Zo moeilijk is klimaatbeleid niet

april 16, 2019 by  
Filed under Geen categorie

Jan Paternotte en Rutger Schoris doen een uitstekend voorstel in NRC-Handelsblad: een vliegtaks voor korte vluchten vanaf Schiphol. Ze richten zich rechtstreeks tot de bazen van KLM, Schiphol en NS. Deze drie heren schreven vorig jaar al dat meer mensen op kortere afstanden de trein zouden moeten nemen in plaats van het vliegtuig. Nu was dat wel een heel bijzondere gelegenheidscoalitie. KLM en Schiphol waren vooral op zoek naar ruimte voor langere vluchten en de NS zocht meer klanten voor de trein. En toevallig waren ze het op dat moment samen eens. Vooral om de overheid ertoe aan te zetten meer geld op tafel te leggen voor investeringen op het spoor. Aan dat soort doorzichtige en onwaarachtige acties zou je eigenlijk geen aandacht moeten schenken. Paternotte en Schoris doen dat wel. En daarom verdwijnt hun betoog een beetje in het niets.

Terwijl het onderwerp zo simpel is. Ik doe een poging. Terwille van het klimaat moeten we minder CO2 uitstoten. Reizen per vliegtuig levert 10 keer zoveel CO2-uitstoot op als reizen per trein. Dus zou het goed zijn als mensen vaker de trein zouden nemen. Dat kan allemaal zo zijn, maar mensen beslissen zelf hoe ze reizen. En de meeste mensen laten zich leiden door drie factoren: tijd, geld en kwaliteit. Wat is het snelste, wat is het goedkoopste en wat is het aangenaamste. En die drie factoren zorgen ervoor dat heel veel mensen de trein prefereren als ze naar Brussel gaan en het vliegtuig als ze naar Londen, Parijs of Berlijn willen. Dat kunnen we vervelend vinden voor het klimaat, maar het is niet anders.

Tenzij we iets veranderen aan ‘tijd, geld en kwaliteit’. De reistijden per trein veranderen bij hoge investeringen en dan ook nog pas op langere termijn, omdat het aanleggen van nieuwe infrastructuur heel veel tijd kost. Op korte termijn levert dat geen ander reisgedrag op. Het reizen per trein wordt aangenamer als we minder hoeven over te stappen of gemakkelijker tickets kunnen kopen. Daarop valt niet meer zoveel te winnen, afgezien van de vervelende overstap in Brussel voor de reizigers voor Londen. Dan resteert de prijs. En Paternotte en Schoris hebben helemaal gelijk dat we het reizen per vliegtuig duurder moeten maken door het invoeren van een vliegtaks. Wat mij betreft overigens niet alleen voor de kortere vluchten, omdat de maatschappelijke kosten van het vliegen sowieso onvoldoende worden doorberekend in de prijzen van de tickets. 

Daarmee staat die substitutie van vliegen door treinen op de kortere afstanden model voor het hele klimaatbeleid. Het heeft weinig zin als een paar directeuren roepen dat het eigenlijk beter zou moeten. Het heeft ook weinig zin als we weer meer geld van de overheid gaan vragen voor ongetwijfeld goede investeringen. Het heeft vooral zin als we het gedrag van burgers veranderen. En niet met een beroep op verantwoordelijkheid voor de wereld van onze kinderen. Maar door de mix geld-tijd-kwaliteit zo te veranderen, dat burgers wel gedwongen worden om een andere keuze te maken. En ja, de overheid zal die mix moeten veranderen. 

Zo is de overheid er niet voor om mij te verplichten 3,5 zonnepaneel op mijn dak te leggen, om met mijn buren samen een warmtepomp aan te schaffen of om mijn zolder te isoleren. Als fossiele energie duur genoeg wordt, zal ik heus op tijd mijn knopen tellen. En dan beslis ik zelf wel hoe ik van het gas afkom. 

