Je neemt altijd je eigen geluid mee #fagot

juli 5, 2020 by  
Filed under fagot, Geen categorie, Voorpagina

In die mooie serie over het KCO “Bloed, zweet en snaren” kwam ook fagottist Jos de Lange uitgebreid in beeld. Als ik me goed herinner zien we hem in een kamertje waarin hij al jaren zijn rieten maakt. Veel mesjes, veel hout, veel rommel. Ieder fagottist kan zich zo’n kamertje wel voorstellen. Jos spreekt daar hele wijze woorden. Hij vertelt de kijker dat het riet verreweg het belangrijkste is voor de klank van de fagot. Daarna komt het S en pas tenslotte het instrument zelf. Eigenlijk is dat een heel opvallende uitspraak in een wereld waarin iedereen heel erg bezig is met zijn instrument. 

Ik sprak mijn lerares Mette Laugs over haar fagot en zij voegde een belangrijk element toe aan de stelling van Jos. Ze zegt: op welk instrument je ook speelt, je neemt altijd je eigen geluid mee. Dus is de bespeler naast het riet ook heel belangrijk. En toen moest ik aan Ronald Karten denken die een keer tegen me zei dat hij op afstand al kon horen dat ik het was. Of ik nu op mijn oude Heckel speelde of op mijn nieuwe Bell, of ik nu op een houten riet speelde of een kunststof riet. En dan laten we maar even in het midden wat hij precies hoorde. En ik moest denken aan de laatste Sacre van Gustavo Núñez in het KCO. Hij speelde niet alleen prachtig, maar ook onmiskenbaar Gustavo. Ik vroeg hem later op welke fagot hij had gespeeld, omdat Gustavo soms op een Bell speelt en graag wisselt tussen zijn Heckels. Het was een oudere Heckel. Maar ik denk dat geen van zijn collega’s het had gemerkt als hij op zijn Bell had gespeeld. Want daar speelde bovenal Gustavo.

Maar Mette staat centraal in dit verhaal. Omdat zij het zo mooi wist te verwoorden: je neemt altijd je eigen geluid mee. Ik sprak haar uitgebreid over haar Yamaha. Ik was nieuwsgierig waarom ze op een Yamaha speelt. Ze vertelde dat ze als klein kind van 12 al op een fagot was begonnen. Eerst een plastic, en later een houten fagot. Haar toenmalige leraar Herman Olij dichtte haar zoveel talent toe dat haar ouders op haar 14e een Püchner voor haar kochten. Je weet wel, zo’n instrument waarop ook Sophie Derveaux (eerder: Dartigalonge) speelt. 

Tot het vierde studiejaar op het conservatorium van Den Haag speelde Mette op die Püchner. Toen liep ze bij toeval tegen een Yamaha op. Een medeleerling had een Yamaha op proef. Mette mocht ook er even op spelen en was meteen verliefd op het instrument. Terwijl iedereen (zeker in die tijd) zei dat je op een Heckel moest spelen, als je als fagottist wilde slagen. Mette: “Als je toen geen Heckel had, hoorde je er niet bij.” Maar Heckels waren in die tijd erg schaars en zeer prijzig. 

En toen viel plotseling alles samen. Haar medeleerling zag uiteindelijk toch van de koop af en zo werd Mette de eerste Nederlandse fagottist die op een Yamaha speelde. Mette: “Het was alsof het een jurk was die me paste. Het voelde helemaal lekker. Ik had het gevoel: ik kan erop zingen, ik kan mezelf hierop ontwikkelen.” En het grappige is: ze is er nog steeds zielsgelukkig mee. Ze heeft nog vaak naar andere instrumenten gekeken. Op andere instrumenten gespeeld. Vooral Heckels. Omdat dat nu eenmaal zo hoorde. Maar nooit was er een instrument dat fijner speelde of haar beter paste.

Maar wat maakt een Yamaha zo goed? Volgens Mette is een Yamaha heel egaal qua klankkleur, zuiver en flexibel. Er zit minder weerstand in dan in een Heckel, dus speelt hij iets minder zwaar. Maar toch vooral: het instrument past heel erg bij haar. En toen sprak ze die mooie woorden: “En uiteindelijk neem je altijd je eigen geluid mee. Op welk instrument je ook speelt, je laat toch jezelf horen, je zoekt toch naar een bepaald soort klank.” 

En daarmee gaat het dus niet meer om welk instrument het beste instrument is, maar simpel om de vraag welk instrument jou het beste past en dus voor jou het beste is. En soms: welk instrument jou het beste past in de Sacre. Ja, Sophie Derveaux speelt op een Püchner. Het is niet mijn instrument, maar zij kan blijkbaar haar fantastische spel het beste op een Püchner realiseren. En niet op een Heckel, anders had ze wel daarop gespeeld. En Alban Wesley komt het beste tot zijn recht op een Leitzinger. En Ronald Karten op een Heckel. 

Nee, als je de theorie van Jos de Lange aanvult met de theorie van Mette Laugs gaat het bovenal om de speler, daarna om zijn rieten, daarna om zijn S en ten slotte (pas?) om zijn instrument. Het gaat bovenal om je eigen geluid en om de vraag hoe je dat het beste kan realiseren: met welke riet, met welk S en met welk merk. 

De Fagot, tijdschrift voor fagottisten, nummer 24, juni 2020, p. 19

Deel dit bericht:

ABN Amro: als dit het bedrijfsleven is, is de politiek een zegen

juni 29, 2020 by  
Filed under artikel

Ooit schreef Jeroen Smit een klassieker over ABN Amro. Over het keizerrijk van Rijkman Groenink. Dat uiteindelijk implodeerde. De bank werd zelfs verkocht en onder drie aasgieren verdeeld.

We weten allemaal hoe het is afgelopen. In de kredietcrisis bleek al snel dat de aasgieren zich volledig hadden vertild aan de ABN Amro. Wouter Bos moest de zaak redden door het Nederlandse deel van ABN Amro (en van Fortis) te nationaliseren. Hij benoemde zijn voorganger Gerrit Zalm tot de CEO van de nieuwe bank. En Ivo Bökkerink en Pieter Couwenbergh beschreven het vervolg in hun boek De Staatsbank, dat recent is verschenen. 

Het is een bizar boek. Nee, het is een goed boek over een bizarre bank en een bizarre geschiedenis. En als ik er even vanuit ga dat alles wat in dat boek waar is gebeurd, voel ik erg mee met Gerrit Zalm. We kennen hem allemaal als succesvol minister van Financiën gedurende 12 jaar. Ik ken hem persoonlijk als een aangename man, als uitermate intelligente econoom en als een politicus die het spel zeer beheerste. En aan deze voortreffelijke man de taak om die bank weer terug te brengen naar de beurs. Na acht jaar wordt hij bedankt, zonder dat iemand een dankwoord uitspreekt. 

Ik denk dat hem drie zaken enorm zijn opgevallen. Of tegengevallen. 

Ten eerste. De cultuur van de bank was nogal eenzijdig. Je kan het ze niet kwalijk nemen: ze wilden vooral geld verdienen. Terwijl Zalm in de politiek gewend was aan een brede afweging van belangen en perspectieven. Maar de ABN Amro was wel door diezelfde politiek overeind gehouden. Daardoor lag de bank in Den Haag onder het vergrootglas en had de Minister van Financiën veel te verantwoorden tegenover een kritische Kamer. Zalm’s Raad van Bestuur had daar nog wel oog voor. Maar in de top-100 onder de Raad van Bestuur lag dat een slag anders. Daar zag men Den Haag vooral als een vervelende aandeelhouder, en niet als redder van het bedrijf. Gerrit Zalm heeft zijn uiterste best gedaan om die cultuur te veranderen. Hij schreef zelfs elke dag een blog voor al zijn medewerkers. Maar uiteindelijk is het hem niet echt gelukt. Elke organisatiesocioloog had hem dat overigens kunnen vertellen. Cultuurveranderingen zijn alleen simpel in de ogen van duurbetaalde consultants. 

