Niet alleen de @NAMbv zit fout

mei 8, 2021 by  
Filed under Aardbevingen Groningen

Er is weer gedoe in Groningen. De directeur van de NAM heeft gezegd dat nog maar 50 woningen hoeven te worden versterkt omdat de gaswinning binnenkort stopt. Terwijl de overheid nog steeds 26.000 woningen wil versterken. 

Ik heb het te doen met al die Groningers die ongetwijfeld denken dat de overheid haar beloften weer niet gaat nakomen. Want als de NAM straks weigert te betalen, moet je nog maar zien of de overheid wel zin heeft om de portemonnee te trekken. 

Ik ben verbaasd over de NAM, die ongetwijfeld veel geld uitgeeft aan communicatie-adviseurs, maar die altijd weer in staat is om net de verkeerde toon te kiezen op het verkeerde moment.

Maar voor jammerende Kamerleden in media is geen enkele reden. Want de NAM maakt gewoon gebruik van hetzelfde wrakke model waarop de overheid zich al jaren baseert. 

Laten we eerst vaststellen hoe de overheid bepaalt welke woningen moeten worden versterkt. Daartoe draait de NAM een model, het zogenaamde HRA-model. Ja, de overheid baseert al jaren haar beleid op een model van de NAM! Dat model voorspelt hoeveel woningen zodanig moeten worden versterkt dat de inwoners maar eens in de 100.000 jaar door vallend puin worden gedood. Die 100.000 jaar-kans op overlijden gebruikt de overheid ook bij allerlei andere risico’s, bijvoorbeeld bij overstromingen. 

Het bijzondere aan het HRA-model is dat elke run weer geheel andere uitkomsten heeft. In die uitkomsten is zelfs voor de echte deskundigen geen enkele logica te ontdekken. Er is een simpele reden voor deze onbetrouwbaarheid van het model: we weten gewoon veel te weinig van wat er in Groningen onder de grond gebeurt. Over de hele wereld is veel kennis verzameld in de loop der jaren over normale (tectonische) aardbevingen, maar dit soort, door de mens veroorzaakte, aardbevingen komen maar heel zelden voor. En als je niet weet wat er onder de grond met de bevingen gebeurt, kan je ook niet voorspellen wat er boven de grond met de huizen zal gebeuren. 

Wat ik hier vertel is niet nieuw. Het is allemaal al lang bekend. We weten ook dat de run van vorig jaar tot de voorspelling leidde dat enkele honderden panden (waaronder nogal wat boerenschuren) zouden moeten worden versterkt om de veiligheid van de Groningers te waarborgen. En waarom wordt er dan toch over 26.000 woningen gesproken? De reden is alweer simpel. De overheid heef besloten dat alle panden die ooit een keer uit het model kwamen met het predicaat  ‘(licht) verhoogd risico’) toe te voegen aan de lijst van te versterken panden. Je kan het een burger ook niet uitleggen dat hij vorig jaar nog wel een verhoogd risico in zijn woning liep, maar dit jaar niet meer, zonder dat er aan de woning ook maar iets is veranderd. Bovendien zou ik als Groninger het model gewoon niet meer geloven. Overigens heeft de overheid voor het gemak ook nog duizenden andere panden aan de lijst toegevoegd, omdat die toevallig in dezelfde straat stonden of er identiek uitzagen. Dus zo werd de lijst met te versterken panden na elke run van het HRA-model weer langer. 

Tegelijkertijd gaf het model de laatste jaren steeds minder panden het predicaat van ‘(licht) verhoogd risico’, omdat het einde van de gaswinning inmiddels in zicht is. Het is dan ook logisch dat TNO (dat al jaren bezig was om een nieuw HRA-model te ontwikkelen, maar uiteindelijk een identiek model gebruikt) nu heeft berekend dat er nog maar 50 woningen moeten worden versterkt. Let wel: ook TNO weet in essentie niet wat er onder de grond in Groningen gebeurt.

