Corona: de betekenis van kennis voor beleid

maart 31, 2020 by  
Filed under artikel, Geen categorie, Voorpagina

Ik geef al jaren samen met Karen Ephraim les over de relatie tussen kennis en beleid. Maar ik heb het nog nooit meegemaakt dat de lesstof zo voor het oprapen lag als in deze coronacrisis. Dan is het wel zaak om de goede lessen te trekken. En om die lessen straks ook op andere gebieden in de praktijk te brengen. Ik trek vier lessen en licht ze daarna toe. [Ik spreek daarbij gemakshalve over ‘corona’ waar wetenschappers veel specifiekere termen (als COVID-19) hanteren.]

  1. Kennis is altijd onvolledig
  2. Kennis is altijd tijdelijk en schrijdt altijd voort
  3. Kennis zegt nooit wat je moet doen
  4. Goed beleid kan nooit zonder kennis

Kennis is altijd onvolledig

Beleidsmakers hebben een hekel aan onzekerheid en wetenschappers komen alleen maar verder door te twijfelen aan alles wat zeker leek. Voor een vruchtbare relatie tussen kennis en beleid is het nodig dat beleidsmakers accepteren dat we niet alles weten (en zullen wetenschappers moeten accepteren dat beleidsmakers met twijfel weinig zijn geholpen).

Welke onzekerheden waren er zoal bij het begin van de uitbraak: 

  • Hoe besmettelijk is de ziekte (daarbij gaat het over het reproductiegetal R0: hoeveel mensen worden door één zieke besmet)
  • Hoe verloopt de besmetting (hoesten, niezen, handen etc.) en in welke fase van de besmetting kan iemand het virus doorgeven (pas wanneer de ziekte zich heeft geopenbaard of al eerder en tot wanneer)
  • Wat zijn de ziekteverschijnselen (koorts, hoesten, keelpijn, kortademigheid etc.) en in welke mate onderscheiden de symptomen van corona zich van andere ziektes (een ‘normale’ griep bijvoorbeeld)
  • Welk percentage van de besmette mensen heeft ziekenhuiszorg nodig (en hoeveel zullen op een intensive care komen te liggen)
  • Welk percentage van de besmette mensen overlijdt (waarbij we wel aardig nauwkeurig weten hoeveel mensen met corona zijn gestorven, al minder weten hoeveel mensen door corona zijn gestorven en heel weinig weten over hoeveel mensen daadwerkelijk zijn besmet)
  • Hoe snel is er een vaccin (voldoende getest en in voldoende voorraden) voorradig

Kennis is altijd tijdelijk en schrijdt altijd voort

Het is bijzonder om te zien hoe snel de wetenschap met antwoorden kwam. Natuurlijk, het beeld bleef onvolledig, maar het werd ingevuld. Soms gaf dat meer hoop, soms minder. Ik geef weer enkele voorbeelden:

  • Het zijn vooral ouderen (gemiddelde leeftijd boven den 80 jaar) die overlijden, in de meeste gevallen met onderliggend lijden (hart-vaat-ziekte, longaandoening, kanker, diabetes)
  • De ziekte is bij veel (gezonde) mensen mild. Dat betekent dat veel besmette gevallen niet in de statistieken zijn terecht gekomen. Maar hoeveel mensen al besmet zijn blijft nog zeer onduidelijk. Voortschrijdend inzicht roept hier dus weer nieuwe vragen op.
  • Het beleid om directe contacten tussen mensen tegen te gaan, doet de epidemie afvlakken. Maar hoe groot het effect van het beleid echt is, is op dit moment (31 maart 2020) nog onduidelijk.
  • Het verblijf van patiënten op de intensive care duurt langer dan aanvankelijk werd ingeschat (niet 10 maar eerder 23 dagen). Daardoor dreigt er een grote tekort aan IC-bedden.

Kennis zegt nooit wat je moet doen

Ook als het onderzoek naar corona definitief zou zijn afgerond en wetenschappers alle vragen over corona eenduidig zouden kunnen beantwoorden, blijft het een open vraag wat je moet doen. Basaal gaat het om de vraag hoeveel doden is de economische groei ons waard. Dat is geen wetenschappelijke, maar een politieke vraag. Ik werk dit nader uit, eerder hypothetisch dan volledig. 

Zo kan de overheid basaal drie dingen doen bij de uitbraak van het coronavirus:

  1. Niets doen en de ziekte uitzitten. Ongetwijfeld zijn we in dit model het snelste van het virus af, maar dat zal ten koste gaan van heel veel doden.
  2. Lockdown: we leggen het hele maatschappelijke verkeer stil, waardoor de reproductiegraad onder 1 zakt, waardoor het virus langzaam uitdooft. Wuhan in China is nog steeds het beste voorbeeld. De grote vraag is: hoe voorkom je dat het virus weer terugkomt als je het maatschappelijk verkeer weer op gang brengt. Er is immers geen immuniteit opgebouwd (door besmetting). Of moeten we in lockdown wachten tot er een vaccin is ontwikkeld.
  3. De tussenweg: om ervoor te zorgen dat iedereen de zorg krijgt die nodig is, moet de overheid zoveel beperkingen aan het maatschappelijk verkeer opleggen dat de zorg niet overbelast raakt. Bijkomend voordeel van dit model is dat de bevolking geleidelijk besmet raakt en dus immuun wordt voor het virus (we bouwen groepsimmuniteit op). Als de meerderheid van de bevolking immuun is, zal het virus langzaam uitdoven, om de simpele reden dat het virus te weinig mensen tegenkomt die nog niet besmet zijn geweest. In dit model is onduidelijk hoe lang de beperkingen moeten worden aangehouden, omdat we wel (ongeveer) weten hoeveel zieke patiënten de ziekenhuizen aankunnen, maar niet in staat zijn om dat aantal ziekenhuispatiënten door te vertalen naar het aantal mensen dat wekelijks besmet mag raken. We weten dus ook niet hoe snel we groepsimmuniteit opbouwen. 

Natuurlijk is de praktijk minder eenduidig dan een keuze uit drie modellen. Bijvoorbeeld: als de overheid een overbelasting van de zorg alleen kan voorkomen door heel drastische maatregelen te nemen (model 3), kom je bijna vanzelf terecht bij model 2 (lockdown) uit. En ook is bijvoorbeeld denkbaar dat we in model 3 uiteindelijk een scherper onderscheid gaan maken tussen de gezonde bevolking en de kwetsbare bevolking (ouderen, chronisch zieken). 

