-daar-wordt-wassenaar-nog-rijker-van-1569218]

Comments

5 Comments on "Meer lokale belastingen, grotere ongelijkheid"

  1. H. Boerboom on za, 19th dec 2015 18:04 

    Wim,

    Je bent niet goed geinformeerd: de hoogte van de feitelijke gemeentelijke belastingen speelt GEEN rol bij het bepalen van de uitkering uit het GF.
    Het gaat om de potentiele ozb-belastingopbrengst, dus bij een voor elke gemeente fictief, maar identiek rekentarief. Verschilen in tarief maken dus verschil in de gemeentelijke opbrengst, maar niet in de hoogte van de uitkering.

    Dat zou bij vergroting van het belastinggebied. Zie mijn ebook “het BIF-stuk” op de site van minbzk

  2. wimderksen on za, 19th dec 2015 20:06 

    Dag Hessel, ik ga je tekst (nog eens) lezen. We weten allebei dat het systeem erg ingewikkeld is. En we zijn het er ook over eens (zo lees ik je tekst) dat de systematiek van het Gemeentefonds bepaalde tariefen van de ozb ‘suggereert’. GF en lokale belastingen zijn daarmee nauw verweven. En dat niet alleen. De minister van BZK bemoeit zich nauwgezet met de gemiddelde verhoging van de lokale lasten. Ik hoorde Plasterk onlangs nog weer uitleggen dat de lokale lasten dit jaar aanzienlijk minder mogen stijgen omdat de gemeenten vorig jaar de norm hadden overschreden….

  3. Hessel boerboom on za, 19th dec 2015 21:06 

    Als de gemeentelijke belastingen een aanzienlijk deel van de totale lastendruk uit zouden maken ligt enige vorm van limitering in de rede, wil de rijksoverheid nog enige verantwoordelijkheid voor de landelijke economie kunnen dragen. Als! Nu is daar geen sprake van. Nogmaals, zie voor een uitleg hoe het nu moet werken en hoe je zou kunnen vernieuwen mijn gratis e-book “Het BIF-stuk”, down te loaden van de bzk site…

  4. Kim on zo, 20th dec 2015 16:47 

    Mag ik u wijzen op een schrijffout? 2 de gedeelte:”bewaar” i.p.v bezwaar.

  5. wimderksen on ma, 21st dec 2015 09:17 

    dank!

Tell us what you're thinking...
and oh, if you want a pic to show with your comment, go get a gravatar!