Minister, #Schiphol vraagt om een redenering

februari 18, 2019 by  
Filed under artikel

Cora van Nieuwenhuizen heeft haar besluit al genomen. Schiphol moet alle ruimte krijgen om door te groeien en Lelystad gaat open. Soms is het moeilijk om je in de gedachtengang van een ander te verplaatsen. Ik geef toe: ik heb nog nooit VVD gestemd. Toch vraag ik me af of deze minister een gedachtengang heeft. Zou er één diepere gedachte liggen onder deze verkiezingspraat?

Lelystad was ooit bedoeld als overloop van Schiphol. Vakantiegangers zouden voortaan van Lelystad vliegen, opdat Schiphol binnen de gestelde grenzen wat meer ruimte zou krijgen voor de interessante zakenreizigers. Inmiddels heeft de EU een stokje gestoken voor die overloop-gedachte. Als Lelystad opengaat moeten daar ook andere vliegmaatschappijen  kansen krijgen. Dus met Lelystad erbij zal het vliegverkeer boven Nederland alleen maar toenemen. Het lijkt me inderdaad een heel logische gedachte om Schiphol dan ook maar van het slot te halen. 

Mag ik de minister helpen met nadenken? Laat ik fundamenteel beginnen. Waartoe dient een minister, een kabinet, een overheid? Niet alleen om het bedrijfsleven te dienen. Schiphol, KLM, Air-France, etc. Daarvoor is de wereld te complex. Een overheid moet tegengestelde belangen afwegen. En die heb je rondom vliegvelden in overvloed. Schiphol veroorzaakt veel overlast voor omwonenden. Alle partijen zijn het erover eens dat sinds 2008 de geluidsoverlast is toegenomen. Niet alleen in ervaren hinder maar ook uitgedrukt in decibellen. Maar Schiphol is ook van groot belang voor de Nederlandse economie. De economische voordelen van Schiphol hangen sterk samen met de hub-functie van Schiphol. Niet vanwege al die transfers, maar wel vanwege het grote aantal bestemmingen dat vanaf Schiphol rechtstreeks te bereiken is. Dat maakt Schiphol aantrekkelijk, dat trekt bedrijven aan. 

Dus: hoe gaan we overlast tegen (ja, minister, ook dat is uw verantwoordelijkheid) en hoe behouden we de hub-functie? Let wel: die hub hadden we ook al bij 450.000 vliegbewegingen, ook al bij 400.000 vliegbewegingen en ook al bij 350.000 vliegbewegingen. Dus daarvoor hoeft Schiphol echt niet te groeien. Ik durf nog wel een stap verder te gaan. Door het aantal vliegbewegingen van Schiphol te limiteren bij 500.000 wordt Schiphol gedwongen om keuzes te maken. Voor zakenreizigers en tegen Chinese toeristen die de Amsterdamse binnenstad verstoppen. Voor een nog beter vliegveld en tegen toeristen die vaak geen idee hebben waar ze zijn. 

En mevrouw de minister, er is nog een groter belang: het klimaat. Vliegtuigen veroorzaken een enorme CO2-uitstoot, zonder dat er sprake is van enige belasting. Vandaar die belachelijke tarieven in de luchtvaart. En natuurlijk moet die CO2-uitstoot vooral worden tegengegaan door de uitstoot te belasten. Dat zal ook gaan gebeuren. Daardoor zal de luchtvaart ongetwijfeld pas op de plaats maken. Maar we kunnen in ieder geval nu een eerste stap zetten door de groei van Schiphol een halt toe te roepen. 

Zijn dat misschien enkele gedachten, minister, die u kan gebruiken? Wellicht komt u zo tot een gedachtengang vóórdat u uw standpunten publiek maakt. 

Wat vliegen en aardbevingen gemeen hebben

december 3, 2018 by  
Filed under artikel

Hans Alders is weg als Nationaal Coördinator voor Groningen (aardbevingen). Komende maanden gaat hij weg als voorzitter van de Omgevingsraad Schiphol (geluidshinder). Het is niet verwonderlijk dat hij beide functies vervulde.

Hoezo? Wat heeft dat drukke Schiphol met al zijn bedrijvigheid te maken met het verlaten Oost-Groningen waar de stilte slechts wordt onderbroken door het beven van de aarde. Het volgende.

  • In beide gebieden woedt een heftig maatschappelijk debat. En die twee debatten tonen opvallende gelijkenis. 
  • Velen varen wel bij Schiphol en het Groningse gas, een kleinere groep ondervindt grote nadelen.
  • Het gaat om emoties en om hele complexe berekeningen. Berekeningen van het geluid en berekeningen van de kans op aardschokken. Emoties moeten steeds weer opnieuw worden bewezen met nieuwe berekeningen. Maar de uitkomsten van al dat onderzoek zijn nooit eenduidig. Vanwege de achterliggende aannames en vanwege de complexiteit van het probleem. Zo roept elk onderzoek weer nieuwe vragen op. 
  • Zo niet voor de overheid. Die klampt zich vaak vast aan de uitkomsten van één onderzoek. De overheid heeft graag houvast en denkt dat het ingenomen standpunt met onderzoek valt te bewijzen. Maar onderzoek toont nooit aan wat je moet doen. Ik heb dan ook liever een overheid die eerlijke politieke keuzes maakt, dan een overheid die zich verschuilt achter een onderzoek dat morgen alweer is achterhaald.
  • Nee, de overheid papt en houdt vooral nat. Er worden vooral geen beslissingen genomen. Maar de uitkomst van die non-decisies kan wel in een bepaalde richting wijzen. Zo hebben veel omwonenden van Schiphol de indruk dat het dralen van het kabinet al jaren ten goede komt aan de luchtvaart en aan KLM, terwijl het in Groningen de NAM (zeg maar Shell en Esso) goed uitkwam dat de overheid jaren de andere kant uitkeek.
  • Dat gebrek aan transparantie en het gevoel dat vooral de grote bedrijven steun van de overheid krijgen, versterkt het wantrouwen van de burger. Ze hebben het gevoel steeds te worden ‘verschiphold’ of te worden ‘vernamd’. En dat maakt het besluitvormingsproces nog ingewikkelder. En de arme Hans Alders moet dan altijd proberen uit te leggen dat we er samen wel uit kunnen komen. 
  • Ook in een ander opzicht vergroot het wantrouwen tegen de overheid het probleem. Geluid en risico’s ervaar je anders als je het gevoel hebt dat jouw stem er toch niet toe doet. En als je inderdaad niet wordt gehoord. Op dat moment gaat het niet meer om geluidsbelasting maar om geluidshinder. Geluidsbelasting meet je in decibellen, geluidshinder uit zich in slapeloze nachten en in de woede dat niemand er iets aan doet. En als je meteen wordt gehoord als er een scheur in je huis verschijnt, kan je er misschien nog mee leven, terwijl je doodsbang wordt als scheuren na jaren nog niet zijn verholpen. Grondversnellingen meet je op de schaal van Richter, bevingshinder op de schaal van politiek wantrouwen.