Geen eurobonds en geen euro voor Italië

april 15, 2020 by  
Filed under artikel, Geen categorie

Het dilemma wordt mooi geschetst in de NRC. Als Nederland toegeeft aan het verlangen naar eurobonds van Italië speelt het de Nederlandse populisten in de kaart, als Nederland niet toegeeft aan dat Italiaanse verlangen, speelt het de Italiaanse populisten in de kaart. Maar het echte dilemma gaat veel dieper: willen we die euro eigenlijk wel? 

Wat zijn eurobonds? Om dat te kunnen begrijpen moet je beseffen dat alle Europese landen een ‘staatsschuld’ hebben. Die wordt vaak uitgedrukt in een percentage van hun eigen bruto binnenlands product (bbp). De staatsschuld van Nederland ligt momenteel ergens tussen de 40 en 50% van ons bbp. De staatsschuld van Italië ligt tussen de 130 en 140% van het Italiaanse bbp. Die staatsschuld kan alleen blijven voortbestaan als banken en andere financiële partijen bereid zijn om dat geld te lenen. Zo niet dan gaat een land failliet. En krijgen de geldschieters hun geld niet meer terug. Het is dan ook begrijpelijk dat Italië een veel hogere rente moet betalen dan Nederland. Eurobonds impliceren dat voortaan alle Europese landen samen geld gaan lenen op de financiële markten. Je kan er donder op zeggen dat de landen die nu een lage rente betalen (Nederland, Duitsland) dan een hogere rente moeten betalen en landen die nu een hoge rente betalen (Italië, Griekenland) dan minder rente betalen. Ik begrijp wel waarom Nederland en Duitsland niet om die eurobonds zitten te springen en Italië en Griekenland wel.

Maar we kunnen toch wel solidair zijn met de Italianen? Zij zijn toch ook onderdeel van ons Europa? Ja en nee. Als 20.000 Italianen aan corona sterven past vanzelfsprekend solidariteit. Maar die Italianen vragen ook zonder corona om eurobonds. En gaat onze solidariteit zo ver dat we ook in normale tijden Italië willen helpen bij het financieren van hun staatsschuld? Willen wij bijleggen omdat zij hun financiën zo slecht op orde hebben? Ik denk dat een meerderheid van de bevolking daartoe best bereid is, als de Europese Unie Italië werkelijk tot een ander beleid kan dwingen, waardoor die staatsschuld echt kleiner wordt. Maar die EU hebben we niet. De EU is geen politieke unie. 

Laat ik het versimpelen tot een Nederlands voorbeeld. In Nederland wordt het meeste geld verdiend in de Randstad en in Brabant. Toch zijn de uitkeringen in Oost-Groningen, Zeeuws-Vlaanderen en Zuid-Limburg even hoog als in Bloemendaal. Dat is niet alleen een kwestie van solidariteit. Dat accepteren we zolang de pensioenleeftijd in de genoemde buitengewesten gelijk is aan de pensioenleeftijd in Bloemendaal. Dat accepteren we omdat ook in de buitengewesten mensen met een uitkering werk moeten zoeken. Dat accepteren we omdat ook in de buitengewesten mensen naar vermogen belasting moeten betalen. In Europa ligt dat allemaal anders. Europa heeft geen grip op de pensioengerechtigde leeftijd in Italië, op de hoogte van de uitkeringen, op de voorwaarden die aan uitkeringen worden gekoppeld. Dat is ook heel logisch omdat ook Nederland niet accepteert dat Europa dat soort zaken hier zou bepalen. Maar als we accepteren dat Italië zijn eigen beleid mag voeren en daarmee zijn eigen staatsschuld mag bepalen, is er dan reden om de Italianen te helpen bij het aflossen van die staatsschuld?

Ik hou van Italië, ik ging er heen voor mijn huwelijksreis, persoonlijk zou ik ze wel willen helpen. Maar ik kan het ook begrijpen als anderen deze solidariteit niet willen opbrengen. Simpel gezegd: ik kan begrijpen waarom mensen PVV of Forum gaan stemmen als Rutte enthousiast de eurobonds omarmt. En ja, ik kan het ook begrijpen waarom Italiaanse burgers op een anti-EU-partij gaan stemmen als wij die eurobonds gaan tegenhouden. 

Hans van Mierlo zou het een dilemma of een paradox hebben genoemd. 

Maar het is helemaal geen dilemma of een paradox. Want niet alleen kost solidair zijn met de Italianen ons veel geld, Europa heeft Italië al jaren lang heel veel geld gekost. Omdat de economie in het Noorden van Europa beter draait dan de economie in het Zuiden van Europa, leven wij boven onze stand en zij onder hun stand. Dat lijkt ingewikkeld maar is het niet. Je moet namelijk weten dat de waarde van een munt van een land de waarde van een economie van dat land weerspiegelt. De waarde van de gulden weerspiegelde de Nederlandse economie, de waarde van de lire de Italiaanse economie. Natuurlijk, sinds Bretton Woods waren die munten aan elkaar gekoppeld met vaste wisselkoersen. Maar als de Italiaanse economie te zwak werd, devalueerde de Italiaanse regering de lire om toch nog mee te kunnen komen Daarmee werd de bevolking wel armer (ze konden minder buitenlandse auto’s kopen), maar de Italiaanse producten werden wel goedkoper voor het buitenland. Omgekeerd werd je bij die vaste wisselkoersen soms gedwongen om te revalueren. Daarmee werden je producten in het buitenland duurder, maar konden je burgers meer buitenlandse auto’s kopen. 

