Laat ik de ontstaansgeschiedenis van mijn roman ‘IJzersterk’ even kort samenvatten: ik wilde jubileumboeken gaan schrijven, boeken zonder enige pretentie. Loutje was opgelucht dat het geen roman zou worden, omdat veel mensen nu eenmaal denken dat een roman altijd (deels) autobiografisch is. Dat zou maar tot vragen leiden. En juist daarmee bracht ze me op een geweldig idee: ik wist meteen dat ik een roman ging schrijven over het jubileum van een ijzerwinkel in Rotterdam.
In de roman wil een wetenschapper, hij luistert naar de naam Just Ansen, een jubileumboek schrijven om een burn-out voor te zijn. Maar dat valt hem enorm tegen, omdat het eerste bedrijf van wie hij een opdracht krijgt, verschrikkelijk saai is. Hij besluit om tegelijkertijd naast dat jubileumboek een roman te schrijven over dat bedrijf. Zo ontstond een roman in een roman. Just’s roman in mijn roman.
Aanvankelijk draaide in de roman van Just alles om dat jubileumboek. De hoofdpersoon interviewt de directeur van het bedrijf. Maar met deze kwast, die al zijn verwaandheid ontleent aan een bachelor in Breukelen, ofwel in zijn eigen woorden: Nyenrode Business University, kan Just heel slecht overweg. Het gesprek met de net gepensioneerde ‘chef van de winkel’, de aardige een eenvoudige André, verloopt duidelijk beter.
Omdat de firma Visser een familiebedrijf is, interviewt Just ook alle leden van de Familieraad, die deze ijzerwinkel samen besturen. Hij verliest daarbij de professionele distantie die een interviewer in acht moet nemen, regelmatig uit het oog. Zo legt Just met sommige respondenten wel heel persoonlijk contact. Van buitenstaander en waarnemer wordt hij de man die flirt met de vrouw van de directeur en die met haar broer filosofeert over zijn eigen huwelijk. En steeds minder gaat het over het bedrijf, en steeds meer over die familie die dat bedrijf krampachtig overeind probeert te houden.
Maar als Just zijn vrouw vraagt om commentaar te geven op de concept-hoofdstukken van het jubileumboek, verandert het perspectief. Dan gaat Just’s roman plotseling ook over de relatie tussen hemzelf en zijn vrouw Janet, een relatie die verre van eenvoudig is. Die relatie wordt nog complexer als Just én zijn vrouw steeds meer betrokken raken bij de familie Visser. Nee, ze raken zelfs verstrikt in het bedrijf van de Vissertjes. Als het conflict binnen de familie zijn hoogtepunt bereikt heeft, komt ook Just ten val.
Daarmee eindigt de roman van Just. In de epiloog van mijn roman lezen we hoe het Just zelf verder is vergaan. Hij mag dan veel plezier hebben beleefd aan het schrijven van zijn roman, maar als hij zijn manuscript voor commentaar voorlegt aan zijn vrouw Jeanette, gaat het toch nog helemaal mis. Want ook de echte Just legt al zijn concepten voor commentaar voor aan zijn vrouw.
Zo mag die roman dan misschien wel grotendeels zijn verzonnen, maar zij is ook heel herkenbaar. Zeker voor Jeanette. Zoals ze vooraf al vreesde: de roman vertoont veel autobiografische trekken. Jeanette ziet dat Just zijn relatie met haar in feite heeft gefileerd. Nu ze weet hoe haar man hun relatie ziet, kan ze niet anders dan bij hem weggaan. Zoals Just in zijn roman al min of meer had voorspeld.
Er is dus sprake van een roman in een roman. Beide romans heb ik zelf geschreven. En als deze tekst één ding duidelijk maakt is het dit: je moet een roman nooit proberen uit te leggen. Het is beter om dat boek te lezen!
[Het boek is te bestellen via deze link.]