Biografie #Wolkers is te goed voor een proefschrift

november 21, 2017 by  
Filed under artikel, Geen categorie

Ik lees een prachtig boek. De biografie van Jan Wolkers van Onno Blom. En in de krant woedt een onzinnige discussie over de vraag of dit boek wel een proefschrift mag heten. De discussie raakt me omdat de wetenschap me zo ter harte gaat en omdat de discussie zo herkenbaar is, ook voor de gamma-wetenschapper die ik ben.

Stel je voor. Iemand schrijft een goed boek over een groot auteur uit de vorige eeuw. Dat boek is zo overtuigend dat het ons beeld van Jan Wolkers voor decennia zal bepalen. Alleen al omdat niemand de komende decennia de moeite zal nemen om dit monnikenwerk over te doen. Het boek is bovendien uitstekend gedocumenteerd, met meer dan 100 pp aan noten, die gelukkig niet hoeven te worden gelezen. Bij voorbaat een klassieker. Je zou zeggen: als die man daarop wil promoveren, staat niets dat in de weg.

Nee hoor, in de krant wordt uitgebreid melding gemaakt van het feit dat de eerste promotiecommissie het manuscript heeft afgekeurd. Gelukkig was er een wijze decaan die een tweede commissie het manuscript liet goedkeuren. En vervolgens meldt emeritus hoogleraar Moderne Nederlandse letterkunde Marita Mathijsen in de NRC waaraan een biografie in haar vak moet voldoen om proefschrift-waardig te zijn. En als ik die acht regels tot me laat doordringen, is maar één conclusie denkbaar: Blom moet worden afgewezen. Hoewel Mathijsen zelf niet de moed heeft om die conclusie te trekken.

Zo eist ze bijvoorbeeld secundaire literatuur over het beschreven tijdvak, die ik bij Blom niet tegenkom. Ze eist dat de gebiografeerde wordt gepositioneerd tussen tijdgenoten. Ik neem aan dat ze hier ook weer literatuur van anderen wil zien, die ik bij Blom niet tegenkom. Ze eist bronnenkritiek, die ik bij Blom niet tegenkom. Ze eist een beschouwing van de auteur over zijn opzet, zijn keuzes én een beschouwing over de keuzes die hij niet heeft gemaakt. En natuurlijk moet er een onderzoeksvraag zijn, en bij voorkeur een hypothese. Godzijdank ontbreekt dat allemaal bij Blom.

Mijn conclusie is duidelijk: van al die regels was dit boek niet beter maar slechter geworden. Blom geeft door de ogen van Wolkers een prachtig beeld van de jaren 60. Dat beeld wordt niet scherper als je de lezer dwingt om uitstreksels uit al die bekende boeken over de jaren 60 nog eens te lezen. Blom typeert Wolkers als schrijver uitstekend. Dat wordt niet beter als hij wel of niet tot een school wordt gerekend, die alleen door wetenschappers worden onderkend. “Wolkers heeft wel in Tirade geschreven, maar staat toch op grote afstand van de Tiradegroep.” Zoiets?

Je vraagt je af: waarom doen mensen dit elkaar aan? Waarom bedenken wetenschappers acht regels om aan te tonen dat een goed boek geen proefschrift mag heten? Natuurlijk, niet elk boek is een wetenschappelijk boek. Ook ik wil graag weten waarop Blom zich baseert. Maar uiteindelijk gaat het hier om twee dieperliggende problemen van de geesteswetenschappen (en van de gamma-wetenschappen).

Steeds meer wordt het wetenschapsideaal van de bèta-wetenschappen nagevolgd: het zetten van kleine zeer goed navolgbare stappen aan de grenzen van onze kennis. Waardoor uiteindelijk wetenschappelijke vooruitgang wordt geboekt en deze blog op een iPad kan worden gelezen. Maar bij geesteswetenschappen en veel gammawetenschappen past dat ideaal  helemaal niet. Daar worden vaak dezelfde vragen steeds opnieuw gesteld, omdat de maatschappij zich ontwikkelt en niet de wetenschap.

Veel erger is de neiging van de wetenschap om aan zelfsterilisering ten onder te gaan. In de angst dat ongelijke gevallen niet ongelijk worden behandeld, wordt het wetenschappelijk werk opgehangen aan protocollen en duizenden criteria. Voor het wetenschappelijk onderwijs is dat niet anders. [Ja, het is komisch dat nu juist een boek over onze potente Wolkers aan de zelfsterilisering van de wetenschap ten onder gaat.]

Beide ontwikkelingen dragen ertoe bij dat niet alleen deze biografie bijna werd afgekeurd als proefschrift, maar dat het schrijven van boeken in de wetenschappelijke wereld nog maar nauwelijks wordt gewaardeerd. Terwijl je in de geestes- en gammawetenschappen toch vooral goede boeken moet lezen om iets te leren. Niet wetenschappelijke artikelen blijven je bij, maar goede boeken. Daarom worden in ons vak wetenschappelijke artikelen ook nauwelijks gelezen. Terwijl ze door de bureaucraten hooglijk worden gewaardeerd. Gek he?

Want dat lijkt me het belangrijkste criterium voor een goed wetenschappelijk boek: word ik verrast, lees ik iets nieuws, leer ik ervan? Alleen dat maakt een wetenschappelijk boek tot een goed boek. En niet de vraag of het aan allerlei rituele regels voldoet.

Ja, Onno Blom, waarom wilde je eigenlijk op dit prachtige boek promoveren?

Comments

3 Comments on "Biografie #Wolkers is te goed voor een proefschrift"

  1. andre rodenburg on di, 21st nov 2017 13:20 

    Doctor Onno Blom, Wolkroloog.

  2. Peter Noordhoek on di, 21st nov 2017 13:24 

    Dank, Wim. Mooie overweging voor iemand die in de fase net voor een commissie zit.

  3. Frank van Dam on di, 21st nov 2017 20:58 

    Ik weet niet of ik het met je eens ben, Wim. Ik heb de biografie niet gelezen, al heb ik ooit wel bijna alles van Wolkers gelezen. Ook heb ik het artikel van Mathijsen niet gelezen. Wel had ik naar aanleiding van de hele discussie precies dezelfde vraag als die jij aan het einde stelt: Iemand schrijft een dikke biografie, waarschijnlijk een prachtig boek, maar waarom wil iemand eigenlijk op zo’n boek promoveren?

Tell us what you're thinking...
and oh, if you want a pic to show with your comment, go get a gravatar!