De economie en het imago van Rotterdam

oktober 28, 2014 by  
Filed under artikel

Rotterdam heeft een prachtige Markthal. Terecht heeft deze prachtige architectuur van MVRD (ook al uit Rotterdam) veel aandacht gekregen in de media. Terecht gaan veel mensen even kijken. En terecht wordt de vraag gesteld: zal die nieuwe Markthal de stad Rotterdam uit het slop trekken? Met Rotterdam gaat het immers niet goed. De nationale economie steunt en kreunt, maar de verschillen tussen de steden zijn wel erg groot. Amsterdam doet het goed, Utrecht doet het goed, Den Haag doet het veel minder en Rotterdam is ronduit zwak. Het is dus goed dat de gemeente alles uit de kast haalt om de zwakke Rotterdamse economie impulsen te geven. Is de Markthal zo’n impuls?

Laten we eerst eens kijken wat de werkelijke problemen van Rotterdam zijn. Ik probeer dat eerlijk te doen, zonder een teveel aan chauvinisme. Het kernprobleem van Rotterdam is de lokale arbeidsmarkt. Te veel mensen zijn te laag opgeleid en de hoogopgeleiden hechten zich te weinig aan de stad. Veel studenten van de Erasmus blijven na hun afstuderen niet in de stad wonen. En dat is erg, want veel bedrijven willen zich vooral daar vestigen waar veel hoogopgeleiden zijn.

Veel studenten hebben een goed weerwoord: waarom zouden wij in de stad blijven wonen, als we hier geen werk kunnen vinden!? De kip en het ei. Om nieuwe werkgelegenheid aan te trekken moeten hoger opgeleiden in de stad blijven wonen. Maar hoger opgeleiden kunnen hier maar mondjesmaat werk vinden. Rotterdam verkeert dus in een patstelling.

De stad zou dus twee dingen moeten doen: hoger opgeleiden verleiden om te blijven (of te komen) en bedrijven aantrekken die hoger opgeleiden een baan kunnen bieden. Ik vrees dat die bedrijven voorlopig niet komen. Dat zien we aan de leegstand. Blijft over: hoger opgeleiden verleiden. Misschien verleidt de Markthal hen om in Rotterdam te komen wonen. Misschien verleiden de kluswoningen afgestudeerden om in Rotterdam te blijven. Ja zeker, de Van Nellefabriek verleidt hoogopgeleiden om in de stad te komen wonen. Maar het gaat te langzaam. Het gaat al jaren veel te langzaam. Ik ben dol op Rotterdam, ik zou het wel weten, hoewel ook ik niet in Rotterdam woon. Maar velen weten het niet. Die vinden Rotterdam een koude stad, een harde stad, een stad met veel problemen. En ook het gemeentebestuur draagt daaraan bij. Ik weet niet of doelgroep meteen enthousiast wordt van een stad waarvan de vorige burgemeester altijd zei ‘dat wij alle slechte rijtjes aanvoeren’: armoede, werkloosheid, probleemgezinnen, criminaliteit. En hoe aantrekkelijk is een stad met een grote aanhang voor PPV en Leefbaar voor mensen die zich vooral bij D66 lijken thuis te voelen?

 

[geschreven voor Studievereniging Cedo Nulli]

Al bouwend poetst Rotterdam zijn monumenten weg

oktober 26, 2013 by  
Filed under De Stad

Rotterdam blijft fascineren. Die stad is nooit af. Ik heb er lang gewoond en kom er nog graag. En telkens wordt mijn blik weer getrokken door al die bouwputten. Door de energie en de durf waarmee in deze stad nieuwe plannen worden gesmeed. Hoe mooi is het dat daarbij ruim baan wordt gemaakt voor de grote architecten uit de eigen stad. Van de Broek en Bakema ontwierpen hier na de oorlog hun roemruchte Lijnbaan, Maaskant en Van Tijen het Groothandelsgebouw, en al die andere hoopgevende modernistische gebouwen. Wim Quist tekende de nieuwe schouwburg, het Maritiem Museum, het Nedlloyd-gebouw aan de Maas en het Robeco-gebouw aan de Blaak. Hoogstad bouwde het hoofdkantoor van Unilever en een woontoren aan het Weena. Adriaan Geuze ontwierp het Schouwburgplein (sorry, niet erg geslaagd) en de nieuwe markt. Eric van Egeraat bouwde aan InHolland. Rem Koolhaas bouwt nu De Rotterdam op de Wilhelminapier, het nieuwe stadskantoor en straks misschien Forum. En MVRDV metselt al een tijdje aan de nieuwe Markthal bij station Blaak.