Ten tweede. Zalm (en zijn opvolger Van Dijkhuizen) zijn gaandeweg verzeild geraakt in een bizar conflict met de Raad van Commissarissen en met name met de voorzitter van de RvC, Olga Zoutendijk. Aan conflicten was Zalm wel gewend. Politiek = conflict. Maar politieke conflicten werken normaliter niet door in de persoonlijke relaties. Dat is de professionaliteit van de politiek. Je blijft mekaar persoonlijk respecteren, ook als je het politiek volstrekt oneens bent. Dat kan vreemd zijn voor buitenstaanders, maar het houdt uiteindelijk de samenleving bij elkaar. Hoe anders waren de conflicten binnen de ABN Amro, met name met Olga Zoutendijk. Heel, heel onaangenaam. Je kan ook zeggen: heel amateuristisch. Er werd gekletst, er werd geroddeld, en mensen weigerden uiteindelijk nog met elkaar te praten. Verbijsterend dat zo’n bank met ongeveer 20.000 medewerkers zo wordt bestuurd. 

Ten derde. Bij elk kabinet heb je wel een minister van wie je denkt: hoe is het mogelijk dat hij is benoemd (hoewel dat vaak ook wel weer te verklaren is). Maar elk kabinet kent ook altijd een aantal voortreffelijke ministers. Je zou ook bij zo’n grote bank verwachten dat alleen de beste mensen komen bovendrijven. Maar nee, het is verbijsterend om te lezen hoe iemand bij de ABN Amro president-commissaris kan worden. Men zoekt wat rond in het bekende kringetje, met roddelt wat af en komt uit bij ene Olga Zoutendijk, vooral omdat niemand haar eigenlijk kent. Ze scoort goed omdat ze in Australië iets bij een bank doet. En bank-ervaring was vereist omdat Gerrit Zalm die ervaring blijkbaar na al die jaren nog steeds zou missen. Vanaf haar eerste dag weet Zoutendijk dat Gerrit Zalm een waardeloze CEO is en al snel denkt ze dat ze zijn positie beter zelf kan overnemen. Het is het einde van Gerrit Zalm. Als Olga Zoutendijk moet accepteren dat niet zij maar Kees van Dijkhuizen zijn opvolger wordt, weet ze al weer na een paar dagen dat ook deze man de bank niet naar succes zal kunnen leiden. Nee alleen Olga zelf zou deze klus kunnen klaren. 

Nee, ik verwijt deze dame niets, ze is gewoon veel te licht voor deze baan. De vraag is vooral: hoe kan zo iemand benoemd worden tot president-commissaris van zo’n groot bedrijf en waarom duurt het nog 3.5 jaar voordat ze eindelijk naar huis wordt gestuurd? En dan wordt ze niet eens weggestuurd omdat er zorgvuldige checks and balances zijn, maar simpel omdat die goede Kees van Dijkhuizen op een gegeven moment zo boos wordt dat hij haar eruit flikkert. (Je had gehoopt dat Gerrit Zalm dit machtswoord al had uitgesproken.) 

Als burger kan ik maar één conclusie trekken: wat functioneert onze democratie toch geweldig! En wat kan het bedrijfsleven nog veel van de politiek leren. Want in politiek Den Haag was het werkelijk ondenkbaar geweest dat zoveel onkunde tot minister, laat staan premier was benoemd, en dat het zo lang had geduurd voordat ze naar huis was gestuurd. Als dit het bedrijfsleven is, is de politiek een zegen. 

Deel dit bericht:

Is de versterkingsoperatie failliet #Groningen #aardbevingen

juni 24, 2020 by  
Filed under artikel, Geen categorie

In de afgelopen maanden verkende ik met Marielle Gebben de rol van kennis in de versterkingsoperatie in Groningen. Alle woningen die een te hoog risico lopen bij volgende aardbevingen moeten worden versterkt. Dit proces verloopt uiterst moeizaam. Met onze gesprekspartners kwamen we tot de conclusie dat juist al die modellen het proces in de houdgreep houden. Ook omdat de uitkomsten van die modellen vaak ongrijpbaar zijn. Zie hier het verslag van de verkenning: https://www.kennisplatformleefbaar.nl/benutten-van-kennis-over-versterken

Deel dit bericht:

Beeldenstorm

juni 15, 2020 by  
Filed under artikel, Geen categorie

Overal worden beelden neergehaald. Omdat de man op zijn sokkel dingen op zijn kerfstok heeft, die we inmiddels ernstig afkeuren. Vrouwen zie je zelden op een sokkel. Hetzelfde debat rondom straatnamen. En altijd komt dan weer het tegenargument: hij is onderdeel van onze geschiedenis. En daarom zou het beter zijn om een onderschrift toe te voegen: “De man was naar huidige maatstaven een schoft”. Of iets beleefders. 

Maar waarom halen we die beelden niet gewoon weg? En waarom veranderen we die straatnamen niet gewoon? Want volgens mij gaat het om twee zaken. 

Ten eerste: geschiedenis is altijd een subjectieve beleving van het verleden. Een subjectieve selectie van een oneindige hoeveelheid feiten. Wat heeft de historie ons nu nog te zeggen en wat zegt de historie over ons? Dus onze waarden en normen bepalen wat wij als ‘onze’ geschiedenis zien. En omdat onze waarden en normen steeds veranderen, verandert onze geschiedenis ook steeds weer. In de jaren 50 en 60 was de VOC een symbool van ‘onze’ grootheid in de wereld in de Gouden Eeuw, tegenwoordig zien we veel scherper dat het vooral een stel rovers waren die er niet voor terug deinsden om overal slachtoffers te maken als het maar geld opleverde. In de jaren 50 en 60 waren de ‘politionele acties’ voor velen een laatste poging om Oost-Indië te beschermen tegen barbaarse revolutionairen, nu zien we het als een koloniale oorlog waarin Nederland oorlogsmisdaden pleegde. Omdat onze waarden en normen zijn veranderd, omdat onze kijk op de wereld is veranderd, is ook onze geschiedenis veranderd. En daarom moeten we onze geschiedenis steeds weer herschrijven. Niet omdat we de feiten willen verdraaien, maar omdat andere feiten en een andere duiding belangrijker zijn geworden. 

Ten tweede: je zet iemand op een sokkel omdat je hem wil eren, je geeft iemand een een straat om hem te gedenken. Maar waarom zou iemand altijd op zijn sokkel moeten blijven staan, ook als we hem op dit moment heel anders beoordelen dan toen die sokkel werd gemetseld? We hebben die Jan Pieterszoon Coen niet overal neergezet om ons te herinneren aan de slechtheid van ons verleden. Die man is daar neergezet omdat hij indertijd een ‘groot man’ werd gevonden. Tegenwoordig vinden we het vooral een misdadiger, wellicht zelfs een oorlogsmisdadiger. En hebben we geen behoefte meer om hem te vereren. En ruimen we hem gewoon netjes op. 

Daarmee wil ik de geschiedenis niet ontkennen. Maar je hoeft mannen waarvoor je je nu zou schamen, niet blijven vereren. Dus laten we schanddaden van de Republiek in de Oost en van het kabinet Drees in Indonesië nooit vergeten. En laten we alleen mannen op sokkels tolereren die wij willen eren. 

