De Belastingdienst moet geld innen

december 12, 2019 by  
Filed under artikel, Geen categorie

Natuurlijk is staatssecretaris Menno Snel verantwoordelijk voor alle schrikbarende fouten van de Belastingdienst. Maar de politiek had ook nooit mogen besluiten om de Belastingdienst verantwoordelijk te maken voor het uitdelen van toeslagen. Ik geef toe: ik heb daar een rol in gehad.

Ergens in de jaren 90 werd ik voorzitter van een commissie, die moest adviseren over de ‘harmonisatie van het inkomensbegrip’. Inderdaad, onbegrijpelijke Haagse taal. Acht departementen waren in de commissie vertegenwoordigd. Het probleem zou zijn dat al die inkomensafhankelijke regelingen (huursubsidie, kinderopvang, kwijtschelding lokale lasten, aanvullende studiebeurs) uitgingen van een ander inkomensbegrip. De commissie had weinig zin in dit gemillimeter. Iemand riep: moeten we niet aantonen dat al die inkomensafhankelijke regelingen leuk lijken voor de bühne, maar eigenlijk zouden moeten worden afgeschaft? De commissie werd enthousiast en schreef tot schrik van het kabinet een rapport waarin werd geconcludeerd dat al die inkomensafhankelijke regelingen meer nadelen dan voordelen hadden.

De drie belangrijkste nadelen. Ten eerste het niet-gebruik, omdat de regelingen vaak te ingewikkeld zijn en de mensen die ervan gebruik moesten maken, vaak te onderontwikkeld. In die tijd ontving 30% van de mensen die recht hadden op huursubsidie, geen huursubsidie. Omdat ze vergaten hem aan te vragen, omdat ze niet wisten hoe ze hem moesten aanvragen of omdat ze dachten dat zij toch nooit door de overheid werden geholpen. Ten tweede verstoren inkomensafhankelijke regelingen de markt. Mensen die recht hadden op gesubsidieerde kinderopvang bleken bijna nooit hun ouders in te schakelen, terwijl mensen die geen subsidie kregen hun kinderen meestal bij hun ouders parkeerden. Ofwel: mensen hadden hun subsidie liever aan iets anders besteed. We waren dus bezig met inkomenspolitiek (tegengaan van armoede), terwijl de betrokkenen het extra geld zelf liever aan iets anders hadden besteed (en hun ouders hadden gevraagd om een paar dagen per week op de kinderen te passen). Ten derde leiden al die regelingen tot de ‘armoedeval’, wellicht het grootste probleem. Door al die inkomensafhankelijke regelingen verloor je vaak zoveel geld als je weer ging werken, dat het aantrekkelijker was om werkloos te blijven. 

Simpel gezegd: het systeem was veel te ingewikkeld geworden. En de neveneffecten waren groter dan wat met de regelingen werd beoogd. Uiteindelijk waren al die inkomensafhankelijke regelingen inkomenspolitiek verpakt in een aantal goede bedoelingen. Overigens is dat nog steeds niet veranderd. Alleen heten die inkomensafhankelijke regelingen tegenwoordig vaak inkomensafhankelijke toeslagen. En daarvoor was mijn commissie verantwoordelijk.

Dat zat zo. De commissie begreep heel goed dat een algehele verhoging van het minimumloon en van de uitkeringen (met tegelijkertijd wegstrepen van alle inkomensafhankelijke regelingen) politiek niet haalbaar was en ook wel heel veel zou kosten. Daarom stelde de commissie voor om inkomensafhankelijke regelingen voortaan te integreren met de inkomstenbelasting. Wie hypotheek heeft op een huis mag de hypotheekrente aftrekken van het belastbaar inkomen. Waarom zouden arme mensen de huur van hun huis niet mogen aftrekken? Zo zou je dat hele ingewikkelde systeem van inkomensafhankelijke regelingen kunnen versimpelen. En bovendien had iemand overzicht over het geheel: de Belastingdienst. Zo kon je ook die armoedeval voorkomen.

Ach, ach, wat was het een goed plan. Maar Den Haag schrok zich een hoedje. Ieder departement was trots op zijn eigen regeling. Dus na vele jaren trok men de verkeerde conclusie dat de Belastingdienst verantwoordelijk moest worden gemaakt voor de uitvoering van al die eigen regelingen. Er kwam geen aftrekpost voor huren, maar een huurtoeslag uit te voeren door de Belastingdienst. Terwijl de Belastingdienst goed is in belastingen met al die aftrekposten. Dus in het innen van geld en niet in het uitdelen van geld. 

Het zit in de genen van de Belastingdienst dat ze geld van je willen hebben. Dat soort mensen worden logischerwijs gek van de gedachte dat ten onrechte te veel geld wordt uitgedeeld. Met dat soort genen vind je het prettiger om liever te weinig dan te veel uit te geven. 

Mag ik meer dan 20 jaar na dato namens mijn commissie nog eens melden dat wij nooit hebben voorgesteld om al die regelingen door de Belastingdienst te laten uitvoeren? Wij stelden ‘slechts’ voor om al die regelingen op te doeken en onrechtvaardigheden voortaan via de inkomstenbelasting te repareren. Had men ons advies maar opgevolgd, dan had Menno Snel nu kunnen blijven zitten.