Wat voor dilemma’s spelen nu bij de keuze tussen deze drie modellen? Welke politieke keuzen moeten worden gemaakt. Ik noem vier dilemma’s, die ongetwijfeld eenvoudig zijn aan te vullen:

  • Afweging tussen gezondheid en economie. Als we niks doen lijdt de economie de minste schade omdat het maatschappelijk verkeer nauwelijks stil komt te liggen. De meerderheid van de bevolking zal besmet worden (velen met mild symptomen), veel mensen zullen komen te overlijden (ook al omdat we ze niet de vereiste zorg kunnen bieden). En ook deze afweging is complexer: veel economische schade zal op termijn grote gevolgen hebben voor de gezondheid van de bevolking; ook niets doen zal veel economische schade opleveren; veel doden zouden anders binnen een jaar ook zijn overleden (bijvoorbeeld aan een volgende griepepidemie). 
  • Afweging tussen gezondheid en gezondheid. Om alle corona-patiënten de vereiste hulp te kunnen geven, zullen andere zieken wellicht tijdelijk van zorg moeten afzien. Dat kan om minder urgente zaken gaan (het rechtzetten van een vervelende teen), maar ook om de behandeling van kanker-patiënten. 
  • Afweging tussen veiligheid en vrijheid. Hoe belangrijk economie en gezondheid ook zijn, het blijft een politieke vraag of ze het inperken van de vrijheid en de rechten van burgers rechtvaardigen. Uit het feit dat de vrijheden van burgers in Nederland veel minder zijn ingeperkt dan in China zie je dat hier blijkbaar andere politieke afwegingen worden gemaakt. Overigens is dit niet alleen een debat voor rechtsgeleerden. Het gaat ook om de veel kleinere vraag of de overheid de burgers mag verplichten om de kinderopvang maar een paar maanden zelf te regelen. 
  • Afweging tussen wijsheid en draagvlak. Het leek erop dat de aanvankelijke beslissing van de overheid om de scholen open te houden goed met wetenschappelijke kennis was onderbouwd (kinderen worden nauwelijks ziek en dragen ook nauwelijks virussen over). Onder maatschappelijk druk werd er drie dagen later toch voor gekozen om de scholen te sluiten. Iets wat ‘goed’ leek, was toch minder ‘goed’ omdat de samenleving er anders over dacht. Omdat een regering zonder draagvlak geen regering is. 

Goed beleid kan nooit zonder kennis

Hoe onzeker de kennis ook is, hoe fluïde de kennis ook is, hoeveel politieke afwegingen alsnog moeten worden gemaakt, beleid wordt domweg beter als je de bestaande kennis mee neemt in je overwegingen. Als je de bestaande kennis onderdeel laat zijn van je politieke redeneringen en van je politieke afwegingen. Als dat ergens nog weer eens keihard is bewezen, dan is het in deze coronacrisis. 

Bij ‘beter’ beleid gaat het mij hier niet om politiek gewenster beleid. Ik verwijs hier bij ‘beter’ naar beleid dat beter in staat is om een antwoord te geven op de behoeften van mensen en op de doeleinden van de politiek. ‘Beter’ beleid is hier met name ‘effectiever’ beleid. En je kan alleen maar in de buurt van effectiviteit komen als je dat virus een beetje begrijpt. 

Dat leert ons ook dat het ontkennen van kennis niet alleen bedrog is, maar ook zinloos. Het ontkennen van de klimaatverandering heeft geen enkele zin, het ontkennen van de rol van de mens in de klimaatverandering heeft geen enkele zin. Daarmee zeg ik niet dat alles wat we weten over het klimaat per definitie impliceert dat je er iets tegen moet doen. Dat blijft altijd een politieke keuze. Maar daarom zou het de klimaatontkenners ook sieren toe te geven dat ze politieke keuze hebben gemaakt om niets aan de klimaatverandering te doen, in plaats van te doen alsof die kennis niet huizenhoog ligt opgestapeld.

Het coronavirus leert ons ten slotte hoe belangrijk onafhankelijke wetenschappelijke kennis is. Wie een politieke redenering wil opbouwen op bestaande kennis, moet weten dat die kennis belangeloos is, dat die kennis de waarheid het beste benadert. En wie beseft dat de boeren nog niet zo lang geleden het RIVM te lijf gingen met trekkers en met fake-onderzoek, kan alleen maar blij zijn dat de coronacrisis de positie van onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek weer de plek heeft gegeven die het in het publieke debat toekomt. Met veel dank aan datzelfde RIVM. 

Naar een scherper en selectiever #corona-beleid

maart 28, 2020 by  
Filed under artikel, Geen categorie, Voorpagina

De cijfers over corona blijven heftig. Aantallen besmettingen, aantal doden. In Nederland en overal elders in de wereld. De maatregelen zijn ook heftig. Ik leef met mijn vrouw bijna in quarantaine. Onze boodschappen worden door lieve vrienden gedaan. Maar toch is het belangrijk kritisch te blijven. Op de cijfers en op het beleid. En op allerlei cijfers die op internet opduiken. Toch springen twee zaken steeds weer in het oog. 

Ten eerste: elke griep telt vele doden. In het seizoen 2017/2018 stierven in Nederland 9.000 patiënten aan griep. Dat waren er 3.000 meer dan het jaar ervoor. Dat relativeert. Er is wel één praktisch verschil: corona vraagt veel meer intensive care-bedden dan een ‘normale’ griep. Omdat veel patiënten ademhalingsproblemen hebben. En omdat een situatie dreigt waarin de zorg het niet meer aan kan, is een krachtig beleid onvermijdelijk. 

Ten tweede: corona richt zijn pijlen nog meer dan andere virussen op kwetsbare ouderen. Ik kom indrukwekkende cijfers tegen uit Italië (elders zijn ze niet fundamenteel anders). De patiënten die in Italië zijn overleden aan corona waren gemiddeld 81 jaar. 90% was ouder dan 70 jaar. 80% van hen leed chronisch aan twee ziektes als hart- en vaatziekten, kanker, longziekten of diabetes. 99% leed chronisch aan minimaal één van deze ziektes. Daar staat tegenover dat besmetting onder de gezonde bevolking gepaard gaat met milde of zelfs hele milde klachten. Om die reden zijn veel wetenschappers onzeker over het aantal mensen dat inmiddels al besmet is geraakt. In China zou meer dan 80% van de besmettingen niet terug te vinden zijn in de officiële cijfers omdat de klachten van velen zo gering waren dat zij niet eens waren getest. Zelfs niet in China. 

De conclusie blijft luiden dat een krachtig beleid nodig is. Zonder krachtig beleid worden de ziekenhuizen overlopen en moet aan velen de noodzakelijke zorg worden onthouden. Maar moeten we daarvoor alle scholen dicht doen, alle kroegen, veel winkels? Moeten we daarvoor allemaal de hele dag beeldbellen? Als de grootste groep slechts ‘getroffen’ wordt door milde klachten als ze al besmet raken, moet dan de hele samenleving ‘intelligent op slot’, zoals Mark Rutte het noemt? Of moeten we vooral voorkomen dat de kwetsbaren besmet raken?

Dat laatste kan je inderdaad bereiken door elk contact tussen mensen in de ban te doen. Maar je kan het misschien ook bereiken door alle kwetsbaren van de rest af te zonderen. 

Stel: we zetten alle ouderen boven de 70 en alle overige kwetsbaren (lijdend aan één van vier de genoemde chronische ziektes) in quarantaine.De overigen krijgen hun vrijheid weer terug en de samenleving komt weer op gang. Inderdaad al die gezonde mensen zullen dan spoedig besmet raken. Maar ze krijgen daardoor hooguit milde klachten. En natuurlijk zal er een enkele gezonde jongere komen te overlijden, zoals dat dagelijks ook in het verkeer gebeurt, of in de bouw of bij ondeskundig gebruik van de keukentrap. Ik vermoed dat we na relatief korte tijd (een maand?) kunnen vaststellen dat alle niet-kwetsbaren besmet zijn geraakt en inmiddels anti-stoffen hebben. Vervolgens kunnen we de kwetsbaren gedoseerd besmetten of hen in quarantaine op nieuwe medicijnen laten wachten. En inmiddels is de economie wel gered. 

En dan meteen de disclaimer: ik ben geen viroloog. Het zijn maar hypotheses. Maar ik kan me niet voorstellen dat het RIVM zo’n scenario niet serieus zou nemen.

