Waarom @ZefHemel de stad overschat

oktober 3, 2016 by  
Filed under artikel, De Stad

Het was een vurig pleidooi van Zef Hemel. Zo kennen we hem. Het gaat in de wereld steeds meer om steden. Vooral om grote steden. Tien miljoen inwoners is in Azië eigenlijk niets meer. Hij schreef er een mooi boek over. En de NRC gaf hem een podium om zijn pleidooi te herhalen. Nederland zou alleen kunnen meekomen als we de steden zouden laten groeien. Zef bedoelde: als we Amsterdam voortaan alle ruimte zouden geven. Door Amsterdam te laten groeien, zou Nederland misschien nog kunnen meekomen.

Wat een simpele gedachte. Maar laat ik niet kleinzerig zijn. Zef heeft een punt. Maar zijn analyse is veel te simpel.

Het is al eeuwen waar: bedrijven floreren in steden beter dan er buiten. Tenzij de nadelen van de steden groter worden dan de voordelen. Dat was het geval in de tweede helft van de afgelopen eeuw. Het was beter om buiten te wonen, dan in de vervuilde (Rotterdam) en verpauperde (Amsterdam) steden van de jaren 60 en 70. Wat ook waar is: over de langere termijn is er nog steeds sprake van urbanisatie: mensen trekken naar steden. En daarom woont nu de meerderheid van de wereldbevolking in steden. En wat ook waar is: de kenniseconomie, die de huidige welvaart schraagt, gedijt vooral in steden. Daarin geef ik Zef helemaal gelijk.

Ik deel ook zijn opvatting dat Amsterdam moet groeien. Amsterdam groeit overigens ook al heel snel zonder dat Zef en ik dat adviseren. De komende tien jaar bouwt Amsterdam er terecht 50.000 woningen bij. En daarna ongetwijfeld nog veel meer. Maar de gedachte van 2 miljoen inwoners is voorlopig een droom van Zef. Zef en ik zullen dat niet meer meemaken. Laten we niet vergeten dat Amsterdam in de jaren 60 meer inwoners telde dan het succesvolle Amsterdam van dit moment. Meer dan 900.000 inwoners. In de Pijp. in de Staatsliedenbuurt, in Watergraafsmeer. De arbeidersgezinnen van toen hadden minder vierkante meters nodig dan de yuppen van nu.

Maar die vergelijking met die Aziatische steden slaat nergens op. De NRC was zo vriendelijk, of juist zo onvriendelijk, om allemaal onmogelijke flats af te beelden bij het verhaal van Zef. Alsof dat ons voorland zou zijn. Nou, dat zal ons voorland niet zijn. En veel belangrijker: het hoeft ons voorland niet te zijn.

Want laten we eens kijken naar het gemiddelde inkomen van die inwoners van Shanghai. Het ligt de helft lager dan het inkomen van de gemiddelde Amsterdammer. En dan is Shanghai nog spekkoper in China. In al die andere grote steden in China verdient men aanmerkelijk minder. Ook interessant: in Shanghai daalt het gemiddelde inkomen, terwijl het in Amsterdam stijgt. Ja, Shanghai heeft meer dan 20 miljoen inwoners. Amsterdam zit nog steeds ruim onder de miljoen. Waarom wil Zef eigenlijk zo graag groeien?

Het antwoord is simpel: de analyse van Zef is te simpel. Nederland behoort tot de rijkste landen ter wereld. Top 10. Nederland behoort tot de innovatiefste en meest concurrerende landen ter wereld. Top 5. Wat die cijfers ook waard mogen zijn. Maar de grootste stad van Nederland telt nog geen 1 miljoen inwoners. Waarom moeten we dan dat arme China gaan kopiëren?

Het is veel interessanter om te onderzoeken waarom we ondanks het ‘gebrek’ aan grote steden zo welvarend zijn. Laat ik drie argumenten noemen.

Ten eerste hebben we een zeer goed georganiseerd land. Democratie, nagenoeg geen corruptie, uitstekend georganiseerde arbeidsmarkt (ik maak hier een internationale vergelijking en doe niet mee aan het bekende en onnozele gemopper over Nederland) en een heel hoog opgeleide bevolking.

Ten tweede zijn we sterk in ondernemerschap. En vooral in handel. En in innovatie. En handel en ondernemerschap floreren niet alleen in steden. En vooral minder dan de kenniseconomie die het volgens theorie vooral van steden moeten hebben.

Ten derde zou die variëteit in steden wel eens de kracht van Nederland kunnen zijn. Rotterdam floreerde ooit als eerste haven van de wereld. Nu trekt Amsterdam weer even de kar. Zoals vroeger Dordrecht, Middelburg en Hoorn de motor waren van de Nederlandse economie.

Het heeft dus weinig zin om achter de mode van de grote steden aan te lopen. Het is beter om van de kracht van de Nederlandse economie uit te gaan. En in dat verband is het niet onverstandig om er in Amsterdam een paar woningen bij te bouwen.