Baudet is geen grutto

maart 26, 2019 by  
Filed under Geen categorie

Een vriendin wilde weten wat ik van de verkiezingen vond. Zeg maar: van Baudet. Ik vroeg haar vanuit welk perspectief ze commentaar wilde. En ik voelde me meteen weer die wetenschapper die altijd hinkt tussen twee analyses: de wetenschappelijke en de politieke. Wilde ze weten wat de wetenschapper vond van verkiezingsuitslag of wilde ze de emotie van de politiek betrokken burger horen die zijn hele leven links heeft gestemd? Vooral wetenschappers die de politiek en het openbaar bestuur bestuderen, hebben last van die spagaat.

Als wetenschapper zou ik naar de context verwijzen (Trump, Brexit, gele hesjes), ik zou verwijzen naar de kloof tussen hoger- en lageropgeleiden, van wie de laatsten steeds meer het gevoel hebben niet te worden gehoord. Ik zou vaststellen dat de hoogopgeleiden in Amsterdam en Utrecht Baudet minder kansen hebben gegeven dan de laagopgeleiden in Rotterdam. Ik zou Baudet vergelijken met Wilders (minder salonfähig), met Fortuyn (zelfde vastgoedjongens en allebei pronkend met een wetenschappelijke carrière die nauwelijks de moeite waard was). 

Maar er is niet alleen een wetenschappelijk perspectief. Die overwinning van Baudet raakt me gewoon als mens. Forum voor Democratie was vorige week de grootste partij van het land. Een partij die niet alleen extreem-rechtse standpunten verkondigt, maar er ook geen enkele moeite mee heeft om heel veel feiten heel erg te verdraaien. En vooral dat laatste raakt de democratie in haar kern. Het gaat blijkbaar niet meer om het publieke debat, maar om de macht. En democratie is bij Baudet niet meer een symbool van verbondenheid maar een middel om bevolkingsgroepen tegen elkaar op te zetten. En het afzetten tegen de elite wordt hier vooral gebruikt als instrument om zelf tot de nieuwe elite te worden geroepen. Dat vraagt om een reactie, vanzelfsprekend om een waardige reactie, ter bescherming van de democratie en ter bescherming van al diegenen die zich plotseling hebben te rechtvaardigen dat ze hier wonen als ieder ander.

In het wetenschappelijke perspectief gaat het om begrijpen, om Verstehen. In het persoonlijke perspectief gaat het om oordelen, om het bepalen van een standpunt. Er is nog een derde perspectief: het strategische, het perspectief van de politicus die met het fenomeen Baudet wordt geconfronteerd. Zo zal de VVD het kabinet voor 2021 moeten laten vallen om het gat op rechts niet nog groter te laten worden. Alleen al om puur strategische redenen zal de VVD een ruk naar rechts moeten maken, en de migranten zullen daarvan ongetwijfeld de dupe zijn. Maar uiteindelijk zullen alle partijen zich afvragen waarom zij in meer of mindere mate stemmen verliezen aan Baudet. Wat doet hij wel wat zij niet doen? En daarom zullen ze uiteindelijk allemaal in zijn richting opschuiven. Ook als hun persoonlijke standpunt zich daar eigenlijk tegen verzet.

Het eerste analytische perspectief heb je altijd nodig, het tweede normatieve perspectief behoor je te hebben, en je ontkomt in de politiek ook niet aan het derde strategische perspectief. Het is ook heel onschuldig om drie perspectieven naast elkaar te hanteren voor kleine onderwerpen. Denk aan het verdwijnen van de grutto uit het Friese land. Maar Baudet is geen grutto. Met Baudet heeft de Nederlandse politiek zijn onschuld verloren. En moeten het eerste en derde perspectief ons er niet van weerhouden om altijd een helder normatief standpunt te blijven innemen.