Na corona – versie 2

maart 27, 2020 by  
Filed under artikel, Geen categorie, Voorpagina

[zoals beloofd scherp ik mijn ‘voorspellingen’ voor na de coronacrisis steeds aan]

De corona is nog in volle gang. We zitten er midden in. Of zitten we nog maar aan het begin. We weten het niet. Maar ooit zal het over zijn. En dat roept bij velen de vraag op wat er dan anders zal zijn. Wat gaan we anders doen, wat gaan we niet meer doen. Het is koffiedik-kijken, het is speculatie. Maar daarom niet minder boeiend. 

Er zijn meer mensen die op dit moment aan het speculeren slaan. Ik zie veel wensdenken. Mensen die denken dat na corona (NC) eindelijk duidelijk wordt dat ze altijd al gelijk hadden. Dat de ongelijkheid in de wereld eindelijk zal verdwijnen, dat het milieu eindelijk zal worden beschermd. Vergeet het. Ook NC leven we in een kapitalistische samenleving met licht democratische trekjes. 

Als er NC veranderingen optreden, dan zijn het veranderingen die zich voor corona (VC) al aandienden. Veranderingen die door de crisis een extra impuls hebben gekregen. Bijvoorbeeld omdat in de crisis eindelijk het broodnodige draagvlak ontstaat voor fundamentele veranderingen. 

Ik formuleer voorzichtig enkele hypothesen voor economie, samenleving en overheid (voorzover dat onderscheid valt te maken). 

Economie

2020 zal onvergelijkbaar zijn met 2008. De economische klap van de corona zal veel groter zijn dan de klap van de kredietcrisis van 2008. Let wel, de economie stond al op omvallen. De hoogconjunctuur had al (veel) te lang geduurd. Brexit was uiteindelijk nog geen goede aanleiding, de handelsoorlog tussen de VS en China werd net op tijd getemperd, maar met corona duiken we een hele diepe recessie in. Besef wel dat tijdens de kredietcrisis iedereen doorwerkte, zij het dat veel mensen werden ontslagen. Nu sluiten kroegen, restaurants, winkels, ligt Schiphol bijna stil, hebben de NS een verlies van 85% in de spits, zijn er geen files meer, en sluiten veel bedrijven tijdelijk of definitief hun poorten. Conclusie: het duurt jaren voordat we weer het welvaartsniveau van VC hebben bereikt. 

We doen nu nog rustig boodschappen op basis van ons huidige uitgavenpatroon. Maar dat zal  ongetwijfeld snel veranderen als onze inkomens, onze uitkeringen, onze pensioenen drastisch naar beneden gaan. 

Daarbij ontstaat een vicieuze cirkel. Omdat wij minder verdienen, moet de overheid bezuinigen en daarom komen straks allerlei voorzieningen onder druk te staan. Tenzij we anders tegenover de overheid gaan staan. Daarover straks meer.  

Er is meer: de economische structuur zal veranderen. Veel winkels hadden het al moeilijk. Na corona zullen hele winkelstraten zijn verdwenen. De Kempenaerstraat in Oegstgeest, waar ik vlakbij woon, zal nog bestaan uit één AH. En het e-shoppen zal een sprong maken. We zullen in de komende maanden massaal op het internet gaan shoppen. En dat zullen we niet meer verleren. 

Ook de manier van werken zal veranderen. Het is bijna komisch om te zien hoe iedereen nu (eindelijk) uitvindt hoe je het beste op afstand kan vergaderen. Het blijkt dat we het nooit goed hebben geprobeerd. Er bestaan fantastische app’s die al die reizen straks echt overbodig maken. Thuiswerken en beeldbellen worden het echte nieuwe werken. Er zijn dus straks veel te veel kantoren. Op de Zuidas gaan we wonen. 

Misschien gebeurt er nog iets veel fundamentelers. Het is duidelijk dat er nog maar weinig mensen zijn die de corona afdoen als gedoe en gezeur en massapsychologie. Veel mensen maken zich oprechte zorgen. Veel mensen voelen de angst voor de eigen gezondheid. Om het dramatisch te verwoorden: wordt al dat hollen om geld en carrière straks minder belangrijk in het aangezicht van de dood? 

Samenleving

Het is nog zeer onduidelijk hoeveel mensen corona niet zullen overleven. Laten we beseffen dat het wereldwijd op dit moment (27 maart) nog steeds ‘maar’ gaat om 25.000 doden. Maar het hoeft ook niet te verbazen als uiteindelijk in Nederland 100.000 mensen aan corona zullen sterven. Dat zullen vooral ouderen zijn. Natuurlijk: ook veel ouderen die anders in 2021 overleden waren. Maar de vergrijzing krijgt toch NC een andere kleur. 

Nog interessanter is of de mensen die het hebben overleefd voor een nieuwe babyboom zullen zorgen. Ook dat zou me niet verbazen. Nadat Jaap van Dissel het einde van corona heeft afgekondigd, storten we ons massaal eerst op de terrassen om daarna in bed het nieuwe leven te vieren. 

Voor veel echtparen zal deze corona-tijd de druppel zijn. Niet alleen zal het aantal geboortes NC stijgen, maar ook het aantal echtscheidingen. 

Nee, ik geloof niet dat we kroegen en restaurants zullen overslaan NC. Er zullen inmiddels wel veel kroegen en restaurants failliet zijn gegaan. Maar dat is een probleem van de markt. 

Maar gaan we wel weer massaal in het vliegtuig? Ook als er nog reële angst is dat het virus elders nog niet is uitgedoofd? En als het wel is uitgedoofd, gaan we dan weer op een strand in Thailand liggen, of zal de globalisering echt op zijn retour zijn? Angstige mensen gaan niet ver van huis. 

Ook in het algemeen zullen vragen gesteld worden bij de blijdschap waarmee de globalisering de laatste vijftig jaar is ontvangen. En dat is veel fundamenteler. Natuurlijk, er werden al veel vragen gesteld bij de globalisering. Dat we eindeloos rondvliegen om wereldwijd onderdelen te verzamelen van een auto die weer ergens anders moet worden verkocht. Een globalisering die bovendien vooral ten goede is gekomen aan de mensen die het al goed hadden. Voor mij is dat één van de grote vragen NC: komt er een stop op die onbeheersbare globalisering? 

Ik wil wel verder gaan. Krijgen grenzen weer een grotere betekenis, nu we zo op ons zelf zijn teruggeworpen. Het is in ieder geval opvallend dat Mark Rutte in de tijden van corona leiding geeft, en dat we nauwelijks geïnteresseerd zijn in wat Von der Leyen in Brussel te berde brengt. Nog iemand iets van Frans Timmermans gehoord? Corona is op zijn minst geen anti-stof tegen nationalisme. Grenzen en naties zullen weer belangrijker worden. En het zal de eerste crisis zijn waaruit Europa niet sterker maar zwakker te voorschijn komt. In de diepe crisis waarin onder andere Italië zal verdwijnen wordt het project van de euro definitief afgeblazen. Zonder politieke unie was de euro op termijn ten dode opgeschreven. En NC is die politieke unie naar verwachting geheel uit zicht. 

Met een nieuw accent op de eigen natie zal het debat over immigratie sterk veranderen. De eerste jaren mag nog niemand binnen omdat hij mogelijk drager van het virus is. Daarna zal een verder halt worden toegeroepen aan de instroom van migranten. Ook zal de discussie over de ‘Leitkultur’ worden beslecht. In ons land gelden onze normen. Integratie vraagt meer dan voorheen dat landen hun eigen cultuur woorden gaan geven. 