Deel dit bericht:

De triomf van de stad verbleekt

juni 11, 2020 by  
Filed under artikel, De Stad, Geen categorie, Voorpagina

De Triomf van de stad leek oneindig. Steden als brandpunt van de economie, van de innovatie en dus ook van de economische groei. Steden als knooppunt van internationale netwerken en als de place to be. Steden als gastheer van al de kenniswerkers die de nieuwe kenniseconomie vorm geven. Het leek alsof het voor altijd was. 

Ik geef al jaren les in stedelijke ontwikkeling. Vaak ook aan stedelijke strategen. En elke keer zijn zijn zij verrast als ik vertel dat Amsterdam in de jaren 80 er nog heel slecht voor stond en dat in de jaren 60 iedereen nog naar Rotterdam keek, voor innovatie, voor welvaart en groei. Hoe snel het kon veranderen. Het was toch zo logisch dat in Amsterdam de bomen tot in de hemel groeiden? Dat klopt, maar vijftig jaar geleden was alles anders, en over vijftig jaar zal weer alles anders zijn. 

Twee simpele redenen. Ten eerste: elk voordeel wordt zijn eigen nadeel. Agglomeratievoordelen kunnen in agglomeratienadelen verkeren. We zagen het de afgelopen jaren al in Amsterdam. Te veel toeristen, te veel drukte, te veel Airbnb, zelfs te veel kenniswerkers. Moesten we nog wel blij zijn met het EMA? Weer 900 hoogopgeleide mensen erbij die de huizenprijzen zouden opjagen. 

Maar er is een tweede reden die nog veel belangrijker is: de structuur van de economie  evolueert altijd. Dat gebeurt geleidelijk en soms met kleine schokjes. En corona zou wereldwijd best eens zo’n schokje teweeg kunnen brengen. In dat opzicht zijn de laatste demografische cijfers van Amsterdam bijna schokkend. 

In het begin van 2020 was alles nog normaal: de steden groeiden, de Randstad groeide en Oost-Groningen, de Achterhoek, Limburg en Zeeuws-Vlaanderen krompen. Nadat de coronacrisis eenmaal goed opgang was zag je een heel ander beeld. In de weken 13-16 (van 2020) groeide Drenthe, groeide de Achterhoek en groeide Zeeland. En krimp was er nog steeds in Oost-Groningen, in Limburg, maar ook in Zuid-Oost Brabant en zelfs in de regio Amsterdam. 

Volgens het CBS deed de grootste verandering zich voor in Groot-Amsterdam. In de weken voor de coronacrisis groeide de bevolking daar met 34 per 100.000 inwoners per week. Nadat de crisis was ingetreden was er een krimp van 23 per100.000 inwoners. Die krimp werd geheel veroorzaakt door een vertrekoverschot. Want terwijl er bijna in heel Nederland sprake was van een sterfteoverschot, had de regio Amsterdam in de genoemde weken nog steeds een geboorteoverschot. Amsterdam had ook een binnenlands vertrekoverschot. Maar dat was niet nieuw.

Wat echt nieuw was voor Amsterdam was het buitenlandse vertrekoverschot. De buitenlandse migratie ging van + 41 per 100.000 inwoners voor de crisis naar -8 per 100.000 inwoners per week tijdens de crisis. Dat kwam niet zozeer door het vertrek van Amsterdamse inwoners naar het buitenland, maar vooral door het feit dat de instroom van arbeidsmigranten (kenniswerkers) uit India, USA en Europese landen nagenoeg stil viel. En juist die toestroom uit het buitenland was zo bepalend voor de groei van Amsterdam in de laatste jaren. Zo ging een stad die recentelijk nog 1000 inwoners per maand groeide, in korte tijd over op krimp. Dat hadden vooral mijn Amsterdamse cursisten nooit kunnen denken. 

Ik weet het: het is een momentopname. Maar het zou heel goed kunnen dat het beeld van de triomferende stad in de komende jaren verbleekt. Als we er even van uit gaan dat een vaccin tegen COVID-19 niet morgen wordt gevonden. Overigens ook als dat vaccin morgen wel wordt gevonden, zullen de gevolgen voor de steden groot zijn. Met name omdat een aantal ontwikkelingen elkaar gaat versterken.

  • De economische krimp zal groter zijn dan wij allen in ons leven hebben meegemaakt. De inkomens zullen dalen, de werkloosheid zal fors toenemen. Vooral dat laatste zal de tweedeling in alle steden accentueren. We zien in de laatste weken al dat het aantal WW-ers en het aantal bijstandstrekkers in Amsterdam de snelste stijging te zien geeft van heel Nederland. Het is te vrezen dat alle steden door die scherpere tweedeling rauwer zullen worden.
  • De horeca, de cultuur en de winkels hebben al enorme klappen opgelopen. Daarvan  zullen velen het loodje leggen. Dat zal ongetwijfeld leiden tot een enorme verschraling van de consumer city. Dat wordt nog eens versterkt door het feit dat minder mensen minder kunnen consumeren door een forse terugval in hun inkomens. 
  • Het toerisme is voorlopig ingestort. Dat is volgende maand niet anders. Zo lang de wereld niet corona-vrij is zullen de verre reizen worden gemeden. En als de wereld wel corona-vrij is, zal het nog jaren duren voordat het toerisme het oude niveau weer heeft bereikt. Mensen zullen wereldwijd minder te besteden hebben en dus ook minder kunnen uitgeven aan verre reizen. Bovendien zou het me niet verbazen als de overheden een andere houding gaan aannemen tegenover het toerisme en tegenover de luchtvaart. En de prijzen van de vliegtickets hoeven maar weinig hoger te worden om grote gevolgen te hebben voor het toerisme. Ook van de terugval van het toerisme zullen de horeca en het winkelbestand de gevolgen ondervinden. En wie zijn zolderkamer niet meer via Airbnb kan verhuren, ziet de waarde van zijn huis dalen. 
  • De kenniseconomie draait vooral op kenniswerkers die wereldwijd naar de steden trekken. Dat zijn vaak de aantrekkelijke steden. Met veel voorzieningen, met een hoogstaand winkelbestand, met veel culturele voorzieningen. Zeg maar, steden met een aantrekkelijk leefklimaat. Als corona leidt tot een verschraling van deze consumer cities, worden steden dus ook minder aantrekkelijk voor kenniswerkers. En als er minder kenniswerkers naar de steden komen, zal de stedelijke economie minder snel groeien. 
  • Kenniswerkers kwamen niet alleen uit het eigen land, maar ook in belangrijke mate uit het buitenland. Het is zeer de vraag is of ze na de crisis gewoon gewoon weer zullen komen. In ieder geval zal het even duren, misschien wel een paar jaar na de vondst van een vaccin. Maar het is ook denkbaar dat de coronacrisis de globalisering (aanzienlijk) afzwakt. In Nederland gaan veel stemmen op om voortaan minder afhankelijk te zijn van het buitenland (eigen mondkapjes, eigen medicijnen). Dat betekent dat de maakindustrie niet aan het buitenland (China) moet worden gelaten. Dat we weer meer zelf moeten maken, moeten produceren. Waarom zouden de kenniswerkers dan voortaan ook niet thuis blijven?
  • Relevant is dat ook al voor de crisis de globalisering op grote weerstand begon te stuiten. De verkiezing van Trump en de Brexit zijn daarvan de bekende voorbeelden. Maar wat in de USA en in het UK gebeurde stond niet op zichzelf. De globalisering wordt overal genuanceerder bezien. Globalisering mag bijdragen aan een grotere welvaart, maar het is ook duidelijk dat die welvaart niet aan iedereen ten goede komt. De schaduwzijden van de globalisering werden overal in de wereld meer herkend. Leidt Corona ertoe dat we globalisering definitief anders gaan bezien?
  • De rijke Westerse wereld trok niet alleen kenniswerkers aan, maar ook asielzoekers en arbeidsmigranten. Ook die migratie lijkt in de coronacrisis sterk af te nemen en zal tijd nodig hebben om weer op gang te komen. De snelheid daarvan zal ook afhangen van de vraag hoe zeer onze economie flonkert. 
  • Demografisch verandert er wellicht nogal wat. En als er minder kenniswerkers uit het buitenland naar de Nederlandse steden komen en als de huizenprijzen in de steden (fors?) gaan dalen, kan het voor Nederlandse gezinnen weer aantrekkelijker worden om in de stad te blijven wonen. En geen woning met een tuin te zoeken in de omgeving. Of staat de stad ook in het binnenland voortaan op achterstand?

