sluit
sluit
30 april 2020

Kosten en baten van de ‘intelligente’ lockdown

Dat is overigens niet zo verbazingwekkend. De mortaliteit van COVID-19 is onder de 65 jaar niet hoger dan de mortaliteit van een seizoensgriep. Het zijn vooral ouderen (gemiddeld boven de 80 jaar) die aan COVID-19 sterven. Nog preciezer: het zijn vooral mensen met onderliggend lijden die aan COVID-19 sterven. Niet voor niets zijn 40% van de doden in verpleeghuizen gevallen. De leeftijd is hier vooral een proxi. Dan is het logisch dat velen sterven voordat überhaupt aan een IC-opname is gedacht, dat bij velen de afweging wordt gemaakt dat een IC-opname nauwelijks zin heeft en dat velen op de IC komen te overlijden. 

Ik geef toe: het zijn allemaal berekeningen achterop een sigarendoosje. Maar ik schrik er wel van. De baten van lockdown zijn dus 11% minder doden, hoe effectief de lockdown ook is geweest. Het is namelijk onmiskenbaar dat het afvlakken van de curve (door alle contact-verboden) ertoe heeft geleid dat de IC’s niet overbelast zijn geraakt. Er zijn geen patiënten bij de deur afgewezen. Volgens het RIVM waren er zonder maatregelen 23.000 IC-bedden nodig geweest (uitspraak Jaap van Dissel, 22 april 2020, briefing Kamer). En die bedden zouden er niet zijn geweest. Het probleem alleen is dat de volledige beschikbaarheid van de IC slechts heeft geleid tot 11% minder doden. 

Kosten

De deskundigen zijn het erover eens dat in scenario nietsdoen in snel tempo veel mensen besmet waren geraakt en er veel mensen zouden zijn overleden. Totdat groepsimmuniteit zou zijn bereikt (volgens diezelfde deskundigen: wanneer 60% van de populatie, in Nederland ongeveer 10 miljoen mensen, besmet zouden zijn geraakt en antistoffen hebben aangemaakt, dooft het virus uit.) Hoeveel mensen in dat geval zouden zijn overleden is onbekend, omdat we nog steeds erg weinig weten van de mortaliteit van COVID-19. 

We weten wel dat door de lockdown de “curve is afgevlakt”. Dat betekent dat de besmetting minder snel om zich heen grijpt, dat de IC’s niet overbelast zijn geraakt en dat het virus veel langer onder ons is. Want die groepsimmuniteit wordt veel langzamer opgebouwd (tenzij een vaccin ons uit de nood helpt, maar dat lijkt een jaar te vergen). We weten ook dat zonder overbelasting van de IC’s circa 11% minder doden vallen. 

Persoonlijk heb ik nog steeds de overtuiging dat op dit moment al veel meer mensen antistoffen hebben dan het RIVM suggereert en dat groepsimmuniteit geen jaar meer vergt. Daar staat tegenover dat veel deskundigen beweren dat het virus nog lange tijd onder ons zal zijn. Als we willen vasthouden aan het beleid om de IC’s niet te overbelasten, zullen we gedurende langere tijd steeds weer het maatschappelijk verkeer in meer of mindere mate moeten stilleggen. Dat zal enorme kosten met zich brengen. 

Tegenover de winst van 11% minder doden staat bijvoorbeeld:

  • een enorm welvaartsverlies, omdat veel bedrijven gedwongen worden om de productie gedeeltelijk of geheel stil te leggen en omdat de wereldhandel enorm afneemt omdat ook in andere landen de economie hard krimpt;
  • door het welvaartsverlies verliest de overheid veel inkomsten, waardoor jarenlang zal moeten worden bezuinigd op essentiële voorzieningen;
  • een enorme klap voor de culturele sector omdat voorstellingen onmogelijk zijn geworden voor langere tijd, omdat musea zijn gesloten en veel boekhandels zullen omvallen;
  • een enorme sociale armoede: contactverlies met ouders, met kinderen, met vrienden, terwijl intermenselijk contact voor mensen zo belangrijk is;
  • de jeugd verliest veel tijd om zich te ontwikkelen, omdat het onderwijs een tijd is stilgevallen, waarbij vooral de kinderen die het onderwijs het meest nodig hebben, het meest onder deze periode zullen lijden;
  • door het welvaartsverlies zal de gezondheid in het algemeen afnemen en zullen er meer mensen sterven; door de focus op COVID-19 krijgen nu al veel mensen minder aandacht in het ziekenhuis die dat wel nodig hebben (om te overleven). 

Weeg af aub

Ik vind altijd dat je kosten en baten van een bepaalde beleidsmaatregel niet domweg van mekaar moet aftrekken. Beleid maken is iets anders dan sommen maken. Maar ik vind wel dat de politiek een zorgvuldige afweging moet maken van kosten en baten, van voor- en nadelen. En dat ze zich daarbij zoveel mogelijk op de feiten moeten baseren. Ik sta niet in voor de feiten die ik hier heb gepresenteerd. Omdat ik te weinig weet en omdat degenen die meer weten, daarover te weinig transparant zijn. Maar mijn grootste zorg is dat de politiek de echte afweging niet durft te maken. In ieder geval wordt het hoog tijd voor die afweging. Ook als we willen dat mensen al die beperkende maatregelen braaf blijven volgen. 

Leden van de Staten-Generaal, wilt u het debat over mondkapjes en bedden voortaan aan het kabinet laten? En wilt u doen waarvoor we u hebben gekozen: het maken van een politieke afweging van de voor- en nadelen van de lockdown? Daarmee toont u het leiderschap waar deze tijd u toe uitnodigt. 

[Ik heb deze analyse op 7 mei op basis van nieuwe data aangepast. Aanvankelijk stierf een veel hoger percentage van de patiënten op de IC. Dat heeft twee oorzaken. De kwaliteit van de behandeling zal inmiddels zijn verbeterd. En de gemiddelde leeftijd op de IC is fors verlaagd. Voor de laatste factor is mij geen verklaring bekend.]

Reageer

Uw reactie