Die geest van vernieuwing hoort bij de stad. Sinds de oorlog wordt er geheid in de stad. En sinds de oorlog staan Rotterdammers bij hun bouwputten te kijken. Waar in Amsterdam op bouwwerken wordt gescholden, is een bouwput in Rotterdam het symbool van hoop. Hoop op afronding van de stad. Tegelijkertijd weten we dat die hoop ijdel is. Omdat de stad nooit af zal zijn. Niet in het minst omdat de bouwwoede ook sans rancune ten koste gaat van gebouwen die in het recente verleden het resultaat van diezelfde bouwwoede waren.

Zo was de komst van de Hogesnelheidslijn reden om het oude station te vervangen. Vóór het station moest bovendien de smalle verkeerstunnel worden verbreed. En onder de grond vindt Randstadrail zijn aansluiting op het metronet. Rotterdam Centraal stond dus jaren symbool voor Rotterdam: bouwput, bouwput en nog eens bouwput. Hier wordt een stad gebouwd.

Maar hier wordt ook een stad afgebroken. We zouden namelijk bijna vergeten dat het oude Rotterdam Centraal een prachtig monument was van architect Sybold van Ravesteyn. Het station was een voorbeeld van de wederopbouw. De lichtheid van de grote stationshal, de lichtheid – in ander opzicht – van de perronoverkapping, het had allemaal een grote schoonheid. Natuurlijk, er was inmiddels veel mis aan dat station. Het was te klein, en het is zeker te klein als de HSL ooit een succes gaat worden. Het kon de nieuwe vervoerstromen niet meer aan. Ook het metrostation was te klein en te benauwd. Er was dus alle reden om iets nieuws te bouwen. Iets nieuws dat indrukwekkend is, dat prachtig is, dat meteen het mooiste station van Nederland is. Ja dit keer van een architectenbureau dat niet uit Rotterdam komt: Benthem Crouwel.

Het blijft een pleister op de wonde. De sloop van het prachtige station van Van Ravesteyn doet me nog steeds pijn. Die sloop heeft ook iets Rotterdams in een minder positieve zin: aan het bouwen gaat vaak ondoordacht slopen vooraf. Bouwen staat in Rotterdam vaak gelijk aan ‘helemaal opnieuw beginnen’. En helaas staat Rotterdam hier model voor veel andere steden in Nederland. We hebben weinig geduld met onze steden. De tijd dat we eeuwenlang bouwden aan onze grachtengordels ligt ver lang achter ons. Ook de tijd van het Plan Berlage is echt voorbij. Tegenwoordig straalt stedebouw vooral veel ongeduld uit. We hebben nauwelijks een plan en zijn soepel in onze argumenten.

En ook die manier van werken leidt tot veel schoonheid. Organische groei leidt nu eenmaal vaak tot interessante plekken, ook als er nauwelijks een plan onder ligt. Maar een echte stad wordt wel gekenmerkt door een combinatie van oud én nieuw, door een verzameling van bouwstijlen. Dus het is niet de zucht naar iets nieuws dat me tegenstaat, maar de behoefte om het oude te vernietigen. Denk ook aan de Zwarte Madonna in Den Haag, een bijzonder project van Carel Weeber, dat na vijftien jaar al weer plaats moest maken voor een ander project. Oké, de Zwarte Madonna paste niet in de rijkdom die Den Haag op die plek wilde uitstralen. Maar het was wel een onderdeel van de identiteit van de stad.

Bovendien horen we oog te hebben voor de monumenten die vroegere bestuurders hebben nagelaten. Het station van Van Ravesteyn was een monument. Ik geef toe, het oogde de laatste decennia steeds kleiner, met al dat bouwgeweld in de directe omgeving. Maar toch was het nog steeds van grote schoonheid. Ook het Groot Handelsgebouw van Hugh Maaskant en Wim van Tijen dat ernaast staat, is zijn grootsheid verloren na de komst van Nationale Nederlanden en al die andere prachtige pieken aan het Weena. En wordt nu nog pijnlijker weggedrukt door het nieuwe station. Maar ondanks alles: het hoort daar te staan. Voor de identiteit van de stad én omdat het zo typisch een monument is van de vorige generatie.

En nog iets: het is bijna niemand opgevallen maar in het bouwgeweld in Rotterdam is ook een hele vroege ‘Koolhaas’ ten onder gegaan; een leuke overkapping van het busstation, mooi aansluitend bij de vorm van het station. Ik worstel bij aankomst in Rotterdam dan ook altijd met die ene vraag: waarom wordt in Amsterdam terecht alles gedaan om het station van Pierre Cuypers bij de stationsuitbreiding te laten staan, terwijl in Rotterdam anderhalf monument achteloos is weggepoetst?