Steden blijven steden. Steden blijven de plekken waar de innovatie plaatsvindt. Steden blijven de knopen in een internationaal netwerk. Het is niet gedurfd om dit allemaal te voorspellen. Maar er gaat wel iets veranderen. En zoals de Triomf van de stad onder invloed van de kenniswerkers vooral in Amsterdam zichtbaar was, zo zal ook de teruggang Na Corona vooral in Amsterdam zichtbaar zijn. Minder buitenlandse immigratie, minder toerisme, minder voorzieningen. 

Wordt Amsterdam daarmee weer meer vergelijkbaar met de andere steden? Of zakken de andere steden even hard weg. Dat laatste is niet te verwachten, maar dat alle steden klappen krijgen na het bizarre voorjaar van 2020 is duidelijk. En er is wel een groot verschil met Amsterdam. In die laatste stad kookte het in de laatste jaren soms werkelijk over. De drukte was soms niet meer te harden. De huizenprijzen rezen de pan uit. Voor starters was er nog maar nauwelijks plek. Het is niet erg om die stad voor een paar jaar weer terug te geven aan de eigen inwoners. 

Voor de andere Nederlandse steden ligt dat anders. Oké, Utrecht en Eindhoven draaiden ook heel goed. Maar van oververhitting was nog geen sprake, met name omdat de toeristen daar grotendeels ontbraken. Rotterdam begon net een beetje aan te haken, Den Haag dreigde echt achterop te raken. Als de steden minder internationaal worden en als de werkloosheid fors oploopt zullen vooral Den Haag en Rotterdam het zwaar krijgen. Dus wat voor Amsterdam ook nog een klein beetje positief is, is dat zeker niet voor Rotterdam en Den Haag. 

Waar de voorzieningen in de steden verschralen, wordt het platteland aantrekkelijker. De rust en de ruimte zijn daar door Corona niet verdwenen, zelfs intenser beleefd. Ja, groot-ziener Rem Koolhaas heeft het een aantal maanden geleden al voorspeld: de toekomst is aan het platteland. Ik zie minder groot en trek die conclusie nog niet. Maar dat Corona gevolgen heeft voor de economische en daarmee ook voor de geografische structuur van het land, zou me zeker niet verbazen. 

En dan volgt de onvermijdelijke disclaimer: naarmate corona langer onder ons zal zijn (omdat het moeilijk lukt om een vaccin te ontwikkelen), zal de economische depressie dieper zijn, zullen de grenzen langer als barrières worden gezien, zullen de internationale kenniswerkers én de toeristen anger weg blijven en zullen de gevolgen van voor de steden groter zijn. Maar dat de triomf van de stad verbleekt is eigenlijk nu al onvermijdelijk. 

Deel dit bericht:

Helaas, Femke, het is tijd om te gaan #Halsema

juni 8, 2020 by  
Filed under artikel, Geen categorie

Natuurlijk moet ze opstappen. Het is goed om dat nog eenmaal vast te stellen. Vooral omdat ze uiteindelijk zal blijven zitten. Omdat een motie van wantrouwen geen meerderheid krijgt. Om de simpele reden dat die motie door Annabel Nanninga van Forum voor Democratie wordt ingediend. En zo schiet beschaafd-links-Amsterdam in zijn eigen voet. 

Waarom moet Halsema weg? Niet omdat ze een vrouw is, niet omdat ze links is. Maar om de simpele reden dat ze als burgemeester te grote fouten heeft gemaakt. En ik heb geen zin om haar anders te beoordelen omdat ze vrouw is of links is of aardig is of slim is, of wat dan ook.

Wat deed Halsema fout?

  • Ze onderschatte de opkomst van de ant-racisme-demonstratie op de Dam schromelijk. Er kwamen geen 500, maar 10.000 mensen. Daarin stond ze niet alleen. Ook de politie had deze opkomst niet voorzien. Maar Halsema is wel verantwoordelijk. 
  • Ze zei tegen AT5 dat Covid-19 geen reden was om de demonstratie te beëindigen omdat “dit belangrijker was”. Daarmee gaf ze een waardering aan de demonstratie en blijkbaar vindt ze de ene demonstratie belangrijker dan de ander. Ze bevestigde die opvatting door een button van de demonstratie te dragen. Een grondfout voor een burgemeester. Voor haar moet het grondrecht van de ene burger op demonstreren niet belangrijker zijn dan dat van de ander. 
  • Het recht tot demonstreren mag een grondrecht zijn, een burgemeester hoort dat recht altijd af te wegen tegen de rechten van anderen. Bijvoorbeeld tegen het recht op gezondheid. Zeker als de hele samenleving net wakker wordt van een lockdown die veel mensen hun baan of bedrijf heeft gekost, die een nachtmerrie is geweest voor de zorg, dan past het de burgemeester niet om voor een paar uur alle regels over afstand houden geheel te negeren. 
  • Het mag zo zijn dat Halsema is overvallen. Maar zij stond erbij en keer ernaar. Ze had het podium kunnen bestijgen, ze had enkele treffende en welgemeende woorden over racisme kunnen spreken en ze had iedereen kunnen verzoeken om naar huis te gaan. Iedereen zou zijn gegaan. 
  • Pijnlijker is dat ze op dit moment niet de grootheid had die van een burgemeester van Amsterdam wordt gevraagd. Dat ze met minister Grapperhaus in contact staat, is begrijpelijk. Maar dat ze angstig probeert om al bij hem rugdekking te zoeken, als de Dam nog vol moet stromen, is werkelijk onder de maat. 
  • Het past een burgemeester al evenmin om de wereld in kampen in te delen, met “de rechtse” Telegraaf blijkbaar in een ander kamp. Een burgemeester staat boven de partijen en moet dat wij-zij-denken altijd vermijden. Overigens wat is er democratisch mis met een rechtse krant die een burgemeester die zich op haar linkse gedachten laat voorstaan, kritisch volgt?
  • Ook na de demonstratie reeg ze de fouten aan elkaar. Waarom niet met een zorgvuldige persconferentie gewacht tot de volgende ochtend in plaats van meteen ‘s avonds in Op1 in discussie te gaan. Bovendien lijkt het Halsema te ontgaan dat verantwoording afleggen (in dit geval voor ontbrekend leiderschap) iets anders is dan de ander van de juistheid van een standpunt te overtuigen. 
  • Ook de dag erna toonde ze nog geen moment van zelfreflectie. Nee, het waren anderen die verwijten werden gemaakt. De politie had haar verkeerd ingelicht. De demonstranten hadden haar verkeerd ingelicht. Enzovoorts. Het simpele feit is dat de burgemeester verantwoordelijk is voor de openbare orde. 
  • Het vervelende is dat het gedoe rondom dat pistool van haar man een jaar eerder eenzelfde patroon te zien gaf. Ook toen was er geen Halsema te bekennen die enige schuld bekende, laat staan door het stof ging, hoewel daarvoor voldoende reden was. Ook toen was er een Halsema die woest om zich heen sloeg en de fouten vooral bij anderen zocht. En ook toen zag ze al een stad die verdeeld was in kampen zonder het vermogen te hebben daarboven uit te steken. 

