Professoren moeten geen actie voeren #Trouw

april 24, 2017 by  
Filed under artikel

En weer is er een open brief van hoogleraren in Trouw. Weer is Jan Rotmans de aanstichter. De energietransitie gaat veel te langzaam en het nieuwe kabinet moet miljarden investeren, de belasting vergroenen en die vijf kolencentrales snel sluiten.

Ik ben het loeiend eens met al die 12 aanbevelingen van die 90 hoogleraren. En toch irriteren die openbare brieven van hoogleraren me steeds meer. Om de simpele reden dat onderzoek niet aantoont wat je moet doen. Wetenschappers beschrijven in het beste geval de keuzes die voorliggen. Daarmee kleineer ik de rol van wetenschap in de politiek geenszins. Kennis moet beleid onderbouwen. Maar juist om gewichtig te kunnen zijn, zal de wetenschap terughoudend moeten zijn. Met name met het ventileren van privé-opvattingen. Want die 12 aanbevelingen van die 90 hoogleraren zijn gewoon privé-opvattingen van 90 willekeurige burgers. Niet belangrijker dan de privé-opvattingen van 90 benzinepomphouders.

Oké, ze zijn erg betrokken die 90 professoren. Daar hebben ze recht op en dat valt in hen te prijzen. Maar waarom krijgen nu juist altijd die hoogleraren weer een podium in Trouw? Of hebben die benzinepomphouders geen tijd om een stukje te schrijven. Laten we nu eens met elkaar vaststellen dat de mening van een wetenschapper ook maar gewoon een mening is.

Let wel, de kranten mogen wat mij betreft boordevol staan met analyses van wetenschappers. Vertel ons alles over de klimaatverandering, vertel ons alles over de rol van de mens in de klimaatverandering, vertel ons alles over mogelijke oplossingen. Maar laat ons zelf bepalen welke keuzes uiteindelijk moeten worden gemaakt.

Inderdaad, dit soort brieven irriteert me. En niet alleen vanwege de gedachte dat brieven met titels zwaarder moeten wegen. Ook vanwege de zelfingenomenheid van zo’n brief. Wat denken die 90 hoogleraren hier nou mee te bereiken? Laat ik eens even meedenken: wat zouden ze ermee kunnen bereiken?

Ten eerste: de brief krijgt veel likes op social media van mensen die er net zo over denken. Dat mag lekker voelen, maar daarmee heb je dus niets gewonnen.

Ten tweede: het is uitermate naïef om te denken dat die kabinetsformatie door zo’n brief anders gaat verlopen. Jan en Alleman sturen brieven naar de kabinetsinformateur. Een brief zou alleen zin kunnen hebben, als een nieuw inzicht wordt geboden of een nieuwe oplossing. Maar dat is het sluiten van 5 kolencentrales niet.

Ten derde getuigt het van zelfoverschatting om te denken dat zo’n brief andere mensen zal overtuigen. Alsof al die mensen het nog steeds niet goed hebben begrepen. Maar, helaas, Henk en Ingrid zullen hun mening niet plotseling bijstellen als ze de brief in Trouw driemaal hebben gelezen en viermaal hebben overdacht.

Ik vrees dat er iets heel anders gebeurt. Dat veel mensen gaan denken dat alle professoren links zijn, dat alle professoren tijd hebben voor het voeren van actie, dat alle professoren denken het altijd beter te weten. En dat er weer niet naar hen wordt geluisterd. Ik weet het: ik ken geen Henk en Ingrid’s. Ik kom uit hetzelfde gesloten intellectuele milieu. Maar als ik me probeer te verplaatsen in al die andere mensen, kan ik me een zekere irritatie heel goed voorstellen.

Dus wat bereik je met zo’n brief? Je bevestigt de linkse elite in hun mening, de politici hebben wel wat anders aan hun hoofd en de massa raakt geïrriteerd. Misschien kunnen de professoren zich beter op hun onderzoek richten. Om nog scherper te krijgen op welke vragen de politiek een antwoord moet geven.

