Arthur Docters van Leeuwen: een buitenbeentjes-ambtenaar

november 18, 2020 by  
Filed under artikel, Geen categorie

Vlak voor zijn dood rondde Arthur Docters van Leeuwen zijn memoires af. Het is een fascinerend boek geworden. Om twee redenen. Ten eerste had Docters een indrukwekkende loopbaan in de Haagse burelen achter de rug. Hij begon op het Ministerie van Financiën. Hij vervolgde op het Ministerie van Binnenlandse Zaken, waar hij de aanzet gaf voor de regionalisering van de politie. Hij was directeur van de BVD die door hem meer zichtbaar werd. Hij was de hoogste baas van het OM, waar het College van PG’s onder zijn leiding vorm kreeg. En hij eindigde als eerste baas van de Autoriteit Financiële Markten. 

Ten tweede speelde Docters het spel niet alleen vaardig, maar hij was ook bereid om daarvan in zijn memoires helder en eerlijk verslag te doen. Zo geeft een boek een prachtige inkijk in het dagelijkse reilen en zeilen van Den Haag. In dat subtiele spel tussen ambtenaren en politiek. Zelf liet Docters niet na om zijn politieke meerderen de waarheid te zeggen. En hij laat goed zien dat dat laatste niet gangbaar is. De meeste topambtenaren zijn wat meegaander dan Docters, om het voorzichtig uit te drukken. 

Docters gaf zijn boek een boeiende ondertitel mee:  “Een spoor van vernieuwing.” Hij had de titel zelf kunnen bedenken, maar leende hem van een aan hem gewijd artikel in Trouw. Docters heeft inderdaad veel vernieuwingen doorgevoerd, maar wilde ook wel graag weten dat die verregaande reorganisaties toch echt zijn verdienste waren. Nee, echt bescheiden was Docters niet. In zijn ogen liepen er ook veel nitwits en hielenlikkers rond in Den Haag. Ik geef toe: het is soms best vermakelijk om te lezen hoe vernietigend de ene na de andere wordt afgeserveerd. Zeker als je zijn mening deelt. 

Toch kon Docters ook best positief zijn. Hij noemt soms iemand “slim”, misschien wel de slimste van het gezelschap, “op mij na dan”. Die laatste woorden worden zonder gêne neergeschreven. Alsof iedereen op zijn intelligentie werd beoordeeld en Docters elke keer weer moest vaststellen dat hij uiteindelijk zelf toch slimmer was.

Maar in Den Haag kan je soms beter handig zijn dan hoogbegaafd. Zo komt Docters’ moment van glorie bij het OM ook abrupt tot zijn einde. Niet door de slimme mannetjes, maar door de handige mannetjes van Den Haag. Dat ontslag van Docters zie je van verre aankomen. Docters kan niet nalaten om zijn toenmalige minister, Winnie Sorgdrager, meermalen als een derderangs figuur neer te zetten. Natuurlijk vermeldt Docters steeds dat de minister vanzelfsprekend de baas is. Maar in een volgend overleg is Sorgdrager alweer “emotioneel” en denkt ze weer “niet logisch”. Hier klinkt niet alleen dedain voor dommere mensen maar ook nog enig seksisme in door. Overigens maakt Docters in deze affaire zelf enkele zeer onhandige fouten. Die worden afgestraft en hij krijgt zijn ontslag. 

Eigenlijk heeft hij dat ontslag nooit kunnen begrijpen, laat staan accepteren. Zijn memoires bewijzen dat keer op keer. Hij kan maar niet begrijpen dat een hoog-intelligent iemand als hijzelf door veel minder intelligente mensen is gevloerd. Ja, één keer zag hij het aankomen. Toen hij eerder een briljant betoog afstak bij de verhoren bij de Parlementaire Enquête over de IRT-affaire. En toen Winnie Sorgdrager daar rampzalig onderuit ging. Op dat moment zag hij dat hij het niet zou kunnen winnen. Hij schrijft: “Een tweede man die beter is dan de eerste man, moet altijd plaatsmaken”. 

Rationeel wist hij dus heel goed waarom hem uiteindelijk ontslag was aangezegd bij het OM. Hij struikelde gewoon over zijn bovenmatige intelligentie. Maar persoonlijk kon hij het maar moeilijk verkroppen. En daarin ligt de tweede oorzaak voor zijn val besloten: deze man was niet alleen hoog-intelligent, maar deze man zocht ook steeds naar bevestiging. Als hij zijn boek afsluit met de vraag of hij geslaagd is in zijn leven en vervolgens de vijf ridderordes opnoemt die hij her en der heeft opgeduikeld en vervolgens concludeert dat zijn leven “geslaagd” is, zie je dat deze man zijn hele leven naar bevestiging heeft gehunkerd. 

Natuurlijk heeft deze man een briljante ambtelijke carrière doorlopen. Natuurlijk had deze man een zeer scherpe kijk op Den Haag, waardoor deze memoires zo lezenswaardig zijn geworden. Maar zijn grote intelligentie en zijn (grote) behoefte aan bevestiging hebben hem wel zodanig in de weg gezeten, dat hij niet de carrière heeft gehad die anders zeker mogelijk was geweest. Mooi boek!

Deel dit bericht:

Comments

3 Comments on "Arthur Docters van Leeuwen: een buitenbeentjes-ambtenaar"

  1. Pavel on wo, 18th nov 2020 14:15 

    Wim, deze “recensie” staat als een huis! Met veel plezier gelezen ( boek en de “recensie” )
    Hgr vanuit Genève, Pavel

  2. wimderksen on wo, 18th nov 2020 14:30 

    Dank je, Pavel!

  3. Ton Doesburg on do, 26th nov 2020 11:09 

    Het is niet per definitie zo dat intelligentie en ethisch besef samengaan. Bij Docters was van ethisch besef geen sprake. Zo vervolgde hij klokkenluiders tot in het graf, zonder ooit blijk te geven van enige vorm van scrupules. Er zat wel heel veel kwaadaardigheid in deze man. Misschien dat zijn uiterlijk daar aan bijdroeg. Maar dat verandert niets aan het feit dat hij over lijken ging. Hij is terecht, zij het te laat, ontslagen.

Tell us what you're thinking...
and oh, if you want a pic to show with your comment, go get a gravatar!