Er is maar één conclusie mogelijk: Halsema is te licht voor deze functie. Het breekt haar ook op dat ze de ervaring mist die deze functie vereist. Ze heeft nooit als minister in de Kamer gestaan om diep door het stof te gaan. Ze heeft nooit leiding moeten geven aan een groot apparaat. Halsema is een intellectueel die altijd gelijk heeft gehad en die bovendien misschien te ethisch is voor de rauwheid van het burgemeesterschap van Amsterdam. 

Ze moet gaan. Maar als Annabel Nanninga dat te hard roept, zal ze blijven zitten. Zo zal er nog een crisis nodig zijn om van Halsema af te komen. 

Deel dit bericht:

De Belastingdienst moet niet zeuren

mei 27, 2020 by  
Filed under artikel, Geen categorie

Grote onrust bij de Belastingdienst. Er worden “zo maar” directeuren uit hun functie ontheven. Veel medewerkers voelen zich niet meer veilig en zijn bang voor hun baan. De vakbeweging roert zich. En de kranten zijn iets op het spoor! Het duurt niet lang meer of de twee verantwoordelijke staatssecretarissen worden ter verantwoording geroepen. Vanuit de naïeve gedachte: er is onrust, en dus hebben de staatssecretarissen iets fout gedaan.

Hoe bizar kan je het hebben. De Belastingdienst vertoont veel gebreken. Er is daarvoor een staatssecretaris naar huis gestuurd. Er zijn twee nieuwe benoemd. Om orde op zaken te stellen. En als ze orde op zaken beginnen te stellen, worden ze alweer ter verantwoording geroepen. 

Misschien kan een lesje staatsrecht geen kwaad. De staatssecretaris heeft zich in de Kamer te verantwoorden voor de Belastingdienst. Alleen hij, en niet zijn ambtenaren. Bovendien wordt in de Kamer niet over het functioneren van individuele ambtenaren gesproken. Nee, als iemand daar een verwijt treft, is het de staatssecretaris. Dat is de ene kant van de medaille.

De staatssecretaris kan alleen maar verantwoordelijk worden gehouden, als hij de bevoegdheid heeft om in te grijpen in het ambtelijk apparaat. Zeker als er iets mis is. Dat is de andere kant van de medaille.

In de huidige casus had de Kamer niet meer het vertrouwen dat staatssecretaris Snel de Belastingdienst weer op de rails zou krijgen. Daarom trad hij af en werd hij vervangen door Van Huffelen en Vijlbrief. Tot het tegendeel blijkt, genieten zij het vertrouwen van de Kamer om de problemen bij de Belastingdienst aan te pakken. Hoe logisch is het dan dat zij enkele verantwoordelijke directeuren vervangen (nadat de baas van de Belastingdienst al door Hoekstra van zijn functie was ontheven). En ja, dat is niet leuk voor de betrokkenen. Maar dan hadden ze maar beter werk moeten leveren. 

Het heeft dus geen pas om te gaan zeuren wanneer een staatssecretaris ingrijpt in een slecht-functionerende dienst. We gaan pas zeuren als blijkt dat de staatssecretaris ook na gerede tijd de zaak daar niet op orde krijgt. 

Deel dit bericht:

Leven in tijden van #corona (4)

mei 25, 2020 by  
Filed under artikel, fagot, Geen categorie

Het conservatorium is gesloten. Al weken. Door corona. Ik mis mijn wekelijkse retourtje Groningen. Ik mis het om even opgenomen te worden in de wereld van gedreven studenten die alleen maar met muziek bezig zijn. Wat een feest is dat. Ik mis ook de semester-toets en de voorspeel-middagen. Dat zijn overigens niet alleen maar momenten om naar uit te kijken. Je kunstje vertonen voor een commissie. Met of zonder podiumangst. Maar die momenten zijn wel enorm stimulerend. Je wilt niet afgaan. 

Het enige wat overblijft is ‘les op afstand’. Het conservatorium is zeer betrokken bij zijn studenten. En er wordt dan ook van alles aan gedaan om contact te houden. Ik stuur mijn leraar regelmatig een opname. Deze week elke dag. En daardoor heb ik in de laatste weken misschien al meer geleerd dan in het afgelopen half jaar. En dat zegt veel, omdat ik een ongelofelijk goede leraar heb. Ik zal uitleggen waarom. 

Het is eigenlijk heel simpel: het is heel erg om jezelf te horen. Daarom stimuleren veel leraren aan conservatoria hun studenten om zichzelf op te nemen. Want als je jezelf terughoort, hoor je veel meer dan je ooit gehoord hebt. Veel meer dan wanneer je zelf speelt. Dat is ook wel logisch. Want als je speelt worstel je met de techniek, met de zuiverheid, met de dynamiek, met het muzikale verhaal en noem maar op. Daar heb je het al zo druk mee, dat je te weinig tijd overhoudt om echt te horen wat je doet. 

Ik kan je zeggen, dat is heel anders als je jezelf hebt opgenomen. Als je de opname nog eens terugluistert hoor je geen muzikaal verhaal, hoor je geen verschil in dynamiek, hoor je een onritmische fagottist en hoor je vele kleine onregelmatigheden. Ik wist niet dat mijn middel-gis zo kraakt! Ik wist niet dat ik zoveel lucht nodig heb om die fagot aan de praat te krijgen. Ik wist niet dat ik soms zo vals speel. 

Het opsturen van een opname is daarom een briljante gedachte: je ontkomt er niet aan om al die onvolkomenheden te horen. En daar wordt je echt beter van. De legendarische klarinettist Georg Pieterson, jarenlang soloklarinettist in het Concertgebouw, vertelde ooit dat hij zo goed was geworden door eindeloos naar zichzelf te luisteren. Overigens was hij te bescheiden om te zeggen dat hij “zo goed” was. 

Maar waarom word je zoveel beter als je hoort welke fouten je maakt. Het eerste antwoord is simpel: door je fouten te horen weet waaraan je voortaan moet werken. Maar het betekent ook dat je veel harder gaat studeren, om de simpele reden dat je hoge eisen gaat stellen aan de opname voordat je hem durft op te sturen. Op zijn minst wil je je etude foutloos spelen, zeg maar: alle goede noten achter elkaar. Ga er maar aan staan. Je zet je opname-apparaat aan, gaat achter je lessenaar staan en maakt al in de derde noot een storende fout. Er is maar één oplossing: opnieuw beginnen. Als dat drie keer is misgegaan, is er maar één oplossing: eerst dat ene loopje beter studeren voordat het gedoe met die opnames opnieuw kan beginnen. 

