Lodewijk Asscher en het nieuwe perspectief #PvdA

januari 10, 2021 by  
Filed under artikel, Geen categorie, Voorpagina

Op 7 december jl. was het de beurt aan Lodewijk Asscher om de Den Uyl-lezing uit te spreken. Het was een lezing die klonk als een klok. Asscher had er duidelijk werk van gemaakt. Het was een coherent verhaal. Hij trok een stimulerende conclusie: we moeten terug naar de ideologie. Waar Wim Kok in 1995 de ideologische veren had afgeschud, koos Lodewijk Asscher weer voor een ideologische PvdA, weg van het pragmatisme. En zeker weg van het neo-liberale denken. 

In dat neo-liberale denken staat de markt centraal. Overal waar de markt en marktprikkels het maatschappelijk verkeer kunnen coördineren, moet de markt zijn werk doen. Veel erger: in dit denken is de overheid niet de oplossing, maar het probleem. Mannen als Sweder van Wijnbergen riepen in die tijd: laat het over aan de markt als er een markt is, en als er geen markt is, moet je een markt scheppen. 

Door zich (deels) tot dit neo-liberale denken te bekeren is de PvdA ver weggeraakt van de lang beleden sociaal-democratie. Daarbij mogen we overigens niet vergeten dat de PvdA tussen 1994 en 2017 16 jaar in de regering heeft gezeten. Dat is bepaald geen slechte score. Maar het neo-liberale denken heeft uiteindelijk wel de samenleving een enorme poets gebakken. Ten eerste bleek die marktwerking op tal van terreinen heel anders te werken dan werd gesuggereerd. En ten tweede werd de markt zo dominant dat de ongelijkheid alleen maar groter werd, vooral in vermogens, maar ook in kansen. Het werd steeds duidelijker dat de PvdA een majeure draai zou moeten maken: weg van het marktwerking, terug naar een overheid die zekerheid biedt. En een overheid die zorgt voor gelijke kansen op zelfbestemming.

De Den Uyl-lezing van Asscher staat symbool voor die omslag. Maar de lezing staat ook symbool voor de omslag van Lodewijk Asscher zelf. Hij was vice-minister-president in het kabinet Rutte-II, dat nog geheel begeesterd was door marktwerking en markt-prikkels. De PvdA heeft het geweten. We zullen de verkiezingsnederlaag van 2017 niet snel vergeten. De lijst werd in 2017 aangevoerd door Lodewijk Asscher, en diezelfde Asscher bewijst nu dat hij van zijn fouten heeft geleerd. Zelden een politicus gezien die zo integer zijn fouten uit het verleden toegeeft. 

Asscher ziet in zijn lezing drie problemen: de toenemende ongelijkheid, de sociale ontheemding en de gemankeerde verzorgingsstaat. De toegenomen ongelijkheid heb ik al aangetipt. Asscher geeft schrikbarende voorbeelden. Dat de 26 rijksten op de wereld evenveel bezitten als de 3,8 miljard armsten. En wat te denken van de enorme verschillen in levensverwachting, ook in Nederland, tussen rijk en arm. En van de kansenongelijkheid in het onderwijs die de laatste jaren alleen maar groter is geworden. 

Met sociale ontheemding verwijst Asscher naar het feit dat mensen steeds meer een vreemde zijn in hun eigen buurt (doordat buren de eigen taal niet meer spreken), in de eigen baan (doordat ze alleen maar een flex-contract hebben) en in eigen land omdat juist de ‘somewheres’ in hun bestaan op de proef worden gesteld, terwijl de ‘anywheres’ zich, zoals hun naam al aangeeft, overal thuis voelen. 

Ten slotte is de verzorgingsstaat zo ingewikkeld geworden dat veel mensen niet de steun krijgen die ze nodig hebben. Maar de verzorgingsstaat is in de neo-liberale era ook verhard. De toeslagen-affaire is daarvan het meest pijnlijke voorbeeld. 

Al deze problemen vragen vooral om een overheid die weer/meer zekerheden biedt. De burger moet bestaanszekerheid worden geboden. De woningmarkt moet weer een woning bieden aan iedereen, de kansongelijkheid in het onderwijs moet worden bestreden, de economie moet werken voor mensen en niet voor aandeelhouders, de marktmacht moet weer worden gebreideld, de grond moet weer van ons zijn en niet van de speculanten. En de verzorgingsstaat moet voor iedereen een baan garanderen. 

Het is een coherent verhaal wat Asscher vertelt. Weg van het marktdenken, terug naar de zekerheid die de overheid hoort te bieden. Het is ook sympathiek om de overheid  iedereen een baan te laten garanderen. Een basisbaan in plaats van een basisinkomen. Toch klinkt in dat voorstel het verlaten neo-liberale denken nog een beetje door: “Je bent alleen succesvol als je een baan kan verwerven.” Ik hoop dan ook dat die verplichte basisbaan nog eens wordt vervangen door een basisinkomen voor mensen die geen werk kunnen vinden, terwijl de overheid tegelijkertijd heel veel banen schept ‘aan de onderkant’. Want die werkloosheid aan de onderkant is mede veroorzaakt door een overheid die vooral op banen aan de onderkant heeft bezuinigd. 

Het is een sympathiek verhaal. Weg van het economisme. Maar het is voorlopig ook nog te veel een verhaal van het ‘terug’. Terug naar een sociaal-democratie die bestaanszekerheid biedt. Een verhaal voor een PvdA die in het reine wil komen met zijn eigen wortels. En juist daarom zijn wellicht de vragen van morgen in het verhaal onderbelicht. 

Ik noem ze. Hoe gaan we om met de klimaatverandering en de verwoesting van ecosystemen op deze overbevolkte planeet? Hoe gaan we om met globalisering, migratie en Europa? Hoe gaan we om met populisme en democratie. Asscher bewijst lippendienst aan het klimaat, aan Europa en aan de democratie. Maar ik gun het hem om bij een volgende Den Uyl-lezing deze drie grote thema’s van vandaag en morgen verder uit te diepen. In het licht van de hervonden sociaal-democratie. Ik neem niet aan dat de sociaal-democratie op die vragen geen antwoord heeft. 

Deel dit bericht:

Comments

One Comment on "Lodewijk Asscher en het nieuwe perspectief #PvdA"

  1. Pieter de Jong on ma, 11th jan 2021 13:36 

    Het verhaal van Asscher is weliswaar coherent, en is gebaseerd op het klassieke gedachtengoed van de PvdA, maar het is de vraag of dit in de aanloop naar de verkiezingen geloofwaardig kan worden uitgedragen door Asscher. In het kabinet Rutte-II was hij – met o.m. partijgenoot Dijsselbloem – mede-verantwoordelijk voor het verder uitkleden van de verzorgingsstaat. Asscher en zijn staatssecretaris en partijgenote Jetta Klijnsma hebben daar een flinke bijdrage aan geleverd. Zie de invoering van de Participatiewet die tot veel sociale ellende heeft geleid, en het invoeren van de verhuurdersheffing. In hun regeerperiode waren de ministers Asscher en Dijsselbloem dan ook geliefder onder de achterban van de VVD (harde fraudebestrijding, kleinere overheid…) dan die van hun eigen partij. Wanneer Asscher zich nu opwerpt als DE persoon om namens de PvdA de verzorgingsstaat en het vertrouwen in de overheid te vergroten, zet ik daar grote vraagtekens bij: geloofwaardigheid is waar het om gaat.

Tell us what you're thinking...
and oh, if you want a pic to show with your comment, go get a gravatar!