Vroeger was ik wetenschapper. Van beroep. Dus ik schreef veel, ook veel boeken. Nu heb ik een roman geschreven. Het verschil is enorm. Wetenschappelijke boeken volgen allemaal een bepaalde logica. Je hebt een vraag en je hebt een conclusie, en tussendoor moet je aantonen dat jouw conclusie een plausibel antwoord is op de gestelde vraag. Als je dat moment hebt bereikt, is het boek af. Dan kan het naar de drukker en naar de winkel.
Je zou ook kunnen zeggen dat een wetenschappelijk boek aan heel veel regels moet voldoen, terwijl bij een roman het tegendeel het geval is. Ik zat ooit een half jaar op de Schrijversvakschool in Amsterdam. We werden bij het begin van het studiejaar toegesproken door de directeur. Een bescheiden man die zei dat hij alleen maar de administratie deed. Maar hij zei wel iets heel interessants. ‘Leren schrijven is heel moeilijk omdat er zo weinig regels zijn. Wij hopen vooral dat je hier je eigen stem zal vinden.’ En daarom kregen we elke acht weken twee nieuwe docenten. Juist door al die verschillende stemmen kon je hopelijk je eigen stem vinden. Het was grappig (en ook wel irritant) dat de docenten deze wijze woorden van de directeur blijkbaar nooit hadden gehoord. Zij probeerden bijna allemaal aan ons hun eigen stem op te dringen.
Juist omdat wetenschappelijke boeken zo nadrukkelijk aan bepaalde regels moeten voldoen, bestaat er enige consensus over de kwaliteit van wetenschappelijke boeken. Vergeet ook niet dat de doelgroep van wetenschappelijke boeken (en artikelen natuurlijk) heel duidelijk is afgebakend. Dat zijn de peers, de collega’s. Maar bij romans gaan dat soort regels vaak niet verder dan een ‘d’ of een ‘t’, gechargeerd gezegd. Ja, natuurlijk zijn er docenten die regelmatig roepen: ‘Show, don’t tell’. Laat de tekst voor zichzelf spreken en leg het niet uit. En vat het niet samen in je eigen woorden. Maar andere docenten roepen dat dat onzin is en dat zo’n roman nooit afkomt als je alles wil showen, en niets in je eigen woorden mag samenvatten.
En wat is de doelgroep bij romans? De lezers? Of de kleine groep critici en recensenten die alle ruimte krijgen om hun mening te geven en te laten doorklinken in de jury’s van al die literatuurprijzen die elk jaar worden uitgedeeld? Ja, wat is nu een goede roman?
Persoonlijk vind ik een roman vaak goed als de tekst stroomt, als de roman niet van woord tot woord bedacht lijkt. Bij een goed boek wil je verder lezen, een slecht boek leg je al snel terzijde. In een goed boek staat geen woord te veel. Elk woord raakt de kern. Maar nogmaals, dit zijn toevallig mijn meningen.
En nu heb ik zelf een roman geschreven. Raakt in mijn boek elk woord de kern? Geen idee. Al schrijvend heb ik nooit gedacht over goede en slechte romans. Ik heb slechts genoten van het schrijven van mijn roman ‘IJzersterk’ en ik hoop alleen maar dat mensen het boek met plezier gaan lezen. Dat laatste is genoeg. Lees dat boek!
[Het boek is te bestellen via deze link.]