De Zuiderzeelijn komt uit de oude doos #PvdA

augustus 18, 2020 by  
Filed under artikel

Terecht wil de PvdA veel geld uittrekken om de economie weer op gang te helpen. Maar helaas duiken meteen de oude wensenlijstjes weer op. En ja, daar is hij weer: de Zuiderzeelijn, nu vermomd als Lelylijn. In de jaren 0 is er veel over gesproken, een snelle treinverbinding (zweeftrein!) van Amsterdam, via Lelystad, Heerenveen en Drachten naar Groningen. Het kabinet-Balkenende/Bos was zo wijs om ervan te zien. De Noordelijke lobby werd met € 2,7 miljard afgekocht.

Is infrastructuur dan geen goed middel om de economische groei te bevorderen? Ja zeker wel. Hoe verder ik mijn goederen tegen redelijke prijs kan vervoeren, hoe groter mijn afzetgebied en hoe meer ik dus kan verdienen. Er is wel een grens: als de transportkosten te hoog worden, ben ik niet meer concurrerend. Bovendien worden op de markt niet alleen goederen verhandeld, maar ook arbeid. Als het van Groningen minimaal 2 uur rijden vergt om in Amsterdam te komen, zien bijna alle Groningers ervan af om een baan in Amsterdam te zoeken. En omgekeerd. Dus een snelle verbinding kan ervoor zorgen dat Amsterdam en Groningen meer van elkaars arbeidskrachten gaan profiteren. 

Waarom is dat idee van die snelle Lelylijn van Amsterdam naar Groningen dan niet meteen een goed idee. Er zijn twee redenen. 

Ten eerste hangt het ervan af of we met die nieuwe lijn de economie van Nederland willen bevorderen of specifiek de regionale economie van Groningen (waar ze na de aardbevingen nog wel enig recht hebben op genoegdoening door de overheid)? Juist op dit punt moet je voorzichtig zijn met een nieuwe snelle treinverbinding. Die trein zal ongetwijfeld leiden tot meer groei, maar het is zeer ongewis waar die groei gaat neerslaan. Zullen Amsterdammers in Groningen gaan winkelen (ach misschien een keertje), of zullen juist Groningers veel vaker in Amsterdam gaan winkelen (als je daar in een uurtje bent)? Zullen bedrijven zich in Groningen gaan vestigen omdat die Amsterdamse arbeidskrachten geen bezwaar hebben tegen dat treinritje, of zullen juist Groningers geen bezwaar meer hebben tegen een baan in de regio Amsterdam? Eerlijk gezegd: ik vermoed dat die Lelylijn vooral de regio Amsterdam zal versterken. (Wellicht heeft de Amsterdammer Lodewijk Asscher om die reden het plan van zijn Groningse fractiegenoot Henk Nijboer met liefde omarmd.)

Klein voorbeeld: de tunnel onder de Westerschelde heeft mede geleid tot de bevolkingskrimp in Zeeuws-Vlaanderen. Waarom zal je een filiaal van je bedrijf in Terneuzen openen, als mensen even snel via de tunnel in Goes of Middelburg zijn?

Ten tweede mogen infrastructuur (en daarmee bereikbaarheid) goed zijn voor de economie, dat betekent nog niet dat elke nieuwe trein of elke nieuwe weg nog de meerwaarde heeft die de (enorme) kosten rechtvaardigt. Uiteindelijk kunnen de maatschappelijke kosten van nieuwe infrastructuur gewoon hoger zijn dan de maatschappelijke baten. 

Het is in dat opzicht opvallend dat van de 7 mkba’s (maatschappelijke-kosten-baten-analyse’s) van de Zuiderzeelijn uit de jaren 0 er 6 negatief waren. Dat komt mede omdat Groningen wel een groot achterland heeft, maar dat dat achterland nogal leeg is. Tussen Groningen en Bremen vind je niet veel mensen. Ik ken geen mkba’s van recentere datum, om de simpele reden dat de plannen in 2007 definitief de kast in leken te gaan. 

Als directeur van het Ruimtelijk Planbureau was ik er niet voor, en ik ben er nog steeds niet voor. Indertijd leverde me dat een telefoontje op van de commissaris van de koningin in Groningen, Hans Alders. Hij vroeg mij: “Hoe sta jij erin, Wim?” Zo begint een goede lobby. Ik vertelde over die 7 mkba’s, waarvan er maar één positief was (bovendien was dat ook nog net die ene die ze in Groningen zelf hadden opgesteld). Hans bleef even stil en begreep dat hier weinig te halen was. Hij sloot af met de legendarische woorden: “Ik begrijp je standpunt, maar ik heb besloten om ervoor te zijn”. Wist hij zelf ook wel beter? 

Deel dit bericht:

Comments

One Comment on "De Zuiderzeelijn komt uit de oude doos #PvdA"

  1. Jan Dirk Dorrepaal on di, 18th aug 2020 11:56 

    Er is nog zoveel te investeren in Noorderrandstad ( Zwolle, Assen/Groningen, Bremen, Munster , Twentestad)., waarom dan deze spoorlijn?

Tell us what you're thinking...
and oh, if you want a pic to show with your comment, go get a gravatar!