Is de overheid het grootste probleem van de energietransitie

januari 28, 2019 by  
Filed under Geen categorie

Niemand was verrast, behalve het kabinet. Uit het Urgenda-arrest van 2015 was duidelijk dat Nederland veel meer moest doen aan het terugdringen van de CO2-uitstoot. Het kabinet besloot de rechter te volgen, maar ging ook in beroep. Het arrest werd in 2017 in hoger beroep bekrachtigd. Het kabinet besloot de rechter te volgen, maar ging toch in cassatie. En nu vertelt het PBL ons dat het kabinet tot nu toe veel te weinig heeft gedaan om de deadline van 2020 te halen. Het kan nog, maar dan zijn majeure besluiten nodig.

Niemand was verrast, behalve het kabinet. Er was geen strategie, er was geen plan. Rutte stamelde: “Ons doel is het doel te halen”. Daarvoor was eerst nieuwe studie nodig. Het kabinet vertelt pas in april wat er verder gaat gebeuren. Je zou onwil kunnen vermoeden. Maar ik vrees dat het veel erger is. Het zou wel eens onkunde kunnen zijn. Waarschijnlijk heeft het kabinet geen idee wat het moet doen. Anders hadden ze na vier jaar nadenken hun plannen toch wel meteen op tafel kunnen leggen? Daarmee zou de overheid wel eens het grootste struikelblok van de energietransitie kunnen worden.

Dat gevoel bekroop me overigens al eerder. Al die Klimaattafels suggereren een grote interesse in ideeën van anderen. Maar ze kunnen ook pijnlijk camoufleren dat de overheid zelf geen idee heeft wat het moet doen. Ik betwijfel ook of de overheid voldoende kennis in huis heeft. Want als de overheid al plannen presenteert, dan zijn het vaak de verkeerde plannen. Waarom moeten we allemaal warmtepompen installeren als 86% van de elektriciteit nog fossiel wordt opgewekt? Welk paard wordt hier achter welke wagen gespannen? 

Het gaat ook om een ander inzicht: niet de overheid moet bedenken hoe burgers en bedrijven hun CO2-uitstoot moeten beperken. Dat kunnen burgers en bedrijven zelf veel beter. Als de overheid maar aangeeft welke richting we opgaan en burgers en bedrijven nadrukkelijk prikkelt om die richting in te slaan. 

Die CO2-heffing is daarvoor een uitstekend instrument. Dan bepalen burgers zelf of ze een  warmtepomp installeren of hun energie afnemen bij Greenchoice, dan bepalen bedrijven zelf wel op welke wijze ze willen innoveren. Dus overheid: zorg ervoor dat wij ons gedrag veranderen, maar bepaal ajb niet wat wij moeten gaan doen. En verhoog vooral de heffingen als wij ons gedrag onvoldoende snel veranderen.

In deze rolverdeling heeft de overheid haar handen nog vol aan het aanpassen van alle regelgeving die de energietransitie in de weg staat. Hoeveel jaren heeft de overheid erover gedaan om in de wet vast te leggen dat een gasaansluiting niet meer verplicht was? Het gaf weinig vertrouwen dat al die andere regelgeving die de energietransitie tegenhoudt, wel snel zal worden aangepast. 

En helaas leidt het Urgenda-arrest nu alleen maar tot paniekvoetbal. Het is uitstekend om kolencentrales te sluiten. Maar het gaat nu wel heel veel geld kosten. Het is beter om de spelregels zo te veranderen dat er met kolen geen droog brood meer is te verdienen. Dan sluiten die dingen vanzelf. 

Nog één slotvraag: heeft de rijksoverheid wel voldoende goede juristen in huis, die nieuwe wetten kunnen maken en oude kunnen aanpassen?

Waarom ik een wasdroger mag

april 22, 2018 by  
Filed under Geen categorie

Achter mijn huis bouwen ze 13 ha zonnepanelen. Dat is even wennen. Maar ik heb het ervoor over. We moeten van die fossiele energie af. Toch roept dat veld wel vragen bij me op. Zeker nu ik druk nadenk over het verduurzamen van mijn eigen huis. 