Mijn lerares had de laatste week een ogenschijnlijk simpele opdracht: stuur mij elke dag een toonladder in mineur, je mag zelf weten welke en je mag zelf kiezen voor oorspronkelijk, melodisch of harmonisch etc. Twee octaven, 17 noten heen en 16 noten weer terug. Eerst maar even goed inblazen, dan nog even een toonladder-etude van Milde. En dan die oh zo simpele opdracht: een mineur-toonladder over 2 octaven. Legato. Alle noten mooi gebonden, alle noten zuiver, alle noten dezelfde egale klank. En dan ook nog mooi spelen. En ritmisch. Hoeveel opnames zou ik hebben weggegooid voordat ik er eindelijk één durfde op te sturen?

Ik studeer nu dus veel harder dan ik doe als ik gewoon les heb op het conservatorium. Ook dan studeer ik elke dag. Maar ik dwing mezelf blijkbaar niet om de hele etude foutloos te spelen. Of om de toonladder echt egaal te spelen. Vanuit de gedachte, dat ik me er op de les wel uit redt. Of dat ik op de les wel even mag stoppen om opnieuw te beginnen. Of dat ik op de les wel even mag vloeken als het niet goed gaat. Of vooral veel over de foute passages heen mag praten. Nu besef ik dat ik in al die gevallen nooit voldoende heb gestudeerd. [Jammer dat die conclusie zo slijmerig is.]

Deel dit bericht:

Kosten en baten van een intelligente lockdown #corona

mei 20, 2020 by  
Filed under artikel, Geen categorie

Ze lijkt in tijden van Corona even helemaal vergeten: de techniek van de mkba’s. Premier Rutte blijft het zeggen: “Gezondheid gaat nu even boven alles”. Het is heel herkenbaar, maar zouden we kosten en baten van het corona-beleid toch niet veel beter in kaart moeten brengen?

Ik moet eerlijk zeggen: ik ben nooit een groot fan geweest van mkba’s. Maar bij corona triggert die gedachte me wel. Niet om alles te monetariseren. Omdat het mij ontbeert aan gegevens én omdat veel zaken zich niet laten monetariseren. En het zij nogmaals gezegd: het streven naar monetariseren mag nooit de democratische vrijheid van burgers in de weg staan om anders te beslissen.

Het goede van een mkba is dat zij tot een stellingname dwingt. Of op zijn minst om een redenering vraagt waarom tot iets anders wordt besloten. Je zou eigenlijk wensen dat de politiek tot zo’n stellingname wordt gedwongen. Een lockdown is niet alleen een zaak van virologen en epidemiologen. Het is de regering die over een lockdown beslist. En in de politiek behoort de vraag te worden gesteld of de voordelen van een lockdown tegen de nadelen opwegen. 

Ik heb hier al eerder een aanzet gegeven tot een mkba voor het coronabeleid. Ik hoop dat ik nu weer een paar stappen verder ben. 

Intelligente lockdown

Van de lockdown worden (grote) baten verwacht voor de volksgezondheid. De redenering van Rutte heeft daarbij de charme van de eenvoud. Zij verloopt zo: mensen kunnen besmet raken met het COVID-19-virus door contact met andere mensen. Besmette mensen worden ziek en ernstig zieke mensen moeten worden opgenomen in een ziekenhuis. Als het nog slechter met hen gaat moeten ze naar de Intensive Care (IC). Het beleid moet er dus voor zorgen dat er altijd genoeg IC-bedden zijn. Daarom breiden we het aantal IC-bedden uit en dammen we het aantal besmettingen in. Dat laatste doen we door het directe contact tussen mensen te beperken, met een ‘intelligente’ lockdown. En iets wat ‘intelligent’ is, moet wel goed zijn. 

De praktijk is helaas iets weerbarstiger, want wie vandaag aan een knop draait, ziet pas over twee tot drie weken effect op de IC. Het virus moet immers tijd krijgen om zich te nestelen en zijn drager ziek te maken. Bovendien is het draaien aan knoppen van de samenleving ook minder eenvoudig dan het misschien lijkt. Hoeveel mensen zijn immers bereid te doen wat het kabinet van hun verlangt en vooral: hoe lang houden ze dat vol?

De baten van een lockdown lijken ogenschijnlijk groot: iedereen geneest. In de praktijk is dat niet waar. Vooral dat frame van een intelligente lockdown blijkt niet te kloppen. 

Ten eerste gaat ongeveer eenderde van de patiënten die op een IC worden opgenomen, alsnog dood, en wie niet dood gaat heeft nog een lange hersteltijd voor de boeg. Die IC is geen wonderdokter. 

Ten tweede overlijden heel veel mensen ver voordat ze op een IC hadden kunnen liggen of omdat men opname op een IC niet meer zinvol achtte. In mei 2020 hebben we kunnen vaststellen, dat de IC’s geenszins overbelast zijn geraakt (op het hoogtepunt van de toeloop waren er nog honderden IC-bedden over), terwijl naar schatting 11.000 mensen aan COVID-19 zijn overleden (cijfers van RIVM/CBS).

[Er is nog veel onduidelijkheid over het aantal mensen dat aan COVID-19 is overleden. De officiële cijfers van het RIVM vermelden alleen de overlijdensgevallen bij wie een besmetting is vastgesteld. De cijfers van het CBS geven alleen de oversterfte aan per week. Maar daarin zijn niet de mensen meegenomen die anders ook zouden zijn overleden aan een longontsteking, maar nu door COVID-19 geveld zijn. Bovendien kennen de cijfers van het CBS een vertraging van meer dan een week. Op dit moment is de oversterfte in de periode van de uitbraak van COVID-19 ongeveer 9.000. Het aantal bewezen COVID-19 slachtoffers bedraagt momenteel 5.600. Het lijkt me daarom redelijk om het aantal COVID-19 sterfgevallen op 11.000 te schatten.]

Daar komt bij dat met het afvlakken van de curve het virus niet automatisch is verdwenen. Het afvlakken van de curve zorgt ervoor dat de zorg niet overbelast raakt, maar voorkomt ook dat een groot deel van de bevolking besmet raakt. Deze mensen blijven in de toekomst bevattelijk voor het virus. Dus wanneer de lockdown langzaam wordt opgeheven, zal het virus onvermijdelijk na een tijdje een nieuwe uitbraak tot gevolg hebben. Dat proces stopt pas als er een werkzaam vaccin is gevonden of wanneer groepsimmuniteit is bereikt doordat voldoende mensen antistoffen hebben aangemaakt (nadat ze besmet zijn geraakt). Een vaccin laat nog wel even op zich wachten en het RIVM meent dat we nog ver verwijderd zijn van groepsimmuniteit. Er zullen dus nog meer uitbraken volgen en ook in die volgende uitbraken zullen veel mensen komen te overlijden. Ongetwijfeld voorspellen de modellen van het RIVM het uiteindelijke aantal doden, maar daarvan wordt het volk onwetend gelaten. 

Scenario’s

Bij een nieuwe weg is de mkba relatief simpel. We vergelijken kosten en baten van een weg in vergelijking met geen weg. Het coronavirus kwam zo snel en er was nog zo weinig kennis, dat het kabinet op weg ging zonder een helder eindperspectief. Zoals Rutte zei: “Op basis van 50% kennis moeten we 100% besluiten nemen.” Gelukkig wordt langzaam duidelijk dat het virus niet valt te “doven”, of valt te “elimineren”. Ook als het binnen Nederland is uitgedoofd is de kans levensgroot dat het weer uit het buitenland wordt geïmporteerd. Dit betekent dat het virus pas voorbij zal zijn als er groepsimmuniteit is ontstaan: er hebben zoveel mensen antistoffen aangemaakt dat het virus geen voedingsbodem meer vindt. 