Maar nu weerspiegelt de euro de economie van Europa (preciezer: de euro-landen). En zijn er geen wisselkoersen meer, en is er maar één munt. Dat heeft grote gevolgen. Als Italië het binnen de EU slechter doet dan de rest, kan de lire niet meer (automatisch of door devaluatie) goedkoper worden. Beter gezegd: de Italiaanse producten blijven veel te duur. En als je producten te duur zijn, verkoop je minder en doet je economie het minder goed. Zoals de euro ook geen goede afspiegeling is van de bloeiende Nederlandse en Duitse economie, omdat de euro ook de zwakke economie van Italië weerspiegelt. En daar hebben Nederland en Duitsland veel baat bij. Dus: terwijl de Italiaanse producten op de wereldmarkt door de euro relatief steeds duurder worden, worden de Nederlandse tulpen en de Duitse auto’s relatief steeds goedkoper. 

Ik vertel hiermee niks nieuws. Alle vooraanstaande economen waren in de jaren 90 tegen de invoering van de euro, juist vanwege dit probleem. Maar die euro kwam er toch, als compensatie voor de eenwording van Duitsland. [Mitterand wilde Kohl zijn verenigde Deutschland alleen gunnen als de Duitse Mark niet te dominant werd en er één euro kwam]. Nogmaals: het is niet erg als een achterblijvende regio door de rest moet worden ondersteund, als we ons één gemeenschap voelen en als we één gezamenlijke regering accepteren. Dat noemen we een politieke unie. Maar die politieke unie willen we in Europa niet. 

Italië zit dus klem. En niet omdat Nederland en Duitsland die eurobonds niet willen. En niet omdat de populisten (helemaal) aan de macht komen als Europa Italië niet helpt. Maar omdat Italië de middelen ontbeert om zijn economie weer aan de praat te krijgen. Zolang Italië met euro’s blijft betalen, zal het altijd met handicap achter Duitsland aan blijven hobbelen. En de kans is veel groter dat Italië nog verderop raakt dan dat het Duitsland ooit gaat inhalen. 

De keuze is dus niet: wel of geen eurobonds. De keuze is: wel of geen euro. Als we de euro handhaven zullen we Italië uit zijn klem moeten verlossen. Dat kan alleen met enorme transfers van noord naar zuid en, om die te legitimeren, met een enorm ingrijpen in de Italiaanse economie. Zonder euro kan de Italiaanse economie zichzelf weer oprichten, als de Italianen daaraan zelf behoefte hebben. Met eurobonds zijn er wel transfers maar geen ingrijpen en wordt het echte probleem, het disfunctioneren van de Italiaanse economie, niet opgelost. 

Die populistische dreiging is dus niet zo groot. Beter gezegd: die is er alleen, als we geen echte stappen durven te zetten. De echte keuze is dus: een politieke unie en transfers van Noord naar Zuid of het laten vallen van de euro, terwijl de rest van het Europese project (zoveel mogelijk) overeind wordt gehouden. En ik voorspel dat er geen meerderheid is voor een politieke unie en geen meerderheid voor transfers van Noord naar Zuid. 

Let wel: ik pleit niet voor een vertrek van Italië uit Europa. Dat zal niet alleen Europa, maar ook Italië veel schade berokkenen. Maar juist om dat vertrek van Italië uit Europa te voorkomen, zou openlijk en serieus moeten worden gesproken over een vertrek van Italië uit de euro-zone. Vergeet niet dat het Verenigd Koninkrijk ook nooit een euro heeft gehad. En dat Zweden een heel gelukkig lid is van de EU zonder ooit afscheid te hebben genomen van de kroon. Het zou in ieder geval een gemiste kans zijn als elke beweging die ingaat tegen het beeld van een ever closer union, per definitie onbespreekbaar is.

Deel dit bericht:

Comments

One Comment on "Geen eurobonds en geen euro voor Italië"

  1. Arjen van der Burg on do, 16th apr 2020 09:19 

    Wim, Een zeer zuivere analyse met goede conclusies. Naast Italië uit de euro is het splitsen van de euro in een Neuro en een Zeuro een optie, waarbij Frankrijk gedwongen zou worden een keuze te maken of ze bij de noordelingen of bij de zuiderlingen willen horen, nu eten ze van twee walletjes.
    groet,
    Arjen

Tell us what you're thinking...
and oh, if you want a pic to show with your comment, go get a gravatar!