Nog twee boeiende vragen: gaan we wennen aan de rust? De stille straten, de stille treinen, het wegvallende vliegtuiglawaai. Geen Formule 5 in Zandvoort. Geen EK, geen Euro Songfestival. En zelfs AH is na het hamsteren stil gevallen, zeker aan het einde van de dag. Gaan we straks meteen weer door in de hurry en het lawaai, of willen we dat niet meer?

En slotte: de solidariteit is ontroerend. De zingende mensen in Italië, de klappende mensen in de steden in Nederland, als steunbetuiging voor alle dappere helpers in de zorg. Zijn we dat straks allemaal weer vergeten, of zou er iets blijven hangen? Of betrap ik mezelf hier op het wensdenken dat ik eerder nog had afgezworen?

Overheid

Zeven miljoen mensen schakelen in als Mark Rutte de natie toespreekt. Het was de eerste keer sinds Joop den Uyl in de oliecrisis dat de premier ons weer allen toesprak. Dat hoort bij een crisis, maar stond wel erg haaks op het geleuter in de bestuurskunde dat de overheid ‘maar één van de partijen is’ en het geleuter van Ronald Plasterk dat de representatieve democratie minder belangrijk is dan de ‘doe-democratie’ (hij bedoelde daarmee dat we het moeten toejuichen als burgers zelf maatschappelijke problemen gaan oplossen). Daarvoor hadden we al een decennium gediscussieerd over de vraag ‘overheid of markt’. Leidt corona tot een revitalisering van de overheid? Of is ook dat wishful thinking van mijzelf?

Terwijl een paar maanden geleden de boeren optrokken naar Bilthoven, om het RIVM een kopje kleiner te maken, volgen regering en parlement nu nauwgezet elk woord en elke beweging van het RIVM. Het lijkt soms alsof het RIVM de bestrijding van de uitbraak van corona van de regering heeft overgenomen. Natuurlijk herhaalt Jaap van Dissel van het RIVM steeds weer dat het slechts om adviezen gaan. Maar het ziet er anders uit. Bovenal is kennis (weer) heel belangrijk en onomstreden geworden voor het beleid. Als mensen angstig worden willen ze blijkbaar wel naar de feiten luisteren. De overheid heeft jaren zijn best gedaan om te bezuinigen op de interne kennis. Niet op de rijks kennisinstituten, maar op de kennis binnen de departementen. Ik vermoed dat velen binnen de overheid in deze maanden beseffen hoe belangrijk kennis is voor een overtuigend beleid. Ik verheug me op alle nieuwe kennisdirecties die in de komende jaren weer binnen departementen zullen ontstaan. Overigens wie wil in een zo complexe samenleving nu zonder kennis door het leven gaan? 

De populisten hebben er het laatste decennium een dagtaak aan gehad om alle kennis belachelijk te maken. Wordt corona daarmee hun val? Je ziet nu al de wanhoop bij Wilders en Baudet om nog een eigen geluid te laten horen. Maar of de populisten daadwerkelijk weer een echt randverschijnsel zullen worden (Baudet als Boer Koekoek), hangt af van die kwestie die ik eerder aanraakte: hoe gaan de andere partijen om met grenzen en Leitkultur? Ik vermoed dat VVD en CDA die ruk naar een duidelijk begrensde natie met liefde zullen maken. De toekomst van links zal sterk afhangen van de vraag of links voorop zal durven gaan in het verwoorden van de normen en waarden waarvoor links in dit land wil staan. Dat gaat over de democratische rechtsstaat, dat gaat over de gelijkheid tussen mensen, dat gaat over de vrijheid van meningsuiting, dat gaat over de voorrang van statelijke normen boven religieuze normen, dat gaat over solidariteit en kansengelijkheid, dat gaat over het landschap, dat gaat over het land waarin wij ons thuis voelen. En waarvoor we eeuwen hebben gestreden. 

Terug naar de ‘kleinere onderwerpen’. De kans is groot dat die zeurende discussie over ‘overheid of markt’ NC in de zorg een stille dood zal sterven. Terwijl we allemaal zo ongelofelijk afhankelijk zijn van de zorg, is het toch lachwekkend om je te beseffen dat de zorg ‘winst’ moet maken. In ziekenhuizen hoort het te gaan om intensive cares en niet om aandeelhouders. Stop ermee! De zorg gaat NC weer terug naar de publieke sector. Maar ook op andere terreinen zal dat geneuzel over ‘marktwerking’ in de publieke sector voorbij zijn. De NS zijn inmiddels weer efficiënt genoeg om weer terug te gaan naar de staat. Corporaties behoren niet te worden uitgemolken door de staat, maar een bloeiend onderdeel te zijn van de staat. In de energievoorziening behoort de overheid leidend te zijn. En ik verwacht dat de PvdA ook in dit debat leidend zal zijn. 

En natuurlijk zal het niets verbazen als de salarissen in zorg, politie en onderwijs NC meteen fors worden opgetrokken. Het kan toch niet waar zijn dat juist de mensen met ‘vitale’ beroepen het minste verdienen in een samenleving. De crisis heeft in ieder geval duidelijk gemaakt welke mensen dat zijn. 

Maar als we straks met onze vlaggetjes en onze toeters op de Dam en op de andere dorpspleinen staan om te vieren dat corona is overwonnen, dan zullen we blij zijn en veel drinken. Dan zullen we blij zijn dat de kroegen weer open zijn. Maar hoeveel aandacht zullen we dan nog hebben voor de andere grote maatschappelijke problemen die nu even zijn blijven liggen. Klimaat, stikstof, weet u nog wat dat is? 

Leven in tijden van corona (2)

maart 25, 2020 by  
Filed under artikel, Geen categorie, Voorpagina

Deze blog begint met een disclaimer. Ik ben gezond, ik heb pensioen. Daarna volgt een relativering: ik zit in de risicogroep en mijn bedrijf ligt op zijn gat. 

En dan is het tijd voor een heel blije blog. Voor iedereen die ook wil zien hoe mooi het leven in tijden van corona kan zijn. 

Het eerste wat bij het ontwaken in Oegstgeest opvalt is de totale afwezigheid van vliegtuigen. Ze zijn er niet om mij om 6 uur wakker te pesten, ze zijn er niet om mij te begeleiden bij het uitlaten van mijn hond, ze zijn er niet om de hele dag een licht onrustig gevoel te veroorzaken. Maar het is niet alleen de afwezigheid van vliegtuigen, het is de schijnbaar totale afwezigheid van vervoer. Het dorp ligt er doodstil bij. Soms wandelt er iemand voorbij. De apotheek is nog open, Albert Heijn ook. Maar de boekhandel is sinds gisteren ook al gesloten. 

Als ik er op uit trek voor een lange wandeling met Bas hoor ik vooral vogels. Ik die nooit een vogel heeft kunnen horen, laat staan onderscheiden. De lucht is helemaal blauw, omdat de luchtvervuiling eindelijk aan banden is gelegd en omdat de vliegtuigen niet meer hun irritante wolkenstrepen achterlaten aan het zwerk. Ik kom veel hardlopers tegen. Ze lopen vaak opvallend ongemakkelijk. Zoon die moeder meeneemt. Ze moet het toch echt weer eens gaan doen. Na de bocht valt ze stil. En alle bomen bloeien en alle struiken worden groen. Alsof de natuur de natuur eindelijk voor zichzelf heeft.