Wie is hier nu consequenter, de NAM of de overheid? Ze baseren zich allebei op hetzelfde (onbetrouwbare) model. En als dat model aangeeft dat er op dit moment nog maar 50 woningen moeten worden versterkt om de veiligheid van de Groningers te garanderen, zegt de NAM: er moeten nog 50 woningen worden versterkt. De overheid zegt dat die 50 woningen moeten worden versterkt, maar dat het om politieke redenen goed is om toch maar alle woningen te versterken waarvan de inwoners volgens het gehanteerde model ooit een risico liepen. Dat was politiek misschien onvermijdelijk, maar het is onzinnig als je in het model zegt te geloven. 

Natuurlijk hebben de NAM en de overheid allebei ongelijk. Ten eerste is dat HRA-model een zeer onbetrouwbaar model, omdat we gewoon onvoldoende weten van die aardbevingen in Groningen. En omdat het model zo onbetrouwbaar is, is de versterking nooit echt van de grond gekomen. Want als de uitkomsten van de ene run waren uitgediscussieerd, kon het debat over de volgende voorspellingen al weer beginnen. Ten tweede zit er nog een andere bizarre fout in dat model. In het HRA-model wordt er namelijk vanuit gegaan dat alle panden in Groningen in goede staat verkeren. Terwijl in Groningen door de jarenlange bevingen nu eenmaal bijna alle huizen niet in goede staat verkeren, en vaak in slechte staat. Die versterking gericht op de toekomst is in de praktijk dan ook vooral herstel van schade uit het verleden. En om die reden moet die versterking van die 26.000 woningen natuurlijk gewoon doorgaan. En hebben Groningers recht op hun boosheid.

Maar Kamerleden die de NAM nu allerlei verwijten maken, hebben kilo’s boter op hun hoofd. Omdat regering en parlement ervoor verantwoordelijk zijn dat zij zo lang hebben vastgehouden aan dat wrakke HRA-model. En omdat er van de versterking nog steeds niks is terechtgekomen, omdat de overheid aan dat model heeft vastgehouden. 

Hoe het mis ging met het #gas in #Groningen

december 14, 2020 by  
Filed under Aardbevingen Groningen

Sommige boeken zou jezelf geschreven willen hebben. Dat geldt bijvoorbeeld voor het boek Gas van Emiel Hakkenes. Het gas van Groningen. Vanaf de euforische momenten in de jaren 60 toen het gas in Slochteren voor het eerst uit de grond werd gehaald. Tot de diepe ellende waarin veel Groningers in het aardbevingsgebied inmiddels verkeren. Hakkenes beschrijft die treurige Groningse geschiedenis aan de hand van 19 portretten van mensen die daarin allemaal hun plek hebben gehad. De ministers Wiebes en Kamp, maar ook Joop den Uyl en de Groningse communist Fré Meis passeren de revue. Afgewisseld met prachtige verhalen over gewone Groningers die allemaal ergens hun rol hebben gespeeld. 

De euforie van de jaren 60 zie je snel verdwijnen. Vanaf de jaren 80 zijn de eerste aardbevingen voelbaar. Dat de gaswinning daarmee iets te maken heeft, wordt in die tijd nog driftig ontkend. Door de overheid en door de NAM, de samenwerking die Shell en Esso hebben opgezet voor het winnen van het gas uit het Groningenveld. Pas in de jaren 10 komt het drama in een stroomversnelling. Aardbevingen bij Huizinge (2012), bij Zeerijp (2018) en bij Westerwijdwerd (2019) leiden tot veel schade en veel schadeclaims. Dan pas komt de woede onder de Groningers echt tot uitbarsting, hoe nuchter ze ook mogen zijn. En langzamerhand beseft de overheid dat in Groningen echt iets moet gebeuren. Er lijkt zelfs even sprake van een omslagpunt als Wiebes spreekt over “overheidsfalen van on-Nederlandse proporties”. Toch heeft die uitspraak niet kunnen voorkomen dat de overheid hier nog steeds faalt. 

Waarom is het zo misgelopen in Groningen? Het antwoord is simpel: vanaf het eerste begin waren alle ingrediënten voor dit drama al voor handen. Hierbij de ingrediënten voor het Groningse gas-drama. 

Van meet af is er bij de Groningers een gevoel van achterstelling. Dat is cultureel, dat is historisch bepaald. De werkloosheid op het Groningse land is al decennia heel hoog. De sociale werkplaatsen zijn daar in veel gemeenten de grootste werkgever. Het gevoel van achterstelling uitte zich ook lange tijd in een grote aanhang voor communistische partij. Toch zijn “Grönnigers” geen oproerkraaiers. Als ze al gaan protesteren in Den Haag hebben ze aan twee autobussen genoeg. 

