#PvdA: ga je voor je achterban of voor je politieke visie

november 13, 2016 by  
Filed under artikel

Ik weet het: de werkelijkheid is altijd genuanceerder. Wie de cijfers van de Amerikaanse presidentsverkiezingen beter analyseert, weet dat het niet alleen ging om de blanke oude man met een inkomen beneden modaal. In werkelijkheid heeft de meerderheid van de Amerikanen die beneden modaal leven, op Clinton gestemd. We weten ook dat opvallend veel Latino’s op Trump hebben gestemd. En we weten dat Trump 1 miljoen minder kiezers had dan de verliezende Romney in 2012. Ja, Clinton verloor vooral van zichzelf: ze had nota bene 5 miljoen minder kiezers dan Obama in 2012.

Verkiezingen laten zich dus moeilijk in oneliners vatten. Het gaat altijd om kleine verschuivingen in het electoraat. Het gaat altijd om mensen die dit keer niet stemden en de vorig keer wel. Maar de verschuivingen in Amerika zijn onmiskenbaar en laten zich misschien wel het beste aflezen aan het Democratisch verlies van Wisconsin, Michigan en Pennsylvania, de zogeheten Rust Belt. De oude industriegebieden, die zo lang voor de Democraten kozen, kozen nu in meerderheid voor Trump. En ook in de rest van het land waren het vooral de ouderen en de lager-opgeleiden buiten de grote steden die voor Trump kozen. Bovendien tekent zich hier een patroon af dat we al zo goed kennen. Denk aan Brexit. Ook daar demonstreerde men na afloop in de steden tegen een uitslag die vooral door het platteland was bepaald. Denk aan onze eigen referenda. Bij het Oekraïne-referendum stemde het hoogopgeleide en rijke Amsterdam en het hoogopgeleide en rijke Utrecht in meerderheid voor. In Rotterdam en en Den Haag gaven juist de arme en laagopgeleide delen de doorslag in een negatieve stem. Net zoals gebeurde op het het vergrijsde platteland.

Het deed me denken aan een klein publiek debat dat ik ooit voerde met Ruud Koole, indertijd voorzitter van de Partij van de Arbeid. Het was een half jaar voor het referendum over Europa. Ik zat een politieke bijeenkomst van de partij voor en Ruud opende de bijeenkomst met een uitgebreid statement over het belang van Europa. Hij ging ervan uit dat PvdA-ers vanzelfsprekend ‘voor’ zouden stemmen bij het komende referendum. Ik vroeg hem of we daar in de partij geen debat over zouden moeten hebben. Ruud was eerder verbaasd dan verbolgen over die vraag. Zo had hij het nog niet gezien.

Het tekent te meer dat de progressieve beweging, en met name de PvdA, het contact met een groot deel van de achterban is kwijtgeraakt. Ik laat even in het midden of dat ook voor de conservatieve beweging geldt. Daartoe voel ik me niet aangesproken, dus die zullen dit probleem eventueel zelf maar moeten oplossen. Want na het referendum bleek dat een duidelijke meerderheid van de PvdA ‘tegen’ had gestemd. Tegen Europa, tegen de elite, tegen de ongrijpbaarheid van het bestaan. Ik vrees dat deze achterban de partij inmiddels heeft verlaten en dat een duidelijke meerderheid van hen die zijn gebleven, wel voor Europa is. Dan is het inderdaad logisch om aansluiting te zoeken bij GroenLinks. Ook libertair, ook elitair, ook grootstedelijk, ook kansloos om de grootste partij te worden. En we laten de achterban aan SP en PPV. En aan de nieuwe club van Jacques Monasch.

Daarom is het ook zo jammer dat, om wat voor redenen ook, Jacques Monasch niet meedoet met de lijsttrekkersverkiezing van de PvdA. Diederik Samsom en Lodewijk Asscher vertegenwoordigen te veel het grootstedelijke progressieve gedachtengoed dat bovendien vooral bij hoogopgeleiden aanslaat. Jacques Monasch lijkt vooral te kiezen voor de traditionele achterban van de PvdA. Eerlijk gezegd: ik weet nog niet op wie ik had moeten stemmen. Daarvoor loop ik met te veel vragen. Daarbij is voor mij de cruciale vraag: moet je je traditionele achterban trouw blijven als je eigen politieke opvattingen daar niet meer worden gedeeld? Ongeacht of de achterban dan wel de leiding van mening is veranderd.

Het is overigens niet boud om te beweren dat vooral de politieke leiding van de traditionele achterban is vervreemd, gesteund voor een grootstedelijke hoogopgeleide elite. Europa heeft nooit op veel liefde kunnen rekenen van de modale en beneden-modale Nederlander. Dat zelfde geldt voor al die neo-liberale experimenten die veel zekerheden hebben weggenomen en waarvan de winsten vooral aan de bovenkant van de samenleving zijn neergeslagen. Daarmee heeft de leiding van de PvdA altijd een enorm risico genomen door én de globalisering met de EU als ons symbool én het neo-liberale denken te omarmen.