Als ik thuis kom zijn er slechts mails die wel kunnen wachten. Ik hoef vandaag geen cursus te geven, ik hoef vandaag niet ergens in het land met een beschaafd gezicht een voorzienbaar advies te geven. Ik hoef me vandaag niet te haasten voor de orkestrepetitie van vanavond. En ik hoef geen orkestcommissarissen te mailen dat ik zaterdagochtend bij drie orkesten of ensembles moet zijn en dat zijn orkest helaas een keertje afvalt. En ik hoef me niet af te vragen of mijn concertkleding niet per abuis in mijn andere huis ligt. 

Nee, ik ga vandaag fagot studeren wanneer ik zin heb, ik lees een boek van Pablo Cognetti wat hier al veel te lang naast me ligt en ik schrijf een blog. Boodschappen zijn al gebracht en de koffie en de wijn worden nog bezorgd. En misschien ga ik vanmiddag nog wel weer een lange wandeling maken. Met Bas. 

Leven in tijden van corona (1)

maart 23, 2020 by  
Filed under artikel, Geen categorie, Voorpagina

Ja, ik deed het dus helemaal verkeerd. De hele dag het nieuws volgen, eindeloos op internet rondstruinen op zoek naar nieuwe informatie, nieuwe duiding. En als ik weer iets had begrepen snel een blog schrijven en daarover dan weer met allerlei mensen communiceren. Ik kan niet beloven dat ik dit oude gedrag geheel achter me zal laten. Toch heb ik veel van die psycholoog geleerd die vorige weer in de Volkskrant verhaalde hoe we persoonlijk met deze crisis moeten om gaan. Ik heb vier adviezen onthouden, waarvan ik er drie navolg. Ze zijn allemaal even simpel als effectief.

Kijk niet elke vijf minuten of er nog nieuws is. Want er is altijd nieuws. Elke vijf minuten duikt wel ergens in de wereld een belangwekkend feitje op. Maar mij helpt het niets. Ik word er onrustig van, ik word er soms angstig van. Ik merk dat mijn neus verstopt zit. Of dat ik minder adem heb dan gisteren om deze tijd. Inderdaad, als je twee keer per dag alle nieuwssites leest, weet je echt genoeg. 

Breng structuur aan in je dag. Veel afspraken zijn weggevallen. Mijn werk komt snel tot stilstand. Het conservatorium is gesloten. Alle concerten waaraan ik zou bijdragen zijn gecanceld en dus ook alle repetities. Oftewel: een zee van ruimte. Verzuip niet, creëer structuur.  Welk boek lees ik vandaag, wanneer speel ik fagot en wanneer ga ik hardlopen? En schrijf ik nog een blogje? 

Maak je niet druk over zaken waar je geen invloed op hebt. De snelheid waarmee het virus in Italië om zich heen grijpt is voor de Italiaanse regering al nauwelijks te behappen. Dus waarom zou ik daarover iets moeten vinden? Dat geldt ook voor het aantal IC-bedden in Brabant of het aantal strandwandelaars in Noordwijk. Hoe druk ik me ook maak, er verandert daardoor niets aan de situatie. Ik kan er beter voor zorgen dat ik afstand bewaar van mensen, dat ik überhaupt zo weinig mogelijk mensen zie, dat ik regelmatig mijn handen was en dat ik bij voorkeur de AH mijd. En dat ik via whatsapp en telefoon veel contact onderhoud met al mijn dierbaren. Zo borrelden we gisteren voor het eerst digitaal met vrienden. Het was een mooie nieuwe ervaring.

En dat was meteen strijdig met het laatste advies dat ik heb onthouden: wees terughoudend met alcohol. Maar dat advies verbaast me ook: alcohol is toch heel reinigend?

Nederland na corona (NC)

maart 18, 2020 by  
Filed under artikel, Geen categorie

De regering, de Kamer, het RIVM, iedereen is druk bezig met de bestrijding van het coronavirus. En dat is maar goed ook. Toch zou het goed zijn als in Den Haag nu alvast een paar strategen nadenken over de gevolgen op de langere termijn. Hoe ziet Nederland eruit als het (eindelijk) allemaal achter de rug is? Over een half jaar, over een jaar of nog langer? Natuurlijk, daar weten we nog niets van! Maar hoe spannend is het om toch voorzichtig enkele hypothesen te formuleren. Ik heb de komende maanden nog tijd genoeg om ze steeds weer tegen het licht te houden. Ik maak een onderscheid tussen economie, samenleving en overheid (voorzover dat onderscheid valt te maken). 

Economie

2020 is onvergelijkbaar met 2008. De economische klap van de corona is onvergelijkbaar veel groter dan de klap van de kredietcrisis van 2008. Let wel, de economie stond al op omvallen. De hoogconjunctuur had al (veel) te lang geduurd. Brexit was uiteindelijk nog geen goede aanleiding, de handelsoorlog tussen de VS en China werd net op tijd getemperd, maar met corona duiken we een hele diepe recessie in. Laten we daarbij beseffen dat tijdens de kredietcrisis iedereen doorwerkte, zij het dat veel mensen werden ontslagen. Nu sluiten kroegen, restaurants, winkels, ligt Schiphol bijna stil, hebben de NS een verlies van 85% in de spits, zijn er geen files meer, en sluiten veel bedrijven tijdelijk of definitief hun poorten. Conclusie: het duurt jaren voordat we weer het welvaartsniveau van voor corona (VC) hebben bereikt. 

We doen nu nog rustig boodschappen op basis van ons huidige uitgavenpatroon. Maar dat snel ongetwijfeld veranderen als onze inkomens, onze uitkeringen, onze pensioenen drastisch naar beneden gaan. 

Daarbij ontstaat een vicieuze cirkel. Omdat wij minder verdienen, moet de overheid bezuinigen en daarom komen straks allerlei voorzieningen onder druk te staan. Tenzij we anders tegenover de overheid gaan staan. Daarover straks meer.  

Er is meer: de economische structuur zal veranderen. Veel winkels hadden het al moeilijk. Na corona (NC) zullen hele winkelstraten zijn verdwenen. De Kempenaerstraat in Oegstgeest, waar ik vlak bij woon, zal nog bestaan uit één AH. En het e-shoppen zal een sprong maken. We zullen in de komende maanden massaal op het internet gaan shoppen. En dat zullen we niet meer verleren. 

Ook de manier van werken zal veranderen. Het is bijna komisch om te zien hoe iedereen nu (eindelijk) uitvindt hoe je het beste op afstand kan vergaderen. Het blijkt dat we het nooit goed hebben geprobeerd. Er bestaan fantastische app’s die al die reizen straks echt overbodig maken. Thuiswerken en beeldbellen wordt het echte nieuwe werken. Er zijn dus straks veel te veel kantoren.  

Misschien gebeurt er nog iets veel fundamentelers. Het is duidelijk dat er nog maar weinig mensen zijn die de corona afdoen als gedoe en gezeur en massapsychologie. Veel mensen maken zich oprechte zorgen. Veel mensen voelen de angst voor de eigen gezondheid. Om het dramatisch te verwoorden: wordt al dat hollen om geld en carrière straks minder belangrijk in het aangezicht van de dood? 

Samenleving

Het is nog zeer onduidelijk hoeveel mensen corona niet zullen overleven. Laten we beseffen dat het wereldwijd op dit moment nog steeds ‘maar’ gaat om 8.000 doden. Maar het hoeft ook niet te verbazen als uiteindelijk in Nederland 100.000 mensen aan corona zullen sterven. Dat zullen vooral ouderen zijn. Natuurlijk: ook veel ouderen die anders in 2021 overleden waren. Maar de vergrijzing krijgt toch NC een andere kleur. 