Van meet af lukt het ‘Den Haag’ maar niet om aandacht te krijgen voor wat daar in dat verre Groningen gebeurt. Het is een heel eind rijden met de dienstauto, laat staan met de trein. “Na Zwolle nog een uur.” Veel Groningers hebben gelijk als ze zeggen dat dit soort aardbevingen in de Randstad tot veel meer beweging en rumoer in Den Haag zouden hebben geleid. In politiek én in media. Het kabinet sprak in 2019 dan wel over een crisis in Groningen, maar wat een crisisaanpak werkelijk inhoudt, bleek pas bij de corona-crisis. Nee, als Groningers al aandacht kregen van bewindspersonen of politici, daarna waren ze altijd weer snel vergeten. 

Van meet af gingen al die miljarden die de Nederlandse staat aan het gas uit Groningen verdiende, vooral naar de rest van het land. Joop den Uyl betaalde zijn hogere uitkeringen en zijn doorlaatbare dam in de Oosterschelde met het gas-geld uit Groningen. Later werd het gas-geld in een fonds gestopt: het Fonds Economische Structuurversterking waarmee vooral infrastructuur werd bekostigd in de Randstad (Noord/Zuidlijn, Betuwelijn voor de Rotterdamse haven). 1% van al die gelden kwam terecht in het Noorden van het land. Dat heeft de sfeer geen goed gedaan. 

Van meet af was er ook veel voor te zeggen om al dat geld vooral in de Randstad uit te geven, als het doel was om de Nederlandse economie te versterken. Als je de nationale economie wil versterken, kan je beter de verbindingen tussen economische centra verbeteren dan geld pompen in gebieden die economisch nauwelijks van betekenis zijn. Desondanks is er nog best veel Haags geld in Groningen terechtgekomen. En daarover kunnen we eerlijk zijn: zinvolle bestemmingen lagen niet altijd meteen voor het oprapen. Bovendien gaan economische investeringen in het Noorden gemakkelijk ten koste van de natuurlijke schoonheid waaraan het Noorden zo rijk is. 

Van meet af was er de NAM, die alles van boren weet, maar niks van omgevingsmanagement. Ik moest vaak aan de beginjaren van de Noord/Zuidlijn denken als de autistische woordvoerder van de NAM weer werd opgevoerd. Precies weten, op de centimeter nauwkeurig, waar je moet boren, maar geen idee hebben hoe het op mensen overkomt als ze steeds als “zeurkousen” worden weggezet. Tot in lengte van jaren domweg blijven ontkennen dat die aardbevingen iets met de gaswinning te maken hadden. Eindeloos de afhandeling van schade blijven traineren en met een leger aan juristen ervoor zorgen dat er altijd te weinig wordt betaald, als de schade al wordt erkend. Mensen niet als mensen zien maar als ‘gevallen’. Dit is niet alleen een bedrijf dat goed wil renderen, dit is een bedrijf dat elke maatschappelijke voelsprieten lijkt te ontberen. En dat al die jaren. 

Van meet af waren het departement dat in Den Haag verantwoordelijk was voor vergunningverlening, het Ministerie van Economische Zaken, en de NAM twee handen op één buik. Nog steeds sluit de minister van Economische Zaken akkoorden met de NAM waarvan de inhoud altijd schimmig blijft. En zo kon het ook gebeuren dat de NAM niet alleen de aardbevingschade betaalde, maar ook zelf de hoogte van de schade mocht bepalen. Zo bepaalde de NAM ook zelf in welke mate mensen bij de verkoop van hun huizen moesten worden gecompenseerd voor waardedaling door aardbevingen. Pas de laatste jaren bepaalt de overheid hoeveel schade de ene maatschappelijke partij (de NAM) de ander (de burger) heeft toegebracht en verplicht de overheid de ene partij de andere partij daarvoor te compenseren. Zoals het in een rechtsstaat behoort te gaan. Dit alles heeft natuurlijk wel een simpele reden: hoe meer gas de NAM uit de grond haalde, hoe groter de winsten voor Shell, Esso én de rijksoverheid zouden zijn.

