Ik stem ‘niet tegen’ bij referendum Oekraïne @stemvoor

februari 9, 2016 by  
Filed under artikel

Ik wil dat referendum niet. Ze willen me dwingen om ‘voor’ of ‘tegen’ te zijn. Maar dat ben ik niet. Als ik alles afweeg ben ik ‘niet tegen’.

Ik heb altijd principiële bewaren tegen een referendum gehad. Het instrument strookt gewoon niet met de representatieve democratie. Je kan niet tegelijkertijd plechtig beloven dat je het landsbestuur in handen legt van een aantal mensen in wie je je vertrouwen hebt uitgesproken, om zo af en toe weer bij meerderheid iets anders te besluiten.

Slechts pragmatische argumenten stemden me soms vrolijk over een referendum. Zo worden veel gezagsdragers grappig onzeker van een referendum. Aardig om te zien hoe die schijnzekerheden van alledag alleen al door de gedachte van een referendum kunnen verdampen. Bovendien heeft een referendum het voordeel dat er maatschappelijke debat ontstaat en dat je zelf ook wordt gedwongen een weloverwogen standpunt in te nemen.

Maar bij dat laatste zit nu juist ook mijn grote ergernis. Hoe kan je weloverwogen besluiten als je alleen maar ‘voor’ of ‘tegen’ mag zijn? Het is al zo vaak gezegd: politieke vragen laten zich zelden met een ‘ja’ of een ‘nee’ beantwoorden. Niet de wereld is complexer dan de vraag suggereert, maar ook de vraag is zelden eenduidig.

Zie nu het referendum over het verdrag met de Oekraïne. Het is, zoals we allemaal weten, een schijnvraag. Het ‘nee-kamp’ geeft volmondig toe het verdrag nooit te hebben gelezen. Het gaat ze om de discussie over Europa. Ze grijpen een lullig verdrag aan om de wezensvraag over Europa te stellen. Een ‘nee’ betekent een ‘nee’ tegen Europa. Dus om die reden zou ik al ‘ja’ moeten stemmen.

Maar ook zonder dit populistische geneuzel van GeenPeil, vind ik het moeilijk om mijn weloverwogen standpunt te bepalen. Gaat het hier om een economische of om een politieke vraag? Meer handel leidt tot meer welvaart, maar het hangt er nogal vanaf waar die extra welvaart terecht komt. Wordt hier de Oekraïense economie of vooral de Europese economie geholpen? In het eerste geval zou ik ‘voor’ zijn, in het tweede geval had het verdrag om mij niet gehoeven.

Politiek gezien ligt het nog ingewikkelder. Is het verdrag een poging om de democratie in de Oekraïne te versterken? Willen we het democratische kamp een steuntje in de rug geven? Dan zou ik voor zijn. Is het verdrag een eerste stap in de richting van aansluiting bij de EU – quod non – dan zou ik ook voor zijn. Of moeten we het verdrag vooral geopolitiek duiden? Is het een volgende poging om de oude satellietstaten van Rusland definitief van het Russische juk te bevrijden? Dan twijfel ik of we dat verdrag wel moeten hebben. Vergroot het verdrag het zelfbeschikkingsrecht van het Oekraïense volk? Of wakkert het alleen maar de oude machtswellust van Moskou aan? Ja, dit is typisch een geopolitiek en geen moreel argument.

En dan is de Oekraïne ook nog eens intern verdeeld over het verdrag. Het Westen van de Oekraïne is nu Europees georiënteerd en is voor, het Oosten richt zich meer op Moskou en is tegen. In het Westen wonen veel Polen, in het Oosten veel Russen. Moeten we dit schisma wel willen uitvergroten door een handelsverdrag, dat ook in de Oekraïne als een eerste stap in de richting van de EU wordt gezien?

Al met al: ik ben niet tegen het verdrag. Waar kan ik dat aankruisen?