Was Teevendeal meer dan een inschattingsfout @bas_haan?

april 21, 2017 by  
Filed under artikel

Het boek lag al even op mijn bureau: De rekening van Rutte van Bas Haan. Maar toen ik eenmaal was begonnen, moest ik het uitlezen. Wat een goede journalist, wat een geweldig boek over de Nederlandse politiek. Haan verweeft kundig zijn eigen verhaal met het verhaal van de Teevendeal. Zijn verhaal is natuurlijk ook voor een belangrijk deel de Teevendeal. Hij heeft als journalist van Nieuwsuur de Teevendeal aan het licht gebracht. En hij heeft steeds weer nieuwe onthullingen gedaan, waardoor de Teevendeal groter en groter werd. Ja, je kan zeggen dat Haan er bijna persoonlijk voor heeft gezorgd dat drie bewindslieden (Opstelten, Teeven en Van der Steur) moesten opstappen, dat een zwakke Kamervoorzitter (Van Miltenburg) uiteindelijk weg moest en dat Rutte toch ook aanzienlijk is beschadigd. We zullen nooit weten welk deel van de acht zetels verlies bij de Kamerverkiezingen voor de VVD aan het werk van Bas Haan zijn te danken.

Zo was er maar één man die de Teevendeal zo van binnenuit kon beschrijven. En dat was Bas Haan. Eigenlijk kent het boek maar één bezwaar. De Teevendeal was nog niet ‘af’ toen het werd geschreven. Het boek is immers zelf het laatste zetje geweest dat Van der Steur te veel is geworden. Maar dat kan je auteur moeilijk kwalijk nemen. Laat hij voor een volgende druk maar een Epiloog schrijven met als boodschap: “Dit boek is Van der Steur te veel geweest”.

Haan beschrijft de Teevendeal als buitenstaander. Maar dat is hij allerminst omdat hij de kern van ‘Den Haag’ begrijpt, namelijk de eigen rationaliteit van Den Haag. Soms is het zinnig om in de politiek een onderscheid te maken tussen de inhoudelijke en de politieke rationaliteit. Natuurlijk is het inhoudelijk weinig rationeel om ons allemaal op de snelwegen 130 km te laten rijden om vervolgens verbaasd te zijn over de toename van het aantal verkeersdoden. Maar Den Haag is nu eenmaal niet alleen maar ‘inhoudelijk’ rationeel. Den Haag is die bijzondere mix van inhoudelijke én politieke rationaliteit. Die 130 km was namelijk politiek heel rationeel. Als je tweemaal de verkiezingen wint met behulp van de Telegraaf zal je toch echt een keer iets voor de automobilist moeten doen.

Die hele Teevendeal was ook een kwestie van politieke rationaliteit of juist van een gebrek aan politieke rationaliteit. En het knappe, maar ook het bijzondere van Haan is dat hij deze hele affaire in dat licht beschrijft. Hij laat zien dat de affaire in feite heel simpel was: men is ooit begonnen met een leugen en toen kon men niet meer terug. Liegen werd onvermijdelijk en daarom werd de Teevendeal zo aantrekkelijk voor een goede journalist. Want elke keer werd wel weer iets gezegd wat niet waar was.

Voor de herinnering. Ooit zegt Opstelten in de Kamer dat Teeven als Officier van Justitie in een eerder leven een deal heeft gesloten met een drugscrimineel. De crimineel zou na betaling van een boete 2 miljoen hebben teruggekregen van gelden waarop de overheid beslag had laten leggen. In werkelijkheid ging het om een bedrag van 4,7 miljoen (nog afgezien van alle roerende en onroerende goederen die aan deze Cees H werden teruggegeven). Die deal: die klopt niet, en dat weten alle betrokkenen, uitgezonderd Teeven. Dat zal de reden zijn geweest waarom de minister in de Kamer een lager bedrag heeft genoemd. Het is onduidelijk of Opstelten toen al heeft gelogen. Dat heeft hij in ieder geval daarna wel (en steeds weer) gedaan, en met hem het hele departement en de hele VVD, toen steeds duidelijker werd dat het niet om 2 miljoen ging, maar om 4,7 miljoen. Je kan je afvragen, en Haan doet dat, waarom men niet meteen eerlijk heeft toegegeven dat het bedrag toch hoger was. En dan komt Haan tot de kern: “Men dacht ermee weg te komen”.