 

[gepubliceerd in Trouw, 27 april 2017]

De mening van een wetenschapper is ook maar een mening

januari 3, 2017 by  
Filed under artikel

Wetenschap is niet ‘maar een mening’. Jose van Dijk en Wim Saarloos, respectievelijk president en vice-president van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen, verwoorden het uitstekend in de NRC van 3 januari 2017. Ze verzetten zich terecht tegen de Trumpen en Wildersen van deze tijd, die feiten ondergeschikt maken aan hun eigen mening. Als ze niet te pas komen, worden ze door deze heren verdacht gemaakt en geridiculiseerd. Onder andere met het statement dat ‘wetenschap ook maar een mening is’. Dat past niet in een volwassen democratie, waarin beleid hoort te worden ontwikkeld op basis van feiten én overtuigingen. En waarin het debat op basis van feiten en overtuigingen moet worden gevoerd.

Maar Van Dijk en Saarloos vergeten één ding. Namelijk dat er ook veel wetenschappers zijn die een mening verkondigen alsof de feiten maar één antwoord toelaten. Of erger: alsof hun meningen de feiten zijn. Niet voor niets halen Van Dijk en Saarloos in hun fraaie tekst twee bekende voorbeelden aan: de vaccinatie en de klimaatverandering. Maar ze zijn wel zo slim om maar de helft van het verhaal te vertellen. Ze stellen dat het niet terecht is om de klimaatverandering af te doen als een mening. En ze stellen dat het niet terecht is om te suggereren dat vaccinatie kan leiden tot autisme. Daarin hebben ze helemaal gelijk. Maar de andere kant van het verhaal is dat wetenschappers publiekelijk pleiten voor een actief klimaatbeleid en dat wetenschappers publiekelijk, in de Gezondheidsraad en in de media, een bepaalde vaccinatie verdedigen. Alsof de feiten maar één conclusie toelaten.

Maar de feiten zeggen niet wat we moeten doen. Ook al leidt de klimaatverandering ertoe dat de wereld in 2050 vergaat (quod non), dan nog blijft het een normatief, politiek en dus buiten-wetenschappelijk standpunt dat we daar iets tegen moeten doen. Ook al is honderd keer bewezen dat vaccinatie niet tot autisme leidt, dan nog blijft het een normatief, politiek, buitenwetenschappelijk standpunt dat we wel moeten vaccineren. Of niet. Beter gezegd: het gaat hier niet om feiten maar om meningen. Van wetenschappers.

Ik licht dit graag toe. De KNAW heeft zich lange tijd afzijdig gehouden van het debat over de klimaatverandering. Tot het in 2011 blijkbaar genoeg was. De Academie bracht een rapport uit, bestaande uit drie delen. In het eerste deel werd aangegeven hoe wetenschap ‘werkt’, oftewel hoe de wetenschap tot waarheidsgetrouwe uitspraken komt. Helder en weinig verrassend. In het tweede deel werd ons uitgelegd dat de klimaatsceptici, gelet op de stand van de wetenschap, geen gelijk hadden. Helder en enigszins verrassend. Want waarom zou de KNAW moeten aangeven wie er gelijk heeft in de wetenschap? Dat doen we toch zelf in het wetenschappelijk ‘forum’, op onze congressen en in onze peer-reviewed tijdschriften? Maar het derde deel van het rapport was ronduit verbijsterend. Hierin stelde de KNAW dat de regering geen moment meer had te verliezen. De klimaatverandering moest zo snel mogelijk worden bestreden. Oké, ook dit normatieve standpunt is op zich een feit, maar geen feit dat in het wetenschappelijk forum op zijn waarheidsgehalte kan worden getoetst. Het is inderdaad gewoon een mening.

Wetenschap is niet ‘ook maar een mening’. Maar de mening van een wetenschapper is niet meer dan de mening van een ander. Als wetenschappers dat laatste vergeten, geven ze helaas zelf aanleiding voor het kwalijk afgeven op de wetenschap, wat in populistische kring zo gangbaar is. Daarmee ontneem ik wetenschappers geenszins het recht om zich in het publieke debat te mengen. Maar laten ze dat altijd doen uit het besef dat de feiten waarop ze zich baseren, ook andere politieke conclusies toelaten. Want feiten zeggen nooit wat we moeten doen. Daarvoor heb je ook een overtuiging nodig. En die overtuiging is per definitie buiten-wetenschappelijk.