ABN Amro: als dit het bedrijfsleven is, is de politiek een zegen

juni 29, 2020 by  
Filed under artikel

Ooit schreef Jeroen Smit een klassieker over ABN Amro. Over het keizerrijk van Rijkman Groenink. Dat uiteindelijk implodeerde. De bank werd zelfs verkocht en onder drie aasgieren verdeeld.

We weten allemaal hoe het is afgelopen. In de kredietcrisis bleek al snel dat de aasgieren zich volledig hadden vertild aan de ABN Amro. Wouter Bos moest de zaak redden door het Nederlandse deel van ABN Amro (en van Fortis) te nationaliseren. Hij benoemde zijn voorganger Gerrit Zalm tot de CEO van de nieuwe bank. En Ivo Bökkerink en Pieter Couwenbergh beschreven het vervolg in hun boek De Staatsbank, dat recent is verschenen. 

Het is een bizar boek. Nee, het is een goed boek over een bizarre bank en een bizarre geschiedenis. En als ik er even vanuit ga dat alles wat in dat boek waar is gebeurd, voel ik erg mee met Gerrit Zalm. We kennen hem allemaal als succesvol minister van Financiën gedurende 12 jaar. Ik ken hem persoonlijk als een aangename man, als uitermate intelligente econoom en als een politicus die het spel zeer beheerste. En aan deze voortreffelijke man de taak om die bank weer terug te brengen naar de beurs. Na acht jaar wordt hij bedankt, zonder dat iemand een dankwoord uitspreekt. 

Ik denk dat hem drie zaken enorm zijn opgevallen. Of tegengevallen. 

Ten eerste. De cultuur van de bank was nogal eenzijdig. Je kan het ze niet kwalijk nemen: ze wilden vooral geld verdienen. Terwijl Zalm in de politiek gewend was aan een brede afweging van belangen en perspectieven. Maar de ABN Amro was wel door diezelfde politiek overeind gehouden. Daardoor lag de bank in Den Haag onder het vergrootglas en had de Minister van Financiën veel te verantwoorden tegenover een kritische Kamer. Zalm’s Raad van Bestuur had daar nog wel oog voor. Maar in de top-100 onder de Raad van Bestuur lag dat een slag anders. Daar zag men Den Haag vooral als een vervelende aandeelhouder, en niet als redder van het bedrijf. Gerrit Zalm heeft zijn uiterste best gedaan om die cultuur te veranderen. Hij schreef zelfs elke dag een blog voor al zijn medewerkers. Maar uiteindelijk is het hem niet echt gelukt. Elke organisatiesocioloog had hem dat overigens kunnen vertellen. Cultuurveranderingen zijn alleen simpel in de ogen van duurbetaalde consultants. 

Ten tweede. Zalm (en zijn opvolger Van Dijkhuizen) zijn gaandeweg verzeild geraakt in een bizar conflict met de Raad van Commissarissen en met name met de voorzitter van de RvC, Olga Zoutendijk. Aan conflicten was Zalm wel gewend. Politiek = conflict. Maar politieke conflicten werken normaliter niet door in de persoonlijke relaties. Dat is de professionaliteit van de politiek. Je blijft mekaar persoonlijk respecteren, ook als je het politiek volstrekt oneens bent. Dat kan vreemd zijn voor buitenstaanders, maar het houdt uiteindelijk de samenleving bij elkaar. Hoe anders waren de conflicten binnen de ABN Amro, met name met Olga Zoutendijk. Heel, heel onaangenaam. Je kan ook zeggen: heel amateuristisch. Er werd gekletst, er werd geroddeld, en mensen weigerden uiteindelijk nog met elkaar te praten. Verbijsterend dat zo’n bank met ongeveer 20.000 medewerkers zo wordt bestuurd. 

Ten derde. Bij elk kabinet heb je wel een minister van wie je denkt: hoe is het mogelijk dat hij is benoemd (hoewel dat vaak ook wel weer te verklaren is). Maar elk kabinet kent ook altijd een aantal voortreffelijke ministers. Je zou ook bij zo’n grote bank verwachten dat alleen de beste mensen komen bovendrijven. Maar nee, het is verbijsterend om te lezen hoe iemand bij de ABN Amro president-commissaris kan worden. Men zoekt wat rond in het bekende kringetje, met roddelt wat af en komt uit bij ene Olga Zoutendijk, vooral omdat niemand haar eigenlijk kent. Ze scoort goed omdat ze in Australië iets bij een bank doet. En bank-ervaring was vereist omdat Gerrit Zalm die ervaring blijkbaar na al die jaren nog steeds zou missen. Vanaf haar eerste dag weet Zoutendijk dat Gerrit Zalm een waardeloze CEO is en al snel denkt ze dat ze zijn positie beter zelf kan overnemen. Het is het einde van Gerrit Zalm. Als Olga Zoutendijk moet accepteren dat niet zij maar Kees van Dijkhuizen zijn opvolger wordt, weet ze al weer na een paar dagen dat ook deze man de bank niet naar succes zal kunnen leiden. Nee alleen Olga zelf zou deze klus kunnen klaren. 

Nee, ik verwijt deze dame niets, ze is gewoon veel te licht voor deze baan. De vraag is vooral: hoe kan zo iemand benoemd worden tot president-commissaris van zo’n groot bedrijf en waarom duurt het nog 3.5 jaar voordat ze eindelijk naar huis wordt gestuurd? En dan wordt ze niet eens weggestuurd omdat er zorgvuldige checks and balances zijn, maar simpel omdat die goede Kees van Dijkhuizen op een gegeven moment zo boos wordt dat hij haar eruit flikkert. (Je had gehoopt dat Gerrit Zalm dit machtswoord al had uitgesproken.) 

Als burger kan ik maar één conclusie trekken: wat functioneert onze democratie toch geweldig! En wat kan het bedrijfsleven nog veel van de politiek leren. Want in politiek Den Haag was het werkelijk ondenkbaar geweest dat zoveel onkunde tot minister, laat staan premier was benoemd, en dat het zo lang had geduurd voordat ze naar huis was gestuurd. Als dit het bedrijfsleven is, is de politiek een zegen. 

Deel dit bericht:

Comments

Tell us what you're thinking...
and oh, if you want a pic to show with your comment, go get a gravatar!