Daarmee gaat het boek van Haan in de kern om ‘politieke rationaliteit’. Natuurlijk brengt liegen in de politiek gevaren met zich mee. Je kan erop keihard worden afgerekend als de leugen uitkomt. Maar als het niet uitkomt, hoef je ook niet te verantwoorden dat je eigen staatssecretaris in zijn verleden rare streken heeft uitgehaald. Dat was de keuze: of we liegen om de staatssecretaris uit de wind te houden en lopen daarmee een kleine kans om tegen de lamp te lopen of we vertellen de waarheid en moeten accepteren dat de staatssecretaris op zijn minst beschadigd raakt. Eigenlijk is het een soort wiskundige formule waarin ‘de kans op tegen de lamp lopen’ de uitkomst bepaalt. Bij een kleine kans lieg je, bij een grote kans accepteer je de schade aan de staatssecretaris.

Achteraf kan je stellen dat Opstelten, Teeven, Rutte en al die andere kornuiten van de VVD die kans te klein hebben ingeschat. Ze zagen niet in dat hun eigen paradepaard, namelijk één departement voor Veiligheid én Justitie, dat bovendien werd bemand door twee VVD-bewindslieden, in werkelijkheid al snel een kreupel paard was geworden. Ze zagen niet dat het onmogelijk was geworden om aan zo’n mega-departement leiding te geven. Ze zagen niet dat hun eigen gedram op veiligheid en repressie bij het hele justitiële apparaat op grote weerstand was gestuit. Ze zagen niet dat de rechtsstaat er juist is om crime-fighters als Teeven in toom te houden. Zo was er een geweldige voedingsbodem ontstaan voor de lekken die Ban Haan steeds weer een nieuwe scoop opleverden.

Bas Haan laat dus niet alleen zien hoe één leugen de VVD fataal wordt, hij laat ook zien hoe Den Haag werkt. En tegelijkertijd roept dat natuurlijk vragen op. Want wie vooral alleen maar bezig is met het inschatten van lekken heeft wel een heel cynische kijk op politiek. Kan ik ermee wegkomen of kan ik er niet mee wegkomen? Die vraag gaat helemaal voorbij aan de vraag: “Mag ik ermee wegkomen?”. Natuurlijk weten ze in Den Haag ook dat liegen niet mag. Maar het mag blijkbaar wel als je er zeker van bent dat het niet zal uitkomen. Het boeiende van Bas Haan is, dat hij blijkbaar zo geïnvolveerd is in Den Haag, dat hij die normatieve vraag (mag het wel?) nauwelijks stelt. Maar misschien heeft hij juist daardoor zo’n sterke reconstructie van de ‘feiten’ gemaakt.

Comments

2 Comments on "Was Teevendeal meer dan een inschattingsfout @bas_haan?"

  1. r giebels on za, 22nd apr 2017 23:25 

    maar wat ook wel bijzonder is dat de hele historie in de verkiezingen geen enkele rol heeft gespeeld. Dus die rationaliteit was achteraf nog niet zo dom: altijd proberen waard en als het niet lukt, nog geen probleem. dat ‘keihard afrekenen’ valt wel mee.

  2. wimderksen on zo, 23rd apr 2017 10:22 

    Het is achteraf moeilijk vast te stellen waaraan Rutte die 8 zetels verlies te danken heeft.

Tell us what you're thinking...
and oh, if you want a pic to show with your comment, go get a gravatar!