Nog interessanter is of de mensen die het hebben overleefd voor een nieuwe babyboom zullen zorgen. Ook dat zou me niet verbazen. Nadat Jaap van Dissel het einde van corona heeft afgekondigd, storten we ons massaal eerst op de terrassen om daarna in bed het nieuwe leven te vieren. 

Voor veel echtparen zal deze corona-tijd de druppel zijn. Niet alleen zal het aantal geboortes NC stijgen, maar ook het aantal echtscheidingen. 

Nee, ik geloof niet dat we kroegen en restaurants zullen overslaan NC. Er zullen inmiddels wel veel kroegen en restaurants failliet zijn gegaan. Maar dat is een probleem van de markt. 

Maar gaan stappen we wel weer massaal in het vliegtuig? Ook als er nog reële angst is dat het virus elders nog niet is uitgedoofd? En als het wel is uitgedoofd, gaan we dan weer op een strand in Thailand liggen, of zal de globalisering echt op zijn retour zijn? Angstige mensen gaan niet ver van huis. 

Ook in het algemeen zullen vragen gesteld worden bij de blijdschap waarmee de globalisering de laatste vijftig jaar is ontvangen. En dat is veel fundamenteler. Natuurlijk, er werden al veel vragen gesteld bij de globalisering, dat we eindeloos rondvliegen om wereldwijd onderdelen te verzamelen van een auto die weer ergens anders moet worden verkocht. Een globalisering die bovendien vooral ten goede is gekomen aan de mensen die het al goed hadden. Voor mij is dat één van de grote vragen NC: komt er een stop op die onbeheersbare globalisering? 

Je kan het ook anders formuleren. Krijgen grenzen weer een grotere betekenis, nu we zo op ons zelf zijn teruggeworpen? Het is in ieder geval opvallend dat Mark Rutte in de tijden van corona leiding geeft, en dat we nauwelijks geïnteresseerd zijn in wat Von der Leyen in Brussel te berde brengt. Nog iemand iets van Frans Timmermans gehoord? Corona is zeker geen anti-stof tegen nationalisme. 

Nog twee boeiende vragen: gaan we wennen aan de rust? De stille straten, de stille treinen, het wegvallende vliegtuiglawaai. Geen Formule 5 in Zandvoort. Geen EK, geen Euro Songfestival. En zelfs AH is na het hamsteren stil gevallen, zeker aan het einde van de dag. Gaan we straks meteen weer door in de hurry en het lawaai, of willen we dat niet meer?

En slotte: de solidariteit is ontroerend. De zingende mensen in Italië, de klappende mensen in de steden in Nederland, als steunbetuiging voor alle dappere helpers in de zorg. Zijn we dat straks allemaal weer vergeten, of zou er iets blijven hangen? 

Overheid

Zeven miljoen mensen schakelen in als Mark Rutte de natie toespreekt. Het was de eerste keer sinds Joop den Uyl in de oliecrisis dat de premier ons weer allen toesprak. Dat hoort bij een crisis maar stond wel erg haaks op het geleuter in de bestuurskunde dat de overheid ‘maar één van de partijen is’ en het geleuter van Ronald Plasterk dat de representatieve democratie minder belangrijk is dan de ‘doe-democratie’ (hij bedoelde daarmee dat we het moeten toejuichen als burgers zelf maatschappelijke problemen gaan oplossen). Daarvoor hadden we al een decennium gediscussieerd over de vraag ‘overheid of markt’. Leidt corona tot een revitalisering van de overheid? Of is dat wishful thinking van mijzelf?

Terwijl een paar maanden geleden de boeren optrokken naar Bilthoven, om het RIVM een kopje kleiner te maken, volgen regering en parlement nu nauwgezet elk woord en elke beweging van het RIVM. Het lijkt soms alsof het RIVM de bestrijding van de uitbraak van corona van de regering heeft overgenomen. Natuurlijk herhaalt Jaap van Dissel van het RIVM steeds weer dat het slechts om adviezen gaan. Maar het ziet er anders uit. Bovenal is kennis (weer) heel belangrijk en onomstreden geworden voor het beleid. Als mensen angstig worden willen ze blijkbaar wel naar de feiten luisteren. Gaat de overheid NC begrijpen dat er al vele jaren intern te zeer op kennis is ingeboet?

De populisten hebben er het laatste decennium een dagtaak aan gehad om alle kennis belachelijk te maken. Wordt corona daarmee hun val?

Ik durf in ieder geval te voorspellen dat die zeurende discussie over ‘overheid of markt’ NC in de zorg een stille dood sterft. Terwijl we allemaal zo ongelofelijk afhankelijk zijn van de zorg, is het toch lachwekkend geworden om je te beseffen dat de zorg ‘winst’ moet maken. Wie denkt er nog aan aandeelhouders die winst moeten maken aan het aantal intensive cares in een ziekenhuis. Stop ermee! De zorg gaat NC weer terug naar de publieke sector.

Het zou me ook niets verbazen als de salarissen in zorg en onderwijs en politie NC meteen fors worden opgetrokken. In één keer beseffen we hoe belangrijk die sectoren voor een goed functionerende samenleving zijn. 

Maar als we straks met onze vlaggetjes en onze toeters op de Dam en op de andere dorpspleinen staan om te vieren dat corona is overwonnen, dan zullen we blij zijn en veel drinken. Dan zullen we blij zijn dat de kroegen weer open zijn. Maar hoeveel aandacht zullen we dan nog hebben voor de andere grote maatschappelijke problemen die nu even zijn blijven liggen. Klimaat, stikstof, weet u nog wat is is? 

Briljante Rutte liet belangrijkste vragen onbeantwoord

maart 17, 2020 by  
Filed under artikel, Geen categorie, Voorpagina

Het was een bepalend moment in zijn politieke loopbaan. Rutte’s indrukwekkende verhaal van gisteravond. In alles straalde hij de ernst uit die bij het moment hoorde. Dat was goed. Hij vertelde voor het eerst over de strategie van het kabinet. Dat was nog beter. En hij waarschuwde ons allen dat het lang kan duren. Dat was perfect. En toch liet zijn verhaal de  belangrijkste vragen onbeantwoord. 

Rutte legde uit dat drie scenario’s mogelijk zijn. 

  1. We laten het virus over ons komen. De zorg raakt volstrekt overbelast, er vallen veel onnodige doden en de gevolgen zijn zeer onoverzienbaar. Die weg kiest het kabinet terecht niet. 
  2. We kiezen voor een totale lock down, vergelijkbaar met het beleid van de Chinezen. Die weg kiest het kabinet terecht ook niet omdat een dergelijke aanpak niet past bij onze open samenleving en bovendien los je daarmee het echte probleem niet op. Je stelt immers de besmetting uit. Alle mensen die niet besmet zijn geraakt, zullen ooit weer in aanraking komen met het virus. 
  3. We kiezen voor een gecontroleerde vertraging van de uitbraak van het virus. De samenleving bouwt geleidelijk immuniteit op door geleidelijk te worden besmet. Daarbij wordt de snelheid van de besmetting bepaald door de capaciteit van de zorg, omdat iedereen de zorg moet krijgen die hij of zij verdient. 