Zo vraag ik me af: waarom moet ik eigenlijk zonnepanelen op mijn dak leggen, met veel getimmer en veel gedoe, als er achter mijn huis duizenden zonnepanelen liggen te gloeien in de zon? Is dat niet erg inefficiënt? Ik weet het: er zijn mensen die menen dat de overgang naar duurzame energie meteen een overgang van grootschalige naar kleinschalige energie-opwekking zal betekenen. Maar is dat niet een beetje nostalgisch gedacht? Ik zou best een moestuin kunnen gaan bijhouden, grond genoeg op het eigen erf, maar ik ga veel liever naar de markt. Goedkoper en kost me veel minder tijd. Waarom geldt dat niet voor zonnepanelen? 

In feite geldt dat dilemma nu al voor een deel van mijn energie. Sinds een jaar betrek ik mijn elektriciteit bij Greenchoice. Greenchoice werkt CO2-neutraal: hun energie is duurzaam en als dat niet zo is compenseren ze de CO2-uitstoot door een paar extra bomen te planten. Als ik al van het gas af zou zijn, zou mijn huis dus niet energieneutraal zijn, maar wel CO2-neutraal. En daar gaat het toch om? Ergo: als ik van het gas afga, waarom zou ik dan zonnepanelen op mijn dak moeten plaatsen? 

Ja, ik ken het argument: “alle beetjes helpen”. De omslag naar duurzame energie heeft zoveel urgentie dat we nu alles moeten doen wat maar mogelijk is. Maar als ik zie welke ontwikkelingen zich de afgelopen tien jaar, nee: 5 jaar, hebben voorgedaan op het gebied van duurzame energie ben ik helemaal niet zo pessimistisch. Het eerste windmolenpark op zee zonder subsidie is al gegund. Een beetje CO2-belasting erbij, en de omslag is een feit. Bovendien krijg ik nauwelijks een cent terug als ik te veel duurzame energie produceer. Die ‘kleine beetjes’ zijn blijkbaar toch niet zo belangrijk. 

Aan de voorkant van mijn huis staan al vele jaren 12 prachtige windmolens. Het aantal windmolens breidt zich de laatste jaren snel  uit. Van sommige molens kan ik zeggen: daaraan heb ik meebetaald. Inmiddels heb ik meer dan een ton geïnvesteerd in windmolens. Dat roept een volgende vraag op: waarom moet ik mijn woning CO2-neutraal maken, als ik eraan bijdraag dat elders kolencentrales kunnen worden gesloten door de energie die door ‘mijn’ windmolens worden opgewekt. Door mijn windmolens bespaar ik meer CO2 dan mijn centrale verwarming aan CO2 kost. 

Ik heb inmiddels een inductiekookplaat besteld. Dus nog minder gas. Ik zou een boiler kunnen aanschaffen. Nog minder gas. En die houtkachel moet er ook eens komen. Nog minder gas. En wie bezwaar heeft tegen mijn houtkachel houd ik voor dat ‘fijn stof’ het broeikaseffect tegengaat. Op dat moment is mijn CO2-balans sterk negatief. Of positief, hoe je het maar wilt zien. Dus het gaat niet om mijn huis, maar om mijn eigen CO2-balans. 

Eigenlijk is dit alles een heel ingewikkelde redenering om een antwoord te geven op die ene prangende vraag: moet ik mijn wasdroger de deur uitdoen? Ik weet het: een wasdroger kost erg veel stroom. Maar wat is er tegen als dat duurzame stroom is en ik er niet van hou die natte was elke keer aan dat wiebelige rekje te hangen? En als mijn eigen CO2-balans al negatief is? Vergeet niet dat de zon elke dag de aarde 15.000 keer zoveel energie schenkt als we op die dag nodig hebben. Dus als alle energie duurzaam is, mag ik best een wasdroger.

Professoren moeten geen actie voeren #Trouw

april 24, 2017 by  
Filed under artikel

En weer is er een open brief van hoogleraren in Trouw. Weer is Jan Rotmans de aanstichter. De energietransitie gaat veel te langzaam en het nieuwe kabinet moet miljarden investeren, de belasting vergroenen en die vijf kolencentrales snel sluiten.