Groepsimmuniteit ontstaat ofwel door voldoende mensen te vaccineren of doordat het merendeel van de mensen na besmetting anti-stoffen heeft aangemaakt. In het laatste geval kunnen we het virus zijn gang laten gaan (nietsdoen) of de uitbraak zodanig controleren dat de zorg niet overbelast raakt (flatten the curve). 

Er zijn dus drie scenario’s:

  1. Nietsdoen: het virus zorgt voor een golf van slachtoffers, maar is naar verwachting na een paar maanden voorbij als groepsimmuniteit is bereikt. 
  2. Gecontroleerd (met een intelligente lockdown) toewerken naar groepsimmuniteit  zonder de zorg over te belasten. Het is tot op heden volstrekt ongewis hoeveel tijd met dit scenario is gemoeid. Maar het kan jaren vergen. 
  3. Het wachten op een werkzaam vaccin en tot die tijd beperkingen opleggen (lockdown) om het aantal slachtoffers zoveel mogelijk te beperken. Dit scenario vergt volgens deskundigen 1 tot 2 jaar. Sommigen menen dat het vaccin eerder beschikbaar is. 

Het kabinet leek aanvankelijk te kiezen voor het tweede scenario. In zijn toespraak tot het volk van 16 maart 2020 sprak Mark Rutte de hoop uit dat we gecontroleerd tot groepsimmuniteit zouden komen. Politiek viel dat niet goed. Op 6 mei 2020 kondigde Hugo de Jonge aan dat het kabinet inmiddels ervoor inzette op het derde scenario: we moeten ons behelpen tot een werkzaam vaccin beschikbaar is. 

Gezondheidsbaten en -kosten

Als de regering niets had gedaan waren in hoog tempo veel mensen besmet geraakt en zouden veel mensen zijn overleden. Totdat groepsimmuniteit zou zijn bereikt. Volgens deskundigen dooft het virus uit wanneer ongeveer 60% van de populatie, in Nederland ongeveer 10 miljoen mensen, na besmetting voldoende antistoffen heeft aangemaakt. Maar hoeveel mensen dan daadwerkelijk zouden zijn overleden blijft ongewis, zolang de mortaliteit van COVID-19 nog zo ongewis is. 

Aanvankelijk werd de mortaliteit van COVID-19 op 3% geschat. Inmiddels weten we dat het cijfer veel lager moet liggen. Doordat veel mensen slechts milde klachten hebben na besmetting, werd het aantal besmette mensen aanvankelijk te laag en daarmee de mortaliteit te hoog geschat. Deskundigen lijken tegenwoordig te neigen naar een mortaliteit van 1%. Niettemin  blijkt uit onderzoek in Brabant dat mogelijk zelfs 97% van de besmette mensen slechts milde klachten krijgt. Als 97% van de mensen die besmet zijn met COVID-19 slechte milde of helemaal geen klachten heeft, dan is het toch niet reëel om te denken dat 1 op de 3 mensen die echt ziek worden, daaraan ook bezwijkt (wat je wel moet verwachten met een sterftecijfer van 1%)? Als zelfs tweederde van de patiënten die op de IC terecht zijn gekomen, daar weer levend vandaan komt, is het waarschijnlijker dat 1 op de 30 zieke patiënten aan de ziekte bezwijkt, dan 1 op de 3. Dat betekent een mortaliteit van 0,1%.

Stel dat de mortaliteit van COVID-19 3% is en groepsimmuniteit wordt bereikt bij 60% van de bevolking, dan zou voordat groepsimmuniteit is bereikt 3% van 10.020.000 = 300.600 mensen in Nederland aan COVID-19 overlijden. Bij een mortaliteit van COVID-19 van 1% zouden er 100.200 mensen in Nederland overlijden voordat groepsimmuniteit is bereikt. En bij een mortaliteit van 0,1% zouden er 10.020 mensen in Nederland overlijden voordat groepsimmuniteit is bereikt. 

Dat laatste cijfers is opvallend. Omdat inmiddels in Nederland al 11.000 mensen zijn overleden aan COVID-19. Dat kan drie dingen betekenen. Ten eerste kan de schatting van 11.000 slachtoffers te hoog zijn. Ten tweede kan onze redenering niet kloppen: de mortaliteit is hoger dan 0,1%. Ten derde kan het zijn dat de groepsimmuniteit in Nederland al is bereikt. Op dit moment, 16 mei 2020, is het te vroeg om te bepalen of die laatste gedachte juist is. Maar het zou wel een verklaring kunnen zijn voor het feit dat de dagelijkse sterftecijfers snel dalen. Het kan zelfs zijn dat de dalende sterftecijfers niet zozeer het gevolg zijn van alle beperkende maatregelen, maar van het bereiken van de groepsimmuniteit. 

Dat roept de vraag op hoeveel doden er minder zijn gevallen door de intelligente lockdown. Hoeveel doden zouden vallen in het tweede scenario? Ik ben geen RIVM, ik ben geen viroloog of epidemioloog. Maar ik weet wel dat op 7 mei ongeveer 2100 mensen op de IC hadden gelegen. Dat van hen ongeveer 700 zijn overleden, 700 gezond de IC hebben verlaten, maar nog wel in het ziekenhuis liggen en 700 patiënten weer naar huis zijn. Laat ik conservatief schatten dat deze 1400 overlevenden allemaal waren overleden als ze niet op een IC hadden gelegen. Dus zonder voldoende IC-bedden waren er maximaal 1400 doden extra te betreuren geweest. Dus geen 11.000 doden maar 12.400. De lockdown levert dus een winst op van circa 11% minder doden. 

Dat is overigens niet zo verbazingwekkend. De mortaliteit van COVID-19 is onder de 65 jaar niet hoger dan de mortaliteit van een seizoensgriep. Het zijn vooral ouderen (gemiddeld boven de 80 jaar) die aan COVID-19 sterven. Dan is het logisch dat velen sterven voordat überhaupt aan een IC-opname is gedacht, dat bij velen de afweging wordt gemaakt dat een IC-opname nauwelijks zin heeft en dat velen op de IC komen te overlijden. 

Ik geef toe: het zijn allemaal berekeningen achterop een sigarendoosje. Maar ik schrik er wel van. De baten van de lockdown zijn dus slechts11% minder doden, hoe effectief de lockdown ook is geweest. Het is namelijk onmiskenbaar dat alle contact-verboden ertoe hebben geleid dat de IC’s niet overbelast zijn geraakt. Volgens het RIVM waren er zonder beperkende maatregelen 23.000 IC-bedden nodig geweest (dixit Jaap van Dissel, 22 april 2020, briefing Tweede Kamer). En die bedden zouden er niet zijn geweest. 

Uitgaande van deze 11% kunnen we de gezondheidsbaten van het tweede scenario berekenen. Als de mortaliteit 3% bedraagt zouden er in het tweede scenario geen 300.600 mensen komen te overlijden, maar 267.500, een winst van 33.100 slachtoffers. Als de mortaliteit 1% bedraagt zouden er in het tweede scenario geen 100.200 mensen komen te overlijden, maar 89.200, een winst van 11.000. Als de mortaliteit 0,1% bedraagt zouden er in het tweede scenario 8.900 mensen komen te overlijden, een winst van 1.100 doden. 

Het is dus opvallend dat de gezondheidsbaten van het tweede scenario tamelijk gering zijn. Oké een winst van 33.100 slachtoffers bij een mortaliteit van 3% is niet gering, maar de kans dat de mortaliteit van COVID-19 zo hoog ligt, is wel heel gering. Het is daarom zeer begrijpelijk dat het kabinet inmiddels openlijk voor het derde scenario kiest. Het kabinet kiest ervoor om het maatschappelijk verkeer te dempen tot een werkzaam vaccin is gevonden. 