De keuze van het kabinet voor het derde scenario is logisch. Toch zijn de gevolgen zeer ongewis. Het gecontroleerd vertragen van de uitbraak van het virus vraagt immers een nimmer vertoond sturingsvermogen van de overheid (en een nimmer vertoond geloof in de maakbaarheid van de samenleving). Ik heb gisteren (op deze plek) al zeer grofmazig berekend dat de zorg overbelast raakt als er meer dan 40.000 reële besmettingsgevallen bijkomen per week. Het kunnen er ook 30.000 zijn, of 50.000 of welk vergelijkbaar getal ook. Stel je voor: het kabinet gaat ervoor zorgen dat er per week niet meer dan X besmettingsgevallen bij komen. Terwijl je weet dat de uitbraak van zo’n virus niet lineair gaat maar exponentieel. Zeg maar: zonder ingrijpen verdubbelt het aantal zich steeds weer. Dat maakt het per definitie erg ingewikkeld om ervoor te zorgen dat we dat aantal van X nieuwe besmettingsgevallen per week niet overschrijden. Daar komt bij dat de effecten van de maatregelen van de regering ongeveer 2 weken later zichtbaar zullen zijn. Dus als je dan iets wilt bijstellen, ben je per definitie te laat. 

Maar ook politiek kan het onderwerp permanent ontvlammen. Want in feite zijn er maar twee opties: of de regering houdt de uitbraak in de hand en de zorg raakt niet overbelast of de regering houdt het niet in de hand. In het laatste geval zullen artsen moeten beslissen welke patiënten wel en welke patiënten niet worden behandeld (en voor de ogen van hun familie en vrienden zullen overlijden). De kritiek zal neerdalen op het hoofd van de premier. Maar in het eerste geval gaat het op termijn ook mis. Zoals ik gisteren al heb voorgerekend gaat het namelijk jaren duren voordat we allemaal op beheerste wijze onze immuniteit hebben opgebouwd. Dat overleeft de economie niet. Ook dan zal de kritiek neerdalen op het hoofd van de premier. 

Daarom lijkt me de kans het grootst dat de uitbraak op een gegeven moment onbeheersbaar wordt, met alle ellende van dien. Overigens helemaal geen nieuw verschijnsel in de geschiedenis. Alleen heel moeilijk te verkroppen voor een samenleving die ervan uitgaat dat alle risico’s zijn uit te bannen. 

Of het virus dooft onverwachts weer uit. Of wordt toch nog bestreden door een medicijn dat op dit moment nog gevonden moet worden. Wellicht kan een hele warme zomer helpen. 

Scholen moeten niet 3 weken maar 200 weken dicht

maart 16, 2020 by  
Filed under artikel, Geen categorie, Voorpagina

Het ging sneller dan ik had voorzien: de overheid heeft gelukkig de weg van het indammen van het coronavirus verlaten. We zitten inmiddels in heel Nederland in de fase van de mitigatie, van het dempen. Daarmee is dus het geloof opgegeven dat we het virus zouden kunnen uitdoven. We hopen nu de uitbraak van de besmetting te vertragen. Jaap van Dissel, de onvolprezen directeur van het RIVM, heeft al verteld dat we er rekening mee moeten houden dat de helft van de bevolking besmet zal raken. Dit lijkt me een conservatieve schatting omdat niemand immuun is voor het virus. 

Ik vermoed dat de regering drie redenen heeft voor het vertragen. De zorg, de economie en het ongeloof. Over alle drie valt wel wat te zeggen. 

De zorg. De uitbraak van het virus vertragen we omdat de zorg het anders niet meer aan kan. En als de zorg het niet aan kan zullen er nog veel meer doden vallen. En zullen artsen gedwongen worden te kiezen welke patiënten en welke patiënten niet meer kunnen worden geholpen. Dat lijkt een wijs beleid, maar het roept wel twee vragen op. 

Ten eerste: is de uitbraak van het virus dusdanig te vertragen dat in alle gevallen zorg verleend kan worden? In China lijkt dat het geval, in Italië zeker niet. Ik vrees dat wij meer op Italië lijken dan op China. Dus ik ben erg bang dat alle maatregelen niet genoeg zijn om alle patiënten de nodige zorg te verlenen. 

Ten tweede: stel dat we wél in staat zijn om de uitbraak van het virus zodanig te vertragen dat elke patiënt de zorg kan krijgen die hij of zij verdient. Hoe lang zijn we dan bezig voordat de helft van de bevolking besmet is geraakt? Ik maak een voorzichtige rekensom. We hebben momenteel iets meer dan 1400 officiële besmettingsgevallen. Hoeveel mensen werkelijk besmet zijn weten we niet. Er circuleren sommetjes dat je het aantal doden (24) met 800 mag vermenigvuldigen. Dan zouden er tot op heden ongeveer 20.000 mensen besmet zijn. En de zorg kan dat nog aan. Er circuleren ook andere sommetjes. Bijvoorbeeld dat bijna 5% van de besmette mensen op de intensive care belanden. We hebben in Nederland ruim 1000 intensive care bedden. Als mensen gemiddeld één week op de intensive care liggen, kunnen de ziekenhuizen dus per week 20.000 nieuwe besmettingen handelen. Als we het aantal intensive care bedden weten uit te breiden tot 2000, kan de zorg per week 40.000 nieuwe besmettingen aan. Let wel: ik versimpel de zaken. Bovendien is het niet aan mij om dit soort sommen te maken. Ik zou ze graag van het RIVM zien. Of van andere deskundigen. Maar ik weet wel dat als Nederland per week 40.000 nieuwe besmettingen aan kan, dat we 200 weken nodig hebben voordat de halve bevolking besmet is geraakt. En volgens het RIVM moeten we ons juist daarop voorbereiden. 

Stel dat het beleid succesvol is en sociale onthouding ertoe bijdraagt dat de uitbraak van het virus zodanig wordt vertraagd dat iedere patiënt de zorg krijgt die hij of zij verdient. Dan hebben we nog maar 3 van de 200 weken gehad. Bovendien lijkt dat een hypothetische situatie. Er is op dit moment in Nederland nog maar beperkt sprake van sociale onthouding.

In alle gevallen zal de economie enorme klappen krijgen. Drie weken de horeca sluiten moet op te vangen zijn. Maar een half jaar of nog veel langer? En natuurlijk zal de vraag naar diensten en producten verdampen omdat zoveel in afwachting zijn van hun eigen besmetting met ongewisse gevolgen. En dus niet alleen de horeca zal worden geraakt, maar alle bedrijven. 

Ons wordt verteld dat al die maatregelen voorlopig tot 6 april gelden. Alsof het daarna misschien wel weer over is. In werkelijk zal de overheid op 6 april vaststellen dat er al vele doden zijn, maar dat nog maar een heel klein deel van de bevolking immuun is. Dan zijn er drie opties. 

1] Het opheffen van de maatregelen om de economie weer meer ruimte te geven, zal ertoe leiden dat de uitbraak weer onbeheerst verder trekt. 

2] Het aanhouden van de maatregelen zal ertoe leiden dat de zorg het uiteindelijk niet meer aan zal kunnen. 

3] Het steeds verder aanscherpen van de maatregelen zal uiteindelijk ertoe leiden dat we in het 200-weken scenario terecht komen. En dan is de economie helemaal kapot. 

Het lijkt me een vreselijk dilemma voor de regering. Maar voorlopig zal dit dilemma nog worden ontkend. Vanwege het ongeloof dat ons hier iets overkomt dat we niet kunnen beheersen. Het is wellicht beter om dat eerlijk toe te geven. Een natuurramp met vele onnodige doden lijkt niet meer te voorkomen. Tenzij het virus alsnog op onverklaarbare wijze uitdooft. Of een geniale gek opstaat die binnen een maand voor elke zieke wereldburger een effectief medicijn produceert. 