Ik ben het loeiend eens met al die 12 aanbevelingen van die 90 hoogleraren. En toch irriteren die openbare brieven van hoogleraren me steeds meer. Om de simpele reden dat onderzoek niet aantoont wat je moet doen. Wetenschappers beschrijven in het beste geval de keuzes die voorliggen. Daarmee kleineer ik de rol van wetenschap in de politiek geenszins. Kennis moet beleid onderbouwen. Maar juist om gewichtig te kunnen zijn, zal de wetenschap terughoudend moeten zijn. Met name met het ventileren van privé-opvattingen. Want die 12 aanbevelingen van die 90 hoogleraren zijn gewoon privé-opvattingen van 90 willekeurige burgers. Niet belangrijker dan de privé-opvattingen van 90 benzinepomphouders.

Oké, ze zijn erg betrokken die 90 professoren. Daar hebben ze recht op en dat valt in hen te prijzen. Maar waarom krijgen nu juist altijd die hoogleraren weer een podium in Trouw? Of hebben die benzinepomphouders geen tijd om een stukje te schrijven. Laten we nu eens met elkaar vaststellen dat de mening van een wetenschapper ook maar gewoon een mening is.

Let wel, de kranten mogen wat mij betreft boordevol staan met analyses van wetenschappers. Vertel ons alles over de klimaatverandering, vertel ons alles over de rol van de mens in de klimaatverandering, vertel ons alles over mogelijke oplossingen. Maar laat ons zelf bepalen welke keuzes uiteindelijk moeten worden gemaakt.

Inderdaad, dit soort brieven irriteert me. En niet alleen vanwege de gedachte dat brieven met titels zwaarder moeten wegen. Ook vanwege de zelfingenomenheid van zo’n brief. Wat denken die 90 hoogleraren hier nou mee te bereiken? Laat ik eens even meedenken: wat zouden ze ermee kunnen bereiken?

Ten eerste: de brief krijgt veel likes op social media van mensen die er net zo over denken. Dat mag lekker voelen, maar daarmee heb je dus niets gewonnen.

Ten tweede: het is uitermate naïef om te denken dat die kabinetsformatie door zo’n brief anders gaat verlopen. Jan en Alleman sturen brieven naar de kabinetsinformateur. Een brief zou alleen zin kunnen hebben, als een nieuw inzicht wordt geboden of een nieuwe oplossing. Maar dat is het sluiten van 5 kolencentrales niet.

Ten derde getuigt het van zelfoverschatting om te denken dat zo’n brief andere mensen zal overtuigen. Alsof al die mensen het nog steeds niet goed hebben begrepen. Maar, helaas, Henk en Ingrid zullen hun mening niet plotseling bijstellen als ze de brief in Trouw driemaal hebben gelezen en viermaal hebben overdacht.

Ik vrees dat er iets heel anders gebeurt. Dat veel mensen gaan denken dat alle professoren links zijn, dat alle professoren tijd hebben voor het voeren van actie, dat alle professoren denken het altijd beter te weten. En dat er weer niet naar hen wordt geluisterd. Ik weet het: ik ken geen Henk en Ingrid’s. Ik kom uit hetzelfde gesloten intellectuele milieu. Maar als ik me probeer te verplaatsen in al die andere mensen, kan ik me een zekere irritatie heel goed voorstellen.

Dus wat bereik je met zo’n brief? Je bevestigt de linkse elite in hun mening, de politici hebben wel wat anders aan hun hoofd en de massa raakt geïrriteerd. Misschien kunnen de professoren zich beter op hun onderzoek richten. Om nog scherper te krijgen op welke vragen de politiek een antwoord moet geven.

 

[gepubliceerd in Trouw, 27 april 2017]

Energietransitie: minder dromen, meer doorpakken

juni 16, 2016 by  
Filed under artikel

Bij de presentatie van de Beleidsagenda Energietransitie van de provincie Noord-Holland hou ik een verhaal met als centrale stelling: maak mekaar niet wijs dat iedereen de klimaatverandering wil bestrijden en dat iedereen zo snel mogelijk wil overstappen op duurzame, hernieuwbare energie. Zie voor mijn verhaal hier.