Zo simpel is een goed klimaatbeleid. Het zou goed zijn als politici en die vele ambtenaren niet bedenken wat ik moet gaan doen, maar mijn mix van geld-tijd-kwaliteit zo gaan veranderen dat ik zelf dingen ga doen die klimaatverandering tegengaan. 

Minister, #Schiphol vraagt om een redenering

februari 18, 2019 by  
Filed under artikel

Cora van Nieuwenhuizen heeft haar besluit al genomen. Schiphol moet alle ruimte krijgen om door te groeien en Lelystad gaat open. Soms is het moeilijk om je in de gedachtengang van een ander te verplaatsen. Ik geef toe: ik heb nog nooit VVD gestemd. Toch vraag ik me af of deze minister een gedachtengang heeft. Zou er één diepere gedachte liggen onder deze verkiezingspraat?

Lelystad was ooit bedoeld als overloop van Schiphol. Vakantiegangers zouden voortaan van Lelystad vliegen, opdat Schiphol binnen de gestelde grenzen wat meer ruimte zou krijgen voor de interessante zakenreizigers. Inmiddels heeft de EU een stokje gestoken voor die overloop-gedachte. Als Lelystad opengaat moeten daar ook andere vliegmaatschappijen  kansen krijgen. Dus met Lelystad erbij zal het vliegverkeer boven Nederland alleen maar toenemen. Het lijkt me inderdaad een heel logische gedachte om Schiphol dan ook maar van het slot te halen. 

Mag ik de minister helpen met nadenken? Laat ik fundamenteel beginnen. Waartoe dient een minister, een kabinet, een overheid? Niet alleen om het bedrijfsleven te dienen. Schiphol, KLM, Air-France, etc. Daarvoor is de wereld te complex. Een overheid moet tegengestelde belangen afwegen. En die heb je rondom vliegvelden in overvloed. Schiphol veroorzaakt veel overlast voor omwonenden. Alle partijen zijn het erover eens dat sinds 2008 de geluidsoverlast is toegenomen. Niet alleen in ervaren hinder maar ook uitgedrukt in decibellen. Maar Schiphol is ook van groot belang voor de Nederlandse economie. De economische voordelen van Schiphol hangen sterk samen met de hub-functie van Schiphol. Niet vanwege al die transfers, maar wel vanwege het grote aantal bestemmingen dat vanaf Schiphol rechtstreeks te bereiken is. Dat maakt Schiphol aantrekkelijk, dat trekt bedrijven aan. 

Dus: hoe gaan we overlast tegen (ja, minister, ook dat is uw verantwoordelijkheid) en hoe behouden we de hub-functie? Let wel: die hub hadden we ook al bij 450.000 vliegbewegingen, ook al bij 400.000 vliegbewegingen en ook al bij 350.000 vliegbewegingen. Dus daarvoor hoeft Schiphol echt niet te groeien. Ik durf nog wel een stap verder te gaan. Door het aantal vliegbewegingen van Schiphol te limiteren bij 500.000 wordt Schiphol gedwongen om keuzes te maken. Voor zakenreizigers en tegen Chinese toeristen die de Amsterdamse binnenstad verstoppen. Voor een nog beter vliegveld en tegen toeristen die vaak geen idee hebben waar ze zijn. 

En mevrouw de minister, er is nog een groter belang: het klimaat. Vliegtuigen veroorzaken een enorme CO2-uitstoot, zonder dat er sprake is van enige belasting. Vandaar die belachelijke tarieven in de luchtvaart. En natuurlijk moet die CO2-uitstoot vooral worden tegengegaan door de uitstoot te belasten. Dat zal ook gaan gebeuren. Daardoor zal de luchtvaart ongetwijfeld pas op de plaats maken. Maar we kunnen in ieder geval nu een eerste stap zetten door de groei van Schiphol een halt toe te roepen. 

Zijn dat misschien enkele gedachten, minister, die u kan gebruiken? Wellicht komt u zo tot een gedachtengang vóórdat u uw standpunten publiek maakt.