De overheid is belangrijk voor sociaal-democraten

januari 2, 2018 by  
Filed under artikel

Het duurde even voordat ik de gelijkenis zag. Ik had me opgewonden over een stukje van Jacques Wallage over ‘burgerkracht’. Zoals ik me eerder had opgewonden over een nota van Ronald Plasterk over ‘doe-democratie’. Ik schreef voor Socialisme & Democratie een reactie [zie hier] Waarom zouden we moeten geloven dat de overdracht van taken van de overheid naar de burgers een panacee voor alle kwalen is? Het deed me denken aan het neo-liberale vertoog uit de jaren 80 en 90, toen we moesten kiezen voor de markt. Misschien zal deze vergelijking op het eerste gezicht verbazen. Maar de gelijkenis is frappant.

Voor de neo-liberalen was de overheid niet de oplossing, maar het probleem. En ja hoor: de markt kon het allemaal veel beter. Zo werd niet alleen heel veel is geprivatiseerd, maar werd ook op veel plaatsen het marktmechanisme ingevoerd: aanbod en vraag bepalen de prijs. Voor de neo-democraten is de politiek niet de oplossing, maar het probleem. En ja hoor: de burger kan het allemaal beter zelf doen. In beide gevallen wordt het nest van de representatieve democratie bevuild.

Maar waarom zouden we op voorhand kunnen zeggen dat de markt beter is dan de overheid. Of waarom weten Wallage en Plasterk op voorhand dat de burger beter is dan de politiek (de overheid). Volg even de redenering van WRR uit 2000: het politieke debat moet niet gaan om een ideologische keuze tussen overheid en markt maar om de vraag welke maatschappelijke belangen in het geding zijn. Wat willen we met elkaar bereiken? Willen we waterveiligheid, willen we bestaanszekerheid, willen we een solidaire gezondheidszorg? Willen we sociale cohesie, willen we voldoende brood, willen we duurzame energie? Laat, stelde de WRR, bij voorkeur de markt zelf die problemen oplossen. Maar als dat niet lukt heb je toch echt de overheid nodig. De markt zorgt uit zichzelf voor voldoende brood. Maar de markt zal door de overheid moeten worden gestuurd voordat duurzame energie de overhand heeft. Waarom zou je voor de markt kiezen, als de markt het alleen niet af kan? Waarom zou voor de overheid te kiezen, als de markt het zelf ook kan?

De discussie ‘overheid of burger’ is in de kern een even onzinnige discussie. Ook hier moeten we eerst vaststellen welke waarden we in de samenleving willen nastreven, welke maatschappelijke belangen moeten worden gediend. Hebben we groen gras nodig? Laat de buurt zijn eigen plantsoen gaan maaien en grijp in als ze ruzie gaan maken. Hebben we groen gas nodig, hoop dan dat de markt zijn werk doet, of stimuleer de ontwikkeling van groen gas door de maatschappelijke kosten van fossiele energie in rekening te brengen bij de producent. Ach, vult u maar aan. In veel gevallen kunnen de burgers het allemaal zelf wel. Maar in nog meer gevallen heb je echt een overheid nodig, als je erop staat dat bepaalde maatschappelijke belangen worden behartigd. En vooral sociaal-democraten zouden moeten weten dat veel van hun idealen niet zonder steun van de overheid kunnen worden verwezenlijkt.

Comments

2 Comments on "De overheid is belangrijk voor sociaal-democraten"

  1. Frits van Erpers Roijaards on wo, 3rd jan 2018 13:52 

    Beste Wim, Ik kan mij goed vinden in de lijn van je betoog. Als het over de rol van de markt gaat zou ik er nog een element aan toe willen voegen. Wellicht iets kort door de bocht maar niettemin. Bedrijven in ons systeem hebben als doelstelling winst te maken of in ieder geval te zorgen voor voldoende rendement op hun vermogen. Dat betekent dat zij producten die niet aan deze doelstelling voldoen niet zullen oppakken. Zij zullen ook in hun bedrijfsvoering keuzes maken die maximaal bijdragen aan het rendement.Ook dat kan betekenen dat zij dingen doen die maatschappelijk ongewenst zijn. In de meeste sectoren zijn de voorbeelden legio. Denk aan de woningmarkt, hoewel je zou kunnen tegenwerpen dat dat geen echte ‘markt’ is. Of de energie markt, waarbij de externe effecten vooral aan de ‘ander’ of de toekomst worden overgelaten. Het marktdenken is helaas in te veel opzichten een wensdroom, en daarmee vooral een ideologie, net als het geloof dat de burger het wel zelf kan, alsof omstandigheden, (markt)macht, talent en geluk, om een paar aspecten te noemen, niet tellen. Dromen is mooi, maar niet als het gaat over wat mij betreft onverantwoorde simplificaties als ‘de markt lost het wel op’ of de burger kan het zelf oplossen’. Daar is de maatschappij te ingewikkeld voor met teveel verschillende rollen en doelstelling, die een zorgvuldig geordend en uitgebalanceerd systeem nodig hebben.

  2. Jacques Bus on do, 4th jan 2018 12:38 

    Helaas gaan meeste discussies over uitersten: De markt moet het doen, de staat moet het doen, de burger moet het doen. Dit soort oversimplificaties van samenleving en maatschappij creëren meer misverstanden en ongelukken dan dat ze goed doen. De technologie heeft ook veel in de war gegooid. De staat kan plotseling hele nare surveillance en mind-control (via nudging etc) doen, de markt doet al een hele tijd alles om mensen te profileren en dan te laten functioneren volgens het preferente profiel, de burger doet in meerderheid gewoon wat over hem/haar heen komt. Alle drie hebben kanten die we niet willen.
    Consumentisme, democratie als nu geïmplementeerd, de staat als oplossing zijn allemaal ideologieén, net zoals christendom, communisme, hindoeisme, etc Lees Hariri hier maar over.
    Dirk Helbing (ETH, TUD) werkt aan vormen van sociale organisatie die veel meer decentraal is (het probleem van de superstaat die over-reguleerd) maar binnen democratisch en sociaal geaccepteerde kaders functioneert. Een erg belangrijk punt in dit geheel is het aanpakken van het consumentisme, dat de maatschappij ontdoet van alle sociale engagement.
    Er is veel over te zeggen, maar het belangrijkste is dat we niet vanuit bestaande ideologieën moeten denken, maar een nieuwe ideologie creëren die de balans hersteld tussen staat, markt en burger. Deze moet de nieuwe technologie (incl. AI) in essentie incorporeren.

Tell us what you're thinking...
and oh, if you want a pic to show with your comment, go get a gravatar!