Van meet af zijn de geologische gevolgen van de gaswinning door de overheid en door de NAM in gezamenlijkheid ontkend en later gebagatelliseerd. De Onderzoeksraad voor Veiligheid stelde nog niet zo lang geleden vast dat tot 2013 de veiligheid van bewoners geen enkele rol speelde in besluiten van de (Haagse) overheid over gaswinning. Geen enkele. De klap van Huizinga in 2012 was dan ook zo oorverdovend dat hij in Den Haag wel moest worden gehoord. Zelfs in recente jaren heeft de Raad van State nog meerdere keren de overheid verplicht om de vergunningverlening (veel) beter te onderbouwen. Zo meende minister Wiebes ook dat met de versterking van huizen wel kon worden gestopt nadat hij het besluit had genomen dat de gaswinning in 2030 zou worden beëindigd. Terwijl die bevingen waarschijnlijk nog veel langer zullen doorgaan. Diezelfde Wiebes komt de eer toe voor zijn latere besluit om de gaswinning al (zo ongeveer) in 2022 te stoppen. Helaas versprak hij zich in diezelfde tijd toen hij het had over “dat bevinkje” bij Westerwijdwerd, dat honderden schadeclaims opleverde. Het was reden voor het kabinet om de Groningers eindelijk excuses aan te bieden voor het beleid van de achtereenvolgende kabinetten. Maar ook daarna probeerde het kabinet nog rustig een parlementaire enquête over de Groningse bevingen te voorkomen. Zo diep ging die spijt blijkbaar nu ook weer niet.  

En hoe staat het er nu voor? De gaswinning mag in 2022 (zo ongeveer) worden gestopt, de aardbevingen zijn daarmee nog niet meteen verleden tijd. Vele Groningers in het aardbevingsgebied voelen zich dan ook onveilig. Bang dat hun woning bij de volgende beving wel zal instorten. Tegelijkertijd is er een grote achterstand bij de afhandeling van schadegevallen, hoezeer het nieuwe Instituut Mijnbouwschade ook voortgang lijkt te maken. Er is nog nauwelijks een begin gemaakt om huizen en boerderijen ‘aardbevingsbestendig’ te maken. En de overheid mag alle verantwoordelijkheden voor versterking en afhandeling van schadeclaims van de NAM hebben overgenomen, de overheid heeft haar zaakjes nog steeds niet op orde. Het is nauwelijks bij te houden hoeveel nieuwe organisaties door de overheid in het leven zijn geroepen en hoeveel er inmiddels al weer zijn opgeheven. Om het eufemistisch te zeggen: dat alles heeft het vertrouwen van de burger in de overheid geen goed gedaan. 

Ten slotte: de NAM. Weinigen vinden het erg dat Shell en Esso straks voor vele miljarden aan gas in de grond moeten laten zitten. Let wel: er is nog genoeg gas in de grond om 25 jaren 12 miljard kubieke meter per jaar op te pompen. Dat is heel veel gas én heel veel geld. De overheid zal daarvoor gedeeltelijk opdraaien, omdat de NAM zal moeten worden afgekocht. Toch is het onvermijdelijk dat Shell en Esso forse verliezen zullen lijden. Ik vraag me dan ook wel eens af: zouden ze ooit hebben onderzocht of een meer empathische aanpak uiteindelijk gunstiger zou zijn uitgepakt? Als alle schade meteen ruimhartig was vergoed en er meteen veel geld zou zijn gestoken in de versterken van huizen en boerderijen. Was de NAM penny wise, pound foolish

Is de versterkingsoperatie failliet #Groningen #aardbevingen

juni 24, 2020 by  
Filed under Aardbevingen Groningen

In de afgelopen maanden verkende ik met Marielle Gebben de rol van kennis in de versterkingsoperatie in Groningen. Alle woningen die een te hoog risico lopen bij volgende aardbevingen moeten worden versterkt. Dit proces verloopt uiterst moeizaam. Met onze gesprekspartners kwamen we tot de conclusie dat juist al die modellen het proces in de houdgreep houden. Ook omdat de uitkomsten van die modellen vaak ongrijpbaar zijn. Zie hier het verslag van de verkenning: https://www.kennisplatformleefbaar.nl/benutten-van-kennis-over-versterken