Duurzame architecten of stuitend geklets

februari 3, 2021 by  
Filed under artikel, Geen categorie

De Architect bestaat 50 jaar. Reden om een Manifest uit te brengen, dat geen manifest is. Een groot aantal architecten wordt geïnterviewd over duurzaamheid en gelijkheid. En het wordt weer bewezen: laat architecten ontwerpen en laat ze nooit vertellen wat ze bedoelen. Als er al een touw aan is vast te knopen, ontstijgt het zelden het niveau van een cliché. Ik lees over architecten die hemel en aarde met elkaar willen verbinden. Volgens mij wil de SGP dat ook. Ik lees over architecten die samen staan voor innovative, connective, responsible en mixed. Ik lees architecten die een gesprek willen aangaan met de buitenwereld om “buitenstaanders mee te nemen in onze keuzen”. Ik lees over architecten die het vooral interessant vinden om “vanuit contradicties” aan een project te werken. Ik lees veel architecten die erg hechten aan de identiteit van de plek, terwijl de link tussen hun ontwerp en die identiteit alleen voor weinigen is te doorgronden. Ik lees heel veel architecten die alles in samenspraak willen doen met de gebruikers, maar ik zie nergens voorbeelden van grondgebonden woningbouw met een lekkere tuin. 

Als ik het verstandige nawoord van Harm Tilman lees, vraag ik me af hoe hij zich voelde toen alle interviews waren uitgewerkt. Was hij verrijkt, of verarmd. Of op zijn minst in verwarring achter gelaten? Ik geef toe: ik was niks wijzer geworden. Maar ik zie wel een levensgroot probleem: als ontwerpers niet daadwerkelijk gaan bijdragen aan een duurzame leefomgeving, gaan we het met ons klimaat nooit redden. Praten over duurzaamheid is niet voldoende. 

Overigens hebben ook de ontwerpers van deze bundel zelf aan de verwarring bijgedragen door niet alleen duurzaamheid, maar ook gelijkheid als doel aan architecten mee te geven. Ik ben niet tegen gelijkheid. Maar ik weet dat er van goede doelen niets terecht komt als we ze eindeloos met andere goede doelen verbinden en wanneer het doel op zich al zo vaag is dat iedereen kan doen wat hij toch al deed. 

Ooit maakte ik een minister van Milieu mee die streefde naar goede balans tussen people, planet en profit. Gelul natuurlijk. Want iedereen heeft een andere opvatting over wat een “goede” balans is.  Brundtland had het goed gezien. Duurzaamheid betekent dat je de aarde zodanig aan het nageslacht doorgeeft dat het dezelfde kansen heeft als ons. En ook dat geeft al een waaier aan problemen en doelen. De opwarming van de aarde stoppen is immers een heel ander doel dan behoud van biodiversiteit, hoezeer de ene de andere ook beïnvloedt. 

Dus, architecten, laten we het simpel en concreet houden. Hoe zorgt u ervoor dat de opwarming van de aarde een halt wordt toegeroepen? In uw omgeving wordt wel eens gesproken over gebruikswaarde, toekomstwaarde en belevingswaarde. Misschien moeten we dan beginnen bij de gebruikswaarde. Het gebouw moet bij gebruik dus niet meer energie kosten dan het oplevert. Er zijn nog steeds niet erg veel gebouwen die aan deze vereiste voldoen. Maar ook de bouw van uw gebouw moet CO2-neutraal zijn. Dat vergt veel omdat bijvoorbeeld het gebruik van beton leidt tot een enorme uitstoot van CO2Dan moet u dus bijvoorbeeld denken aan hout. En dat betekent bijvoorbeeld dat u de echte hoogbouw even moet vergeten. Want zo hoog kan je met hout de lucht niet in. Overigens hoef je niet altijd een heel nieuw gebouw neer te zetten. Renovatie van het bestaande biedt vaak veel betere kansen. Niet meteen alles weer tegen de vlakte gooien, maar bij voorkeur het bestaande verbeteren. Allemaal CO2-neutraal. 

Ik heb alle architecten in het genoemde Manifest over duurzaamheid horen spreken, maar ik heb niet één architect horen beloven dat zijn gebouwen voortaan CO2-neutraal zouden worden opgeleverd en CO2-neutraal zouden zijn in gebruik. Een enkeling merkte nog voorzichtig op dat de overheid misschien meer regels zou moeten stellen. Inderdaad, met cliché’s houden we de opwarming van de aarde niet tegen. 

Ook het begrip ‘toekomstwaarde’ is onder architecten en stedebouwers een bekend begrip. Ook die toekomst van gebouwen moet CO2-neutraal zijn. Maar hoe organiseren we dat, nu het op voorhand helemaal geen vanzelfsprekendheid is dat nieuwe gebouwen eeuwen blijven staan. Ik zie daarentegen veel tijdelijke en toevallige architectuur, die na enkele decennia al weer moet worden afgebroken. Daarvoor kunnen goede redenen zijn (tijdelijk, toevallig). Maar waarom zou het nieuwe ontwerp niet even tijdelijk en toevallig zijn, wanneer de architect zijn eigen permanentie schromelijk overschat? 

En dan komen we tot slot bij de belevingswaarde van een nieuw gebouw. Terecht merkt een enkele architect in het Manifest op, dat hoog scoren bij allerlei architectenjury’s niet het doel van architectuur moet zijn. Tegelijkertijd moet je ook niet alleen maar bouwen voor de smaak van de massa. Architectuur moet meerwaarde hebben, moet verwondering oproepen. Maar als die verwondering omslaat in verbazing of verbijstering, is de kans niet zo groot dat het gebouw op termijn plotseling geliefd zal zijn. De toekomstwaarde kan wel eens heel gering zijn, als de belevingswaarde op het moment van opleveren alleen door de deskundigen wordt gewaardeerd. En een geringe toekomstwaarde gaat heel waarschijnlijk veel CO2 kosten. 

In veel interviews kwam ik de verzuchting tegen dat de rol van architecten in de bouw steeds verder wordt teruggedrongen. Na de kredietcrisis zou het budget voor architecten zijn gehalveerd. Niet tijdelijk, maar structureel. Er wordt over geklaagd. Over vastgoed en kapitaal. Maar misschien is het goed om deze ontwikkeling nader te analyseren. Zouden de architecten zich zelf uit de markt hebben geprijsd? En wat zijn daarvan de oorzaken. Zijn die alleen extern. Of vormen de architecten zelf de aanleiding voor deze ontwikkeling? 

Architecten willen meer dan hoeder zijn van de esthetiek. Dat lijkt me terecht. Maar laten ze dan snel werk maken van werkelijke duurzame gebouwen. Bouw CO2-neutraal gebouwen, die in hun gebruik CO2-neutraal zijn en die eeuwigdurend CO2-neutraal zullen zijn. 

Deel dit bericht:

Comments

Tell us what you're thinking...
and oh, if you want a pic to show with your comment, go get a gravatar!