sluit
sluit
4 juli 2022

Mogen we weer een afspiegelingscollege?

De gemeenteraadsverkiezingen liggen al maanden achter ons, en nog zijn lang niet overal de nieuwe colleges van Burgemeester en Wethouders (B&W) geformeerd. En waar men wel al zo ver is, heeft het ook meestal maanden geduurd. 

Inderdaad, de vorming van het kabinet (Rutte 4) heeft nog langer geduurd. Maar dat lijkt me een slecht argument. De langdurige kabinetsformatie was op zich al beschamend. En bovendien laten gemeenten  zich nauwelijks met ‘Den Haag’ vergelijken. Het is ook helemaal niet nodig dat de lokale fracties zo langdurig met elkaar bakkeleien over de samenstelling van de nieuwe colleges. Bijvoorbeeld door terug te keren naar een afspiegelingscollege. 

Het komische geval doet zich voor dat die zogenaamde afspiegelingscolleges tot de jaren 70 van de vorige eeuw het uitgangspunt van de lokale politiek waren. De verhouding tussen College en Raad was monistisch. In gewone mensentaal: de gemeenteraad was het algemeen bestuur en het college het dagelijks bestuur. De gemeenteraad besloot en het college voerde uit. En in dat verband was het logisch dat het college een goede afspiegeling zou zijn van de gemeenteraad. 

Dat was de theorie. In de praktijk werden toch bepaalde partijen buitengesloten. En was het college veel belangrijker, omdat het college de besluiten van de gemeenteraad voorbereidde. In veel kleine gemeenten was bovendien de burgemeester soms nog gewoon de baas. Daar kwam in de jaren 60 verzet tegen. De burgemeester moest worden gekozen (hetgeen nooit is gelukt) en het college moest een meerderheidscollege worden. Met één belangrijke randvoorwaarde: de partijen moesten voor de verkiezingen duidelijk maken met wie ze na de verkiezingen een meerderheid zouden vormen in het college. Men sprak ook wel over programcolleges omdat partijen met een gezamenlijk programakkoord de verkiezingen moesten ingaan. 

Ook dat was de theorie. Na de jaren 70 zijn de afspiegelingscolleges afgeschaft. Nergens meer worden colleges na de verkiezingen zuiver rekenkundig samengesteld. Overal wordt onderhandeld. Maar nagenoeg nergens wordt ons burgers voor de verkiezingen duidelijk gemaakt wie met wie wil gaan ‘regeren’. Ik kan dan ook niet begrijpen waarom de NRC zo enthousiast was over het Rotterdamse college waarin Leefbaar en DENK een coalitie zijn aangegaan, terwijl niet één kiezer deze combinatie vooraf had kunnen zien aankomen. Op dit nieuwe Rotterdamse college heeft toch niemand gestemd?

Natuurlijk, ook landelijk wisten brave burgers die op het nieuwe leiderschap van D66 stemden, van te voren niet dat er feitelijk niets zou veranderen. Dat noemen we dan ook een probleem voor de democratie. Toch zijn de meeste bewegingen tijdens de kabinetsformatie grotendeels wel te voorspellen. Lokaal is de uitkomst van de onderhandelingen echter voor vrijwel niemand te voorspellen, zeker niet voor de kiezer. Dat is echt fnuikend voor de lokale democratie. 

Laten we dus ophouden elkaar wijs te maken dat lokale fracties maanden met elkaar moeten onderhandelen. Laten we het aantal wethouders gewoon rekenkundig verdelen op basis van de verkiezingsuitslag. Dan hebben burgers echt iets te kiezen. 

Vervolgens wordt het echte politieke debat niet meer onzichtbaar binnen het college gevoerd, maar in alle openheid in de Raad. En als het college meer vastigheid wil, wordt door de gemeenteraad in een Raadsakkoord vastgelegd waarover de partijen het op voorhand al eens zijn. Zoals al heel veel gemeenteraden tegenwoordig een dergelijk akkoord sluiten. 

Ho, ho, gaat dat allemaal niet te snel? We hadden toch twintig jaar geleden besloten dat het gemeente voortaan dualistisch zou zijn, in plaats van monistisch? Dat klopt. Maar weinigen hebben ooit begrepen wat daarmee werd beoogd en fouten uit het verleden kan je ook gewoon herstellen. De lokale politiek kan je niet politieker maken dan hij is, wel democratischer en transparanter. Dus snel terug naar het afspiegelingscollege! 

 

 

Reacties (3)

  1. Perry
    07-04-2022 10:27

    Zo'n helder verhaal hebben we hard nodig! Door dit vergrootglas ziet de praktijk er maar rommelig, ondoorzichtig en veelal ondemocratisch uit. Dan is het dus niet raar dat de lokale burger het nut van de lokale verkiezingen niet meer ziet.

    Reageer

  2. Theo Strijers
    07-04-2022 11:45

    Beste Wim,
    Afspiegelingscolleges kwamen voor in een tijd dat er meestal 3 grote partijen in een raad vertegenwoordigd waren. In Den Haag kennen we nu 14 fracties waarvan de grootste 9 zetels bezit. Rekenkundig zou de grootste partij - Hart voor en Haag - 1,4 wethouder mogen leveren, en D66 1,2 enz. Een afspiegelingscollege past denk ik niet bij een zo gefragmenteerd politiek landschap. Nog los van de profileringsdrang in dit gefragmenteerde politieke landschap. Hoe zou jij in Den Haag een college vormen? Heb je nog een gouden tip voor Donner?

    Reageer

  3. wim
    07-04-2022 13:13

    Juist in die situatie wordt het aantrekkelijker om op de grootste partijen (per blok) te gaan stemmen.

    Reageer

Reageer

Uw reactie