Overheid, stop met dat indammen #corona

maart 10, 2020 by  
Filed under artikel, Geen categorie, Voorpagina

Bert Wagendorp schreef er onlangs nog een mooie column over: de massa-psychologie van de corona. Hij memoreerde dat er jaarlijks wereldwijd 250.000-3000.000 mensen sterven aan de griep. En dat geldt dan vooral oude en hele oude mensen. Je moet immers ergens aan dood gaan als het lichaam het leven nog maar amper kan bijhouden. Tegelijkertijd zijn tot op heden ruim 4.000 mensen wereldwijd overleden aan corona. En toch worden de maatregelen elke dag draconischer. Wagendorp lijk zich vooral af te vragen: “Wat zeuren we nu?”. 

Ik hou van de dwarse stukjes van Wagendorp, maar met zijn analyse is de overheid nog niet geholpen. Ik moet de eerste minister nog tegenkomen die tegen ons zegt dat we alleen maar “zeuren”. Bovendien al dat “zeuren” heeft wel reële consequenties. Robert Merton noemde dat al een self-fulfilling prophesy: als mensen maar geloven dat iets erg is, dan wordt het vanzelf erg. Bijvoorbeeld omdat de beurzen instorten vanwege de angst voor een recessie. Of omdat de overheid allerlei draconische maatregelen moet nemen, omdat de burgers bang zijn. En door die draconische maatregelen neemt de angst weer verder toe. 

Bovendien is het iets te eenvoudig om griep en corona op één hoop te gooien. Veel mensen zijn immuun voor griep, onder andere door het bestaan van goede vaccins, terwijl immuniteit en vaccins bij corona vooralsnog ontbreken. Bovendien is het sterftecijfer van griep-patiënten met griep veel lager dan het sterftecijfer van corona-patiënten. Als ik het goed begrijp scheelt dat wel een factor 10. 

Dus het lijkt me redelijk dat de overheid iets doet. Maar ik vraag wel steeds meer af of de overheid het goede doet. De overheid probeert immers het virus in te dammen. Iedereen die besmet is moet in quarantaine. En iedereen die mogelijk besmet is. In Italië zijn ze al een stukje verder. Daar mag je al niet meer reizen en mag je een voetbalwedstrijd niet meer live volgen. Kinderen mogen zelfs niet meer naar school. In ieder geval niet tot 3 april. En juist zo’n datum triggert me. Zou het op 3 april plotseling over zijn? 

In feite zijn er slechts drie momenten waarop ‘het gevaar’ is geweken. Ten eerste wanneer het virus dood is. Dat zal niet gebeuren. Ten tweede wanneer we allemaal gevaccineerd zijn. Dat zal binnen twee jaar niet gebeuren. Ten derde als we allemaal immuun zijn omdat we de virus inmiddels onder de leden hebben (en hebben overleefd). En dat laatste lukt niet als we driftig blijven indammen. 

De boeiende vraag is dus: wat beoogt de regering met het ‘indammen’ van het virus? Er zal toch een keer een einde aan al die maatregelen moeten komen. En dan raken we alsnog allemaal besmet. En zijn we wellicht even ver als op dit moment.

Of is het indammen alleen bedoeld om het zorgsysteem niet te laten bezwijken? Anders gezegd: we mogen pas besmet raken als er plaats genoeg is in het ziekenhuis. Misschien is het goed dat dan ook te communiceren. Maar beter is om te beseffen dat het een drogreden is als we al bij ruim 300 patiënten moeten ‘indammen’. Want zo raken we dat virus zeker niet kwijt. Nee, indammen is een doodlopende weg.


Zeeland is veel mooier dan haar commissaris vertelt

februari 18, 2020 by  
Filed under artikel, Geen categorie

Een vriend vroeg wat ik van ‘Zeeland’ vond. Hij doelde op de mariniers die niet komen. Dat vond hij heel onfatsoenlijk. Je hoort je aan afspraken te houden. Hij begreep de boosheid van de commissaris van de koning in Zeeland, Han Polman, heel goed.

Ik antwoordde dat ik het wel een mooi toneelstukje vond, waarin een verkeerd besluit uit het verleden door een staatssecretaris werd gerepareerd. Het is immers niet meer van deze tijd om mariniers met hun werkende vrouwen en schoolgaande kinderen zo maar van Doorn naar Vlissingen te verplaatsen. Alsof het koelkasten zijn. Niet voor niets zijn veel mariniers in de afgelopen jaren reeds vertrokken om de overstap naar Vlissingen voor te zijn. Als Barbara Visser nog even had gewacht, was er niemand meer om overgeplaatst te worden. 

Zo’n fout moet dus worden hersteld. Dat laat je een staatssecretaris doen. De minister-president houd je buiten beeld, hij moet niet worden beschadigd door zo’n simpel akkefietje. En als die staatssecretaris te veel brokken maakt, laat je haar straks vallen. Ook dat offer wil je wel brengen als kabinet. Bovendien laat je de staatssecretaris zogenaamd eerst nog eens in het zand bijten in de Trèveszaal om iedereen te laten zien dat je veel moeite hebt met het besluit. En Hugo de Jonge mag als oer-Zeeuw vertellen dat hij er niets van wist. Je weet immers dat de Zeeuwen boos worden. Ze voelen zich achtergesteld. Ze zijn al een rechtbank kwijtgeraakt en hadden gehoopt dat al die mariniers met hun werkende vrouwen veel economische voorspoed zouden brengen. 

Tot op heden verloopt alles volgens de regels van het spel. Ook Zeeland kent die regels. Dat ze die mariniers nooit zullen zien, wisten ze al jaren. Maar daar moet wel iets tegenover staan. Dus je zegt niet dat je het besluit van het kabinet kan begrijpen, nee, je zegt dat je heel boos bent. Je roept dat “afspraken zijn geschonden”. Maar het grappige is dat we in Nederland hogere en lagere overheden hebben. En het Rijk heeft gewoon de bevoegdheid om te besluiten of die mariniers wel of niet naar Vlissingen gaan. En het Rijk heeft ook de bevoegdheid om op dat besluit terug te komen.

Het woord “afspraak” is dus een geweldig frame, om de indruk te versterken dat je bent genaaid. En als iedereen gelooft dat je bent genaaid, kan je compensatie eisen voor het enorme verlies dat je lijdt. Dus hoe harder Polman iets roept, des te groter is de kans dat Zeeland er iets voor terugkrijgt. Allemaal toneel. 

Toch is het de vraag hoe wijs Polman’s gedrag hier is. Al dat misbaar versterkt de gedachte dat Zeeland steeds verder wegzakt. Dat Zeeland een provincie is waaruit langzaam het laatste leven verdwijnt. Het zou beter zijn als Polman zijn provincie op een andere manier zou bezien. Persoonlijk vind ik Zeeland een pareltje onder de Nederlandse provincies. Prachtige stadjes, prachtige stranden, lieflijke dorpjes. En ja het gebied is wel kwetsbaar. Ecologisch door de vervuilende Deltawerken, en economisch door de vernietigende industrieterreinen. Dus Polman zou er goed aan doen om de Zeeuwse wateren weer op te schonen en snel afscheid te nemen van de vervuilende industrie. Meneer Polman, geniet van uw prachtige provincie, werk aan de echte kwaliteiten van Zeeland en zeur niet om die paar mariniers.

Volgende pagina »