Investeringsfondsen zijn vooral anti-democratisch

oktober 10, 2019 by  
Filed under artikel, Geen categorie

Er moet een investeringsfonds komen. Er wordt gesproken over 50 miljard. Omdat het lenen van geld niets meer kost. Ik begrijp die wens. Maar ik vind het een slecht idee. En ik begrijp niet waarom mensen het wel een goed idee kunnen vinden. Ik geef drie voorbeelden, die met vele andere zijn aan te vullen.

Het eerste voorbeeld: nog niet zo lang geleden stopten we een deel van de aardgasbaten in een fonds voor economische structuurversterking. Er was een commissie van wijzen, er waren onafhankelijke adviezen van de planbureaus. Maar de verdeling van het geld was een bizar gerommel tussen departementen. Zo kon het rustig gebeuren dat plannen, die al tweemaal door de ‘experts’ waren afgewezen, alsnog werden toegekend omdat het betreffende departement nog ‘niks had gekregen’. Overigens ging het meeste geld naar nog meer asfalt. Omdat de asfaltlobby wilde doen geloven dat asfalt het beste middel was om de economische structuur te versterken. Het was in die tijd dat een nieuwe minister van Financiën zich afvroeg waarom al die miljarden niet gewoon via zijn begroting liepen. Zodat ook de Kamer daarover kon oordelen. Het waren toch gewoon politieke keuzes. 

Het tweede voorbeeld: Groningen kreeg vorig jaar € 1,15 miljard. Als een soort genoegdoening voor alle ellende. Niet om de schade van de bevingen te herstellen of om de huizen te versterken. Nee, om de economische structuur van het gebied te versterken. Ik was zijdelings bij dit proces betrokken. Na twee minuten ging al niet meer om de vraag hoe de Groningse economie beter kon worden van al dat geld, maar wie het geld zou mogen verdelen. Ongetwijfeld zullen degenen met de meeste macht (en de beste lobbyisten) er straks met het geld vandoor gaan, en niet degenen met de beste plannen. 

Het derde voorbeeld: ooit werd het Waddenfonds in het leven geroepen. 800 miljoen voor het behoud van de Waddenzee. De verdeling van dat geld was een heel ingewikkeld spel, waarin eerst werd bepaald dat het niet om de Waddenzee ging, maar om het Waddengebied. En vervolgens dat het niet alleen om de ecologie moest gaan, maar ook om de economie. Omdat Friesland zo achtergesteld was. En zo werd de eerste 10 miljoen ooit uitgegeven aan de verhoging van de bruggen in de Noordelijke Elfstedenroute. Ja, ter bevordering van het toerisme. 

Er lijken altijd goede redenen te zijn om aparte fondsen te creëren naast de reguliere begroting. Maar die argumenten zijn niet zelden anti-democratisch. Zo horen we dat politici extra geld toch alleen maar gebruiken om de tekorten bij het onderwijs of in de zorg aan te vullen, of nog erger: om de uitkeringen te verhogen. Alsof de welvaart van het land daarmee niet gediend zou zijn. En alsof we de Tweede Kamer daarvoor niet zouden hebben gekozen. 

Bovendien zijn die argumenten niet zelden vals. Het is niet waar dat ‘experts’ ervoor kunnen zorgen dat het geld op de goede plek terecht komt. Hun deskundigheid staat niet borg voor een ordentelijke verdeling van gelden. Nog los van de vraag wat een ‘goede plek’ is. Dat is uiteindelijk altijd een politieke vraag die door gekozen politici in openbaarheid moet worden beantwoord. Fondsen staan helaas te vaak model voor duistere achterkamers waarin niet de deskundigheid maar de machtsverdeling de uitkomst bepaalt.

Tot slot heb ik nog één vraag. Waarom is die lage rente wel een reden om een enorm fonds in het leven te roepen en geen reden om de staatsschuld een beetje op te laten lopen? Wat is er op tegen om de komende 5 jaar 10 miljard meer uit te geven volgens de normale begroting? Dan kan het parlement gewoon zijn democratische afweging maken. Onze eigen Kamerleden en geen onduidelijke experts. Transparant in plaats van duistere machtsspelletjes. 

Verschenen in Trouw, 18 oktober 2019