Hoeveel mensen zouden aan COVID-19 overlijden in dat derde scenario? Dus wanneer we vasthouden aan een intelligente lockdown totdat een werkzaam vaccin is gevonden? Laten we uitgaan van één jaar wachten op een werkzaam vaccin, met twee nieuwe uitbraken. Moeten we er dan vanuit gaan dat er 30.000 slachtoffers vallen voordat er een werkzaam vaccin is? Dan zou de winst van de lockdown zijn: geen 91.800 doden, maar 30.000, dus een winst van 62.000. 

Als je het zo bekijkt is het dus niet zo relevant of de IC overbelast raakt. Het is veel relevanter hoe we het aantal besmettingen en het aantal sterfgevallen kunnen terugdringen, tot er een vaccin is gevonden.

De geharnaste mkba-er hangt daaraan een prijskaartje. Hoeveel is een levensjaar ons waard? En hoeveel is een gezond levensjaar ons waard? Het gemiddelde slachtoffer van COVID-19 is ouder dan 80 jaar. Het hoogste aantal slachtoffers valt in de categorie 85-90 jaar. In 90% van de gevallen is sprake van onderliggend lijden: de slachtoffers leden al aan één of meer ernstige ziektes. Het is niet toevallig dat 40% van de corona-doden vallen in de verpleegtehuizen (waar de gemiddelde ligduur ook zonder corona maar 6 maanden bedraagt). Monetariseren gaat me persoonlijk te ver. Maar het zou me niet verbazen als de winst niet meer dan 62.000 levensjaren bedraagt. Op voorwaarde dat groepsimmuniteit niet eerder ontstaat (of al is bereikt). 

Kosten

Wat zijn de maatschappelijke kosten van de lockdown die in de scenario’s 2 en 3 bepaalde perioden onvermijdelijk is? Waarbij we moeten aantekenen dat de duur van scenario 2 nog ongewisser is dan de duur van scenario 3. Groepsimmuniteit zonder vaccin kan 4 jaar vergen, maar kan ook binnen een half jaar zijn bereikt. Een vaccin zal er niet zijn binnen een half jaar na de eerste uitbraak, maar naar alle waarschijnlijkheid wel binnen anderhalf jaar. 

Ik becijfer de kosten niet, maar noem de belangrijkste:

  • een enorm welvaartsverlies, omdat veel bedrijven gedwongen worden om de productie gedeeltelijk of geheel stil te leggen en omdat de wereldhandel enorm afneemt omdat ook in andere landen de economie hard krimpt;
  • door het welvaartsverlies verliest de overheid veel inkomsten, waardoor jarenlang bezuinigingen op essentiële voorzieningen dreigen;
  • een enorme klap voor de culturele sector omdat voorstellingen onmogelijk zijn geworden voor langere tijd, omdat musea zijn mondjesmaat zijn geopend en veel boekhandels zullen omvallen;
  • een enorme sociale armoede: contactverlies met ouders, met kinderen, met vrienden, terwijl intermenselijk contact voor mensen zo belangrijk is; ook of zelfs juist voor degenen die thuis leiden onder fysieke of mentale mishandeling;
  • een enorm onderwijsverlies, omdat het onderwijs verschillende keren moeten worden stilgelegd, waarbij vooral de kinderen die het onderwijs het meest nodig hebben, het meest onder deze onderwijsvorm periodes zullen lijden;
  • door het welvaartsverlies zal de gezondheid in het algemeen afnemen en zullen er meer mensen sterven. Het is bekend dat in maart en april 2020 mensen met andere aandoeningen in de ziekenhuizen door de focus op COVID-19 veel minder aandacht kregen. Zo meldde de Nederlandse Vereniging voor Cardiologie op 15 mei in de NRC dat door de lockdown 150.000 tot 200.000 hartpatiënten te weinig of geen zorg hebben gehad en dat dat 65.000 tot 100.000 levensjaren zal kosten;
  • een enorm institutioneel verlies: op tal van rechten van mensen wordt beknibbeld. Ja zeker, veel zorgvuldiger dan in andere landen, maar toch ook hier. Het is zelfs de vraag of de instituties niet wezenlijk en definitief zullen zijn veranderd nadat deze crisis voorbij is. 

Afweging

Ik snak naar een viaduct of naar een tunnel. Zeg maar, naar een echts Delfts onderwerp. Wat maakt deze mkba (en dus ook de finale afweging) zo ingewikkeld:

  • de grote onzekerheid ten aanzien van het virus (hoeveel mensen zijn al besmet, hoe hoog is de mortaliteit); 
  • de grote onzekerheid ten aanzien van de werking van de lockdown (welke beperkende maatregelen zullen hoelang worden geaccepteerd door de samenleving?);
  • de grote emotionele lading door het grote aantal doden, dat door sommige economen dan wel kan worden ‘beprijsd’, maar door geen politicus kan worden afgewogen tegen stijgende werkloosheid of oplopende tekorten.

Vooral die laatste factor maakt het opstellen van een mkba in deze casus tamelijk zinloos. Omdat alle afwegingen zo moeilijk zijn, mag je verwachten dat de politiek zijn oor heel goed te luister zal leggen in de samenleving. Uiteindelijk zullen daar de echte afwegingen worden gemaakt. En daar zullen ze van mijn mkba geen weet hebben. 

Deel dit bericht:

Bereiden journalisten zich voor op een persconferentie?

mei 19, 2020 by  
Filed under artikel, Geen categorie

Je verwacht daar de fine fleur van de Nederlandse journalistiek. Het land verkeert in crisis. Het kabinet praat ons eens in de twee weken bij. Mark Rutte is elke keer in topvorm. Hugo de Jonge wordt steeds beter en adequater. En laat elke keer zien dat hij zo de nieuwe leider van het CDA wordt. Na hun voortreffelijke verhalen, voortreffelijk voorbereid door hun ambtenaren, mogen de journalisten vragen stellen. Je verwacht dat alle media hun beste journalisten hebben afgevaardigd. En dat hun beste journalisten zich ongelofelijk goed hebben voorbereid. En wat krijgen we: gekromde tenen.

Elke keer zijn er twee soorten vragen. De ene helft van het journaille verplaatst zich in Tante Truus in Appelscha en komt zo onnozel, zo dom mogelijk uit de hoek. Tante Truus begrijpt er niets van en ik ook niet. Dat willen ze graag uitstralen. Gelukkig weten Mark en Hugo elke domme vraag weer aan te grijpen om hun verhaal nog beter te maken. De andere helft van het journaille zet het bekende cynische toontje op omdat iedereen weet dat die twee ministers ons nooit de waarheid vertellen. Ze verwarren bij voorkeur het stellen van scherpe vragen met een zeurderig toontje.

Ik word oprecht blij van de daadkracht van de overheid in deze crisis. Ik word oprecht blij van de overtuigingskracht en de transparantie van onze ministers. En ik word elke keer weer verdrietig van het niveau van de mensen die de macht altijd moeten blijven bevragen. 

Ik stel voor dat de media de volgende keer werkelijk hun beste journalisten naar de persconferentie sturen. Als het dan weer niet lukt, slaagt de overheid met vlag en wimpel in deze crisis. En zakt de journalistiek pijnlijk door het ijs. 

Maar let op: dat laatste mag je nooit van journalisten zeggen. Want zij horen hier de kritische vragen te stellen. Ik zou zeggen: doe dat dan ook!

Deel dit bericht:

Volgende pagina »