Laat duidelijk zijn: een partijleiding heeft het volste recht om zich van haar achterban te vreemden als ze weloverwogen meent dat er andere politieke keuzes moeten worden gemaakt. En als die traditionele achterban niet meegaat, heb je al partijleiding het volste recht om een nieuwe achterban op te bouwen. Helaas hebben de laatste gemeenteraadsverkiezingen hebben pijnlijk duidelijk gemaakt dat dat tot op heden nog niet is gelukt. In de hogeropgeleide steden verloor de PvdA aan D66 en in de lageropgeleide steden aan de PPV en de Leefbaren.

Het valt overigens ook niet uit te sluiten dat de traditionele achterban van de PvdA zich van de leiding heeft vervreemd. In de PvdA bestond historisch immers altijd wel een zekere neiging om over de grenzen heen te kijken. Niet voor niets zingen we op het partijcongres nog altijd de Internationale. En het zijn socialisten geweest die in Europa vaak het voortouw hebben genomen. De achterban ging schoorvoetend mee. Maar het gedoe met de euro en met Griekenland heeft de traditionele achterband ongetwijfeld definitief van de partijleiding vervreemd. Zoals de PvdA in 2007 bij de verkiezingen ook al werd afgestraft vanwege het feit dat met de uitslag van het Europese referendum in feite niets werd gedaan. Zoals de PvdA ook nu weer toestaat dat met de uitslag van het Oekraïne-referendum niets wordt gedaan.

Terug naar mijn centrale vraag: moet je je traditionele achterban trouw blijven als je eigen politieke opvattingen daar niet meer worden gedeeld? In eerste instantie ben ik geneigd ‘nee’ te zeggen. Mijn politieke overtuiging is me uiteindelijk liever dan het aantal zetels dat ik ermee kan verdienen. Maar in tweede instantie ga ik twijfelen. Niet alleen omdat ik verwantschap voel met die oude achterban. Maar omdat ik er niet meer zeker van ben dat ik mijn fundamentele politieke overtuiging in de juiste politieke keuzes heb vertaald. Moet ik voor het neo-liberalisme zijn als dat ertoe leidt dat de verschillen in vermogens drastisch toenemen en de winsten vooral aan de bovenkant van de samenleving terechtkomen? Moet ik voor Europa zijn als de Polen de banen aan de onderkant wegkapen voor de neuzen van ‘onze’ eigen mensen? Of mag ik helemaal geen onderscheid maken tussen Polen en ‘onze’ eigen mensen? En wie beschermt dan wat vroeger ‘onze’ eigen mensen waren? Moet ik voor immigratie zijn als immigranten onze banen weigeren omdat ze te weinig opleveren in vergelijking met de uitkeringen die ze ontvangen en die door ons allen, ook door ‘onze’ eigen mensen worden opgebracht?

Dus voordat de PvdA haar traditionele achterban definitief loslaat zou het goed zijn om nog eens fundamenteel om ‘onze’ eigen principes af te zetten tegen de nieuwe werkelijkheid waarin we inmiddels leven. Ik ga in volgende blogs een poging doen. Niet voor de PvdA maar gewoon voor mezelf.

 

[vervolg op http://www.wimderksen.com/2016/11/11/optimisme-van-apechthold-is-optimisme-van-de-rijken/]

Comments

2 Comments on "#PvdA: ga je voor je achterban of voor je politieke visie"

  1. H. Boerboom on zo, 13th nov 2016 15:27 

    Wim,

    Je spreekt over partij en beweging.. in de verzuilde tijd vielen die samen. Kon het partijkader, het kader van de beweging via de “eigen” media uitleggen waarom men koos voor a of b en werd er, in vergaderingen, grsproken met de minder actieve lesen, die dan weer een verhaal hadden in de familie, op school, in de winkel en op de werkvloer, in de kantine… wat nu via twitter en facebook etc gaat.
    Maar kader/top en werkvloer hebben geen gesprek meer.. het moet in oneliners en 140 tekens. Terwijl de wereld er niet eenvoudiger op geworden.. hoe leg je in 140 tekens uit wat de smalle marges van de democratie toelaten in een cultuur die NU een antwoord op elk probleem wil…
    Laag en hoog opgeleid … hoe overbruggen we die kloof?

  2. rob giebels on wo, 16th nov 2016 11:56 

    beste wim

    interessante uitdaging.
    de kernvraag een beetje anders geformuleerd: laat Europese samenwerking, toename wereldhandel én duurzaam milieu zich combineren met bescherming van de zwakken (solidariteit)en een dynamische (emancipatie, onderwijs)redelijk egalitaire samenleving. dat moet toch mogelijk zijn zou je zeggen.
    En wat zijn de belangrijkste belemmeringen? voor een politiek verhaal is dat ook zeker relevant: wat is door de Nederlandse staat beïnvloedbaar. Het zou kunnen zijn dat daar de moeilijkheid ligt: wij van links hebben wel ideeën over wat goed is (en dat niet alleen voor ons zelf) maar niet over hoe dat dan te realiseren (hoe verkrijg en behoud ik macht).
    wordt vervolgd

    groet

    rob giebels

Tell us what you're thinking...
and oh, if you want a pic to show